Ευερέθιστο έντερο: Ποιες τροφές μπορεί να επιδεινώνουν τα συμπτώματα

Τι να θυμάστε

• Ορισμένες τροφές, όπως τα γαλακτοκομικά, η γλουτένη και τα τηγανητά, μπορεί να προκαλέσουν ενοχλητικά πεπτικά συμπτώματα σε άτομα με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ). Οι εκλυτικοί παράγοντες, όμως, διαφέρουν από άτομο σε άτομο.
• Η δίαιτα χαμηλή σε FODMAP, η οποία περιορίζει ορισμένους ζυμώσιμους υδατάνθρακες βραχείας αλύσου, ενδέχεται να βοηθήσει στη διαχείριση των συμπτωμάτων. Περιορίζει, μεταξύ άλλων, κάποια γαλακτοκομικά, φρούτα και λαχανικά, το σιτάρι, τη σίκαλη και το σιρόπι καλαμποκιού υψηλής περιεκτικότητας σε φρουκτόζη.
• Ένα ημερολόγιο τροφίμων και συμπτωμάτων, καθώς και η συνεργασία με διαιτολόγο, μπορούν να βοηθήσουν στον εντοπισμό των προσωπικών εκλυτικών τροφών και στη διαμόρφωση εξατομικευμένου διατροφικού πλάνου.

Τα άτομα με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου μπορεί να παρατηρούν ότι ορισμένες τροφές πυροδοτούν ενοχλήματα από το πεπτικό σύστημα.

Οι τροφές που προκαλούν συμπτώματα δεν είναι ίδιες για όλους, επομένως δεν υπάρχει μία ενιαία λίστα με όσα πρέπει να αποφεύγονται. Συχνές πιθανές αιτίες είναι οι αδιάλυτες φυτικές ίνες, τα γαλακτοκομικά, η γλουτένη, τα επεξεργασμένα τρόφιμα και η καφεΐνη.

Ο γιατρός ή ο διαιτολόγος μπορεί να καθοδηγήσει μια δίαιτα αποκλεισμού, ώστε να εξακολουθείτε να λαμβάνετε τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται ο οργανισμός σας. Πολλοί άνθρωποι διαπιστώνουν ότι ο περιορισμός ορισμένων συχνών εκλυτικών παραγόντων, όπως τα γαλακτοκομικά, το αλκοόλ και τα τηγανητά, συνδέεται με πιο τακτικές κενώσεις, λιγότερες κράμπες και μικρότερο φούσκωμα.

1. Αδιάλυτες φυτικές ίνες

Οι φυτικές ίνες προσθέτουν όγκο στη διατροφή και συμβάλλουν στην υγεία του εντέρου. Τα περισσότερα φυτικά τρόφιμα περιέχουν τόσο αδιάλυτες όσο και διαλυτές φυτικές ίνες, αλλά ορισμένα είναι πλουσιότερα στον έναν τύπο.

• Οι διαλυτές φυτικές ίνες βρίσκονται σε μεγαλύτερη συγκέντρωση στα φασόλια, στα φρούτα και στα προϊόντα βρώμης.
• Οι αδιάλυτες φυτικές ίνες βρίσκονται σε μεγαλύτερη συγκέντρωση στα προϊόντα ολικής άλεσης και στα λαχανικά.

Η ανοχή στις φυτικές ίνες διαφέρει. Τρόφιμα πλούσια σε αδιάλυτες φυτικές ίνες μπορεί να επιδεινώσουν τα συμπτώματα του ΣΕΕ σε ορισμένους ανθρώπους, ενώ άλλοι μπορεί να μην έχουν ενοχλήματα.

Τρόφιμα με πολλές διαλυτές φυτικές ίνες ενδέχεται να βελτιώσουν τα συμπτώματα σε αρκετούς ανθρώπους με ΣΕΕ, αλλά μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα σε άλλους. Το Αμερικανικό Κολλέγιο Γαστρεντερολογίας (ACG) συνιστά τη λήψη συμπληρωμάτων φυτικών ινών, όπως το ψύλλιο, ως οικονομική και αποτελεσματική αντιμετώπιση του ΣΕΕ.

2. Γλουτένη

Η γλουτένη είναι ομάδα πρωτεϊνών που βρίσκεται σε δημητριακά όπως:

• η σίκαλη
• το σιτάρι
• το κριθάρι

Ορισμένοι άνθρωποι παρουσιάζουν σοβαρή ανοσολογική αντίδραση στη γλουτένη, γνωστή ως κοιλιοκάκη. Άλλοι μπορεί να έχουν δυσανεξία στη γλουτένη. Οι καταστάσεις αυτές έχουν συμπτώματα που μπορεί να μοιάζουν με εκείνα του ΣΕΕ με διάρροια.

Μικρή μελέτη του 2022 υποδεικνύει ότι η διατροφή χωρίς γλουτένη μπορεί να βελτιώσει τα συμπτώματα του ΣΕΕ σε σημαντικό αριθμό από τους συμμετέχοντες, αν και ο μηχανισμός δεν είναι σαφής. Μια άλλη μικρή μελέτη του 2022 διαπίστωσε ότι η διατροφή χωρίς γλουτένη βελτίωσε τη συχνότητα και την ένταση του πόνου.

Ορισμένοι γιατροί συστήνουν σε άτομα με ΣΕΕ να αποφεύγουν τη γλουτένη, για να διαπιστώσουν αν υποχωρούν τα συμπτώματα. Αν η γλουτένη τα επιδεινώνει, μπορείτε να δοκιμάσετε διατροφή χωρίς γλουτένη. Εναλλακτικές επιλογές ολικής άλεσης είναι δημητριακά χωρίς γλουτένη, όπως το κεχρί και η κινόα.

Η βρώμη συχνά επεξεργάζεται σε εγκαταστάσεις όπου γίνεται και επεξεργασία δημητριακών με γλουτένη, κάτι που αυξάνει την πιθανότητα επιμόλυνσης. Αν έχετε μεγάλη ευαισθησία στη γλουτένη, μπορείτε να επιλέξετε προϊόντα των οποίων η συσκευασία αναφέρει ότι έχουν παραχθεί σε εγκατάσταση χωρίς γλουτένη.

3. Γαλακτοκομικά

Τα γαλακτοκομικά μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα σε άτομα με ΣΕΕ για διάφορους λόγους. Πρώτον, τα γαλακτοκομικά με πολλά λιπαρά μπορεί να οδηγήσουν σε διάρροια. Η επιλογή προϊόντων με χαμηλά ή καθόλου λιπαρά ίσως βοηθήσει στη μείωση των συμπτωμάτων.

Δεύτερον, πολλοί άνθρωποι με ΣΕΕ αναφέρουν ότι το γάλα πυροδοτεί τα συμπτώματά τους. Ωστόσο, δεν είναι σαφές αν τα άτομα με ΣΕΕ έχουν συχνότερα δυσανεξία στη λακτόζη.

Αν τα γαλακτοκομικά προκαλούν πεπτικά προβλήματα, μπορείτε να δοκιμάσετε γάλα χωρίς λακτόζη και εναλλακτικά προϊόντα, όπως φυτικά ροφήματα και τυριά από σόγια. Ορισμένοι μπορεί να ανακουφιστούν λαμβάνοντας ένζυμα λακτάσης όταν καταναλώνουν γαλακτοκομικά. Υπάρχουν επίσης τυριά που είναι από τη φύση τους χωρίς λακτόζη, όπως ορισμένα είδη παλαιωμένου τσένταρ.

Αν χρειαστεί να αποκλείσετε εντελώς τα γαλακτοκομικά, μπορεί να χρειαστεί να καλύψετε τις ανάγκες σας σε ασβέστιο από άλλες τροφές πλούσιες σε αυτό. Οι γιατροί ενδέχεται να προτείνουν την επιλογή τροφών με ασβέστιο αντί για συμπληρώματα, καθώς τα συμπληρώματα μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, όπως αναφέρεται σε μελέτη του 2017.

4. Τηγανητά

Τα τηγανητά έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, τα οποία μπορεί να επιβαρύνουν το πεπτικό σύστημα ατόμων με ΣΕΕ. Το τηγάνισμα μπορεί να αλλάξει τη χημική σύσταση ενός τροφίμου και να δυσκολέψει την πέψη του. Η κατανάλωσή τους μπορεί να προκαλέσει ενοχλήματα από το πεπτικό, ακόμη και προβλήματα υγείας.

Για πιο υγιεινό αποτέλεσμα, δοκιμάστε να ψήσετε τα αγαπημένα σας φαγητά στη σχάρα ή στον φούρνο, ή να χρησιμοποιήσετε συσκευή θερμού αέρα.

5. Φασόλια και όσπρια

Τα φασόλια, οι φακές και τα μπιζέλια αποτελούν γενικά καλές πηγές πρωτεΐνης και φυτικών ινών, αλλά μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα ΣΕΕ. Περιέχουν ενώσεις που ονομάζονται ολιγοσακχαρίτες, οι οποίες δεν διασπώνται εύκολα από τα ένζυμα του εντέρου.

Τα φασόλια μπορεί να αυξήσουν τον όγκο των κοπράνων και να βοηθήσουν στη δυσκοιλιότητα, αλλά παράλληλα ενδέχεται να επιδεινώσουν τα συμπτώματα του ΣΕΕ.

Μπορείτε να δοκιμάσετε να τα αποφύγετε, για να δείτε αν αυτό βοηθά. Εναλλακτικά, μπορείτε να μουλιάσετε τα αποξηραμένα φασόλια ή τις φακές όλη τη νύχτα και να τα ξεπλύνετε καλά πριν από το μαγείρεμα, ώστε να είναι πιο εύπεπτα.

6. Ροφήματα με καφεΐνη

Τα ροφήματα με καφεΐνη, όπως ο καφές, διεγείρουν το έντερο και μπορεί να προκαλέσουν διάρροια. Ο καφές με καφεΐνη, τα αναψυκτικά και τα ενεργειακά ποτά μπορεί να πυροδοτούν συμπτώματα σε άτομα με ΣΕΕ.

Αν χρειάζεστε τόνωση, μπορείτε να δοκιμάσετε ένα μικρό σνακ ή έναν σύντομο περίπατο.

7. Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα

Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα συνήθως περιέχουν συστατικά που δεν θα χρησιμοποιούσατε για να μαγειρέψετε στο σπίτι, όπως πρόσθετο αλάτι, ζάχαρη, λιπαρά και πρόσθετα. Παραδείγματα είναι:

• τα πατατάκια
• τα έτοιμα κατεψυγμένα γεύματα
• τα επεξεργασμένα κρέατα, όπως τα χοτ ντογκ και τα πανέ μπαστουνάκια ψαριού
• τα τηγανητά
• τα δημητριακά πρωινού με πρόσθετη ζάχαρη
• τα ζαχαρούχα ποτά
• οι μπάρες ενέργειας και πρωτεΐνης με πρόσθετα σάκχαρα

Η υπερβολική κατανάλωση αυτών των τροφίμων μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα υγείας σε οποιονδήποτε. Επιπλέον, συχνά περιέχουν πρόσθετα ή συντηρητικά που ενδέχεται να πυροδοτήσουν έξαρση των συμπτωμάτων του ΣΕΕ.

Ανασκόπηση του 2019 διαπίστωσε ότι η κατανάλωση τεσσάρων μερίδων υπερεπεξεργασμένων τροφίμων την ημέρα συνδεόταν με υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης ΣΕΕ, καθώς και καρκίνου, παχυσαρκίας και υπέρτασης.

Όποτε είναι δυνατό, το μαγείρεμα στο σπίτι ή η αγορά φρέσκων προϊόντων αποτελούν πιο υγιεινές εναλλακτικές.

8. Γλυκαντικά χωρίς ζάχαρη

Το ότι ένα προϊόν δεν περιέχει ζάχαρη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι καλό για την υγεία, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ΣΕΕ. Πολλά τρόφιμα χωρίς ζάχαρη περιέχουν γλυκαντικά, όπως:

• πολυόλες, όπως η σορβιτόλη και η μαννιτόλη
• τεχνητά γλυκαντικά, όπως η σουκραλόζη, η ακεσουλφάμη καλίου και η ασπαρτάμη
• φυσικά γλυκαντικά χωρίς θερμίδες, όπως η στέβια

Έρευνες δείχνουν επίσης ότι ο οργανισμός δυσκολεύεται να απορροφήσει τις πολυόλες, ιδιαίτερα σε άτομα με ΣΕΕ, με αποτέλεσμα να προκαλούνται αέρια, πεπτική δυσφορία και καθαρτική δράση.

Σύμφωνα με έρευνα του 2021, τα τεχνητά γλυκαντικά μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά το μικροβίωμα του εντέρου και να αυξήσουν τη φλεγμονή. Η ανάγνωση των συστατικών στις ετικέτες των προϊόντων χωρίς ζάχαρη μπορεί να σας βοηθήσει να αποφύγετε αυτές τις ενώσεις.

9. Σοκολάτα

Οι σοκολάτες και τα γλυκά μπορεί να πυροδοτήσουν συμπτώματα ΣΕΕ λόγω της περιεκτικότητάς τους σε λιπαρά και ζάχαρη. Συχνά περιέχουν επίσης λακτόζη και καφεΐνη. Ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν δυσκοιλιότητα μετά την κατανάλωση σοκολάτας.

Ορισμένες φυτικές επιλογές σοκολάτας μπορεί να είναι πιο ανεκτές από άτομα με ΣΕΕ.

10. Αλκοόλ

Το αλκοόλ είναι συχνός εκλυτικός παράγοντας για άτομα με ΣΕΕ, λόγω του τρόπου με τον οποίο το μεταβολίζει ο οργανισμός. Η κατανάλωσή του μπορεί επίσης να οδηγήσει σε αφυδάτωση, η οποία επηρεάζει την πέψη.

Η μπίρα μπορεί να έχει πρόσθετες ανεπιθύμητες επιδράσεις, επειδή συχνά περιέχει γλουτένη. Τα κρασιά και τα ανάμεικτα ποτά μπορεί να έχουν πολλή ζάχαρη.

Ο περιορισμός των αλκοολούχων ποτών ενδέχεται να βοηθήσει στη μείωση των συμπτωμάτων. Αν καταναλώνετε αλκοόλ, μπορείτε να επιλέξετε μπίρα χωρίς γλουτένη ή ποτό αναμεμειγμένο με απλό ανθρακούχο νερό, χωρίς τεχνητά γλυκαντικά ή πρόσθετη ζάχαρη.

11. Σκόρδο και κρεμμύδια

Το σκόρδο και τα κρεμμύδια προσθέτουν γεύση στο φαγητό, αλλά περιέχουν φρουκτάνες, έναν τύπο ολιγοσακχαρίτη που μπορεί να είναι δύσκολο να διασπάσει το έντερο. Αυτό ενδέχεται να προκαλέσει αέρια.

Το ωμό σκόρδο και τα ωμά κρεμμύδια μπορεί να προκαλέσουν επώδυνα αέρια και κράμπες. Σε ορισμένα άτομα με ΣΕΕ, συμπτώματα μπορεί να προκαλέσουν ακόμη και οι μαγειρεμένες εκδοχές τους.

12. Σταυρανθή λαχανικά

Τα σταυρανθή λαχανικά μπορεί επίσης να είναι δύσπεπτα και να πυροδοτήσουν συμπτώματα ΣΕΕ. Σε αυτά περιλαμβάνονται:

• το μπρόκολο
• το κουνουπίδι
• το λάχανο
• τα λαχανάκια Βρυξελλών

Κατά τη διάσπασή τους από το πεπτικό σύστημα, μπορεί να προκαλέσουν αέρια και δυσκοιλιότητα. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να εμφανιστούν ακόμη και σε ανθρώπους που δεν έχουν ΣΕΕ.

Το μαγείρεμα κάνει τα λαχανικά πιο εύπεπτα. Αν τα ωμά λαχανικά ενοχλούν το πεπτικό σας, δοκιμάστε να ψήσετε ή να σοτάρετε το μπρόκολο και το κουνουπίδι.

Τι μπορείτε να τρώτε αντί γι’ αυτά

Ορισμένοι γιατροί συστήνουν σε άτομα με ΣΕΕ να ακολουθούν δίαιτα χαμηλή σε FODMAP. Το ακρωνύμιο FODMAP αναφέρεται σε ζυμώσιμους ολιγοσακχαρίτες, δισακχαρίτες, μονοσακχαρίτες και πολυόλες. Πρόκειται για ζυμώσιμους υδατάνθρακες βραχείας αλύσου, τους οποίους περιορίζει αυτή η διατροφή.

Έρευνες υποδεικνύουν ότι το λεπτό έντερο δεν απορροφά εύκολα τα τρόφιμα που περιέχουν FODMAP και ότι αυτά μπορεί να προκαλέσουν πεπτικά συμπτώματα. Τρόφιμα με FODMAP μπορεί να είναι:

• τα περισσότερα γαλακτοκομικά προϊόντα
• ορισμένα φρούτα, όπως τα μήλα, τα κεράσια και το μάνγκο
• ορισμένα λαχανικά, όπως τα φασόλια, οι φακές, το λάχανο και το κουνουπίδι
• το σιτάρι και η σίκαλη
• το σιρόπι καλαμποκιού υψηλής περιεκτικότητας σε φρουκτόζη
• γλυκαντικά, όπως η σορβιτόλη, η μαλτιτόλη και η ξυλιτόλη

Παρά τον περιορισμό αυτών των τροφών, παραμένουν πολλές επιλογές με χαμηλή περιεκτικότητα σε FODMAP. Στη διατροφή μπορεί να περιλαμβάνονται τρόφιμα που δεν περιέχουν υδατάνθρακες ή έχουν χαμηλή περιεκτικότητα σε FODMAP, όπως:

• ψάρια και άλλα κρέατα
• αυγά
• βούτυρο και έλαια
• σκληρά τυριά

Άλλες θρεπτικές επιλογές με χαμηλή περιεκτικότητα σε FODMAP μπορεί να είναι:

• γαλακτοκομικά προϊόντα χωρίς λακτόζη
• ορισμένα φρούτα, όπως οι μπανάνες, τα μύρτιλα, τα σταφύλια, τα ακτινίδια, τα πορτοκάλια και ο ανανάς
• ορισμένα λαχανικά, όπως τα καρότα, το σέλινο, η μελιτζάνα, τα πράσινα φασολάκια, το λάχανο κέιλ, η κολοκύθα, το σπανάκι και η πατάτα
• κινόα, ρύζι, κεχρί και καλαμποκάλευρο
• σφιχτό και μέτριας σκληρότητας τόφου
• κολοκυθόσποροι, σουσάμι και ηλιόσποροι

Ωστόσο, ακόμη και μια μεγάλη μερίδα τροφίμων χαμηλών σε FODMAP μπορεί να προσφέρει συνολικά πολλά FODMAP.

Η δίαιτα χαμηλή σε FODMAP περιλαμβάνει φάσεις αποκλεισμού και επανεισαγωγής τροφών και μπορεί να είναι δύσκολο να εφαρμοστεί χωρίς τη βοήθεια επαγγελματία υγείας. Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι με ΣΕΕ ευαίσθητοι σε όλα τα FODMAP.

Αν θέλετε να δοκιμάσετε αυτή τη διατροφή, μιλήστε με επαγγελματία υγείας με εξειδίκευση στις παθήσεις του πεπτικού, όπως διαιτολόγο ή γαστρεντερολόγο.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορείτε να πίνετε καφέ αν έχετε ΣΕΕ;

Ορισμένοι άνθρωποι με ΣΕΕ ανέχονται μικρές ποσότητες καφέ, αλλά γενικά συνιστάται ο περιορισμός ή η αποφυγή του, καθώς μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα.

Ποιες τροφές επιδεινώνουν τα συμπτώματα του ΣΕΕ;

Τα τηγανητά και τα τρόφιμα με πολλά λιπαρά μπορεί να είναι πιο δύσπεπτα για κάποιον με ΣΕΕ και να επιδεινώσουν συμπτώματα όπως τα αέρια, το φούσκωμα και η διάρροια. Το ωμό σκόρδο και το κρεμμύδι μπορεί να προκαλέσουν επώδυνες κράμπες, ενώ η σοκολάτα και άλλα γλυκίσματα μπορεί να οδηγήσουν σε δυσκοιλιότητα.

Ποιες είναι οι καλύτερες τροφές για το ΣΕΕ;

Αν το ΣΕΕ συνοδεύεται από διάρροια, μπορεί να βοηθήσει να παραμένετε ενυδατωμένοι και να επιλέγετε τροφές που είναι ήπιες για το στομάχι και εύπεπτες, όπως φρυγανιές χωρίς γλουτένη.

Αν έχετε δυσκοιλιότητα, είναι χρήσιμο να παραμένετε ενυδατωμένοι και να δοκιμάσετε τροφές που μπορεί να βοηθήσουν την κινητικότητα του εντέρου, όπως τα δαμάσκηνα και τα ροδάκινα.

Γενικά, μπορείτε να εξετάσετε τη δίαιτα χαμηλή σε FODMAP. Παραδείγματα τροφών που μπορεί να περιλαμβάνει είναι τα σταφύλια, το κέιλ και οι ηλιόσποροι.

Ποιες τροφές καταπραΰνουν τα συμπτώματα του ΣΕΕ;

Τροφές με χαμηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες και FODMAP μπορεί να βοηθήσουν στη διαχείριση του ΣΕΕ. Σε αυτές περιλαμβάνονται τα γαλακτοκομικά χωρίς λακτόζη, οι μπανάνες, τα καρότα, το σπανάκι, οι πατάτες, η κινόα, το τόφου, το σέλινο, το σουσάμι και τα ψάρια.

Αν έχετε διάρροια, μπορεί να βοηθήσει μια ήπια διατροφή. Αν έχετε δυσκοιλιότητα, αυξήστε την πρόσληψη υγρών.

Τι μπορεί να πυροδοτήσει έξαρση του ΣΕΕ;

Ορισμένα συστατικά και ποτά μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα σε κάποιους ανθρώπους, αλλά οι εκλυτικοί παράγοντες διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Συχνά παραδείγματα είναι τα τεχνητά γλυκαντικά, η γλουτένη, τα τηγανητά, το αλκοόλ και τα πλήρη γαλακτοκομικά. Παράγοντες του τρόπου ζωής, όπως το στρες ή μια γαστρεντερική διαταραχή, μπορεί επίσης να πυροδοτήσουν έξαρση.

Πώς να εντοπίσετε τις τροφές που σας ενοχλούν

Η πέψη και οι διατροφικοί εκλυτικοί παράγοντες διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Κάποιοι με ΣΕΕ μπορεί να ανέχονται τροφές που προκαλούν συμπτώματα σε άλλους. Παρατηρήστε πώς αντιδρά ο οργανισμός σας, ποιες τροφές σάς κάνουν να αισθάνεστε καλύτερα και ποιες προκαλούν ενοχλήματα.

Ένα ημερολόγιο τροφίμων και συμπτωμάτων μπορεί να βοηθήσει να καταλάβετε ποιες τροφές να επιλέγετε και ποιες να περιορίζετε. Αν χρειάζεστε επιπλέον βοήθεια για τη διατροφή σας σε σχέση με το ΣΕΕ, μπορείτε να απευθυνθείτε σε διαιτολόγο. Οι αλλαγές στη διατροφή και οι αποφάσεις για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων πρέπει να γίνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.