Κόκκινο κρέας: Σάκχαρο που περιέχει συνδέθηκε με 63% υψηλότερο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2

Ένα σάκχαρο που υπάρχει φυσικά στο κόκκινο κρέας ενδέχεται να βοηθήσει να εξηγηθεί γιατί η κατανάλωση αυτών των τροφίμων έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2. Προκαταρκτικά ευρήματα μεγάλης μελέτης παρατήρησης δείχνουν ότι όσοι προσλαμβάνουν τις μεγαλύτερες ποσότητες του σακχάρου έχουν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου, πιθανώς λόγω των επιδράσεών του στο ανοσοποιητικό σύστημα και στη χρόνια φλεγμονή.

Το σάκχαρο ονομάζεται Ν-γλυκολυλνευραμινικό οξύ (Neu5Gc) και εντοπίζεται ιδιαίτερα συχνά στο μοσχάρι και το αρνί. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι συμμετέχοντες με την υψηλότερη πρόσληψη Neu5Gc από κρέας είχαν κατά 63% υψηλότερο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2 σε σύγκριση με όσους κατανάλωναν τις μικρότερες ποσότητες.

Η συσχέτιση παρέμεινε στατιστικά σημαντική αφού οι ερευνητές συνυπολόγισαν αρκετούς γνωστούς παράγοντες κινδύνου, όπως τη σωματική δραστηριότητα, τη συνολική διατροφή, το κάπνισμα και τα υπάρχοντα προβλήματα υγείας. Εξασθένησε όταν συνυπολογίστηκε και ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ), αλλά παρέμεινε σημαντική.

Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν στην ετήσια συνάντηση της Ευρωπαϊκής Εταιρείας για τη Μελέτη του Διαβήτη (EASD), στο Μιλάνο της Ιταλίας.

«Τα ευρήματά μας υποστηρίζουν τη χρόνια φλεγμονή ως έναν συγκεκριμένο μηχανισμό που συνδέει την κατανάλωση κόκκινου κρέατος με τον διαβήτη τύπου 2, σε κάποιο βαθμό πέρα από την ποσότητα κόκκινου κρέατος που καταναλώνει ένα άτομο και εν μέρει ανεξάρτητα από το σωματικό λίπος», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, δρ Λεοπόλντ Φεζέ, από το Πανεπιστήμιο Sorbonne Paris Nord, στο Bobigny της Γαλλίας.

Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης ότι ο κίνδυνος διαβήτη γενικά αυξανόταν όσο μεγαλύτερη ήταν η κατανάλωση Neu5Gc από κρέας, ιδίως στους συμμετέχοντες με την υψηλότερη έκθεση.

«Παρότι δεν γνωρίζουμε ακριβώς ποια επίπεδα Neu5Gc προκαλούν ανοσολογική αντίδραση, τα δεδομένα μας δείχνουν ότι η υψηλότερη πρόσληψη Neu5Gc από κρέας συνδέεται με σταδιακά αυξανόμενο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2».

Πώς μπορεί ένα σάκχαρο του κόκκινου κρέατος να προκαλεί φλεγμονή

Το Neu5Gc παράγεται φυσικά από τα περισσότερα θηλαστικά, αλλά οι άνθρωποι έχασαν την ικανότητα να το παράγουν έπειτα από μια αρχαία μετάλλαξη στο γονίδιο CMAH. Παρά αυτή την εξελικτική αλλαγή, το σάκχαρο μπορεί να εισέλθει στον ανθρώπινο οργανισμό μέσω της τροφής.

Υπάρχει στο κόκκινο κρέας, ιδιαίτερα στο μοσχάρι και το αρνί, ενώ μικρότερες ποσότητες εντοπίζονται και στα γαλακτοκομικά προϊόντα.

Μετά την κατανάλωσή του, το Neu5Gc απορροφάται από τον οργανισμό και μπορεί να ενσωματωθεί στους ανθρώπινους ιστούς. Επειδή οι άνθρωποι δεν παράγουν φυσιολογικά αυτό το μόριο, το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να το αναγνωρίσει ως ξένο. Οι επιστήμονες το κατατάσσουν στα ξενοαυτοαντιγόνα: ξένες ουσίες που ενσωματώνονται στους ιστούς του οργανισμού και μπορούν να προκαλέσουν ανοσολογική αντίδραση.

Ως αντίδραση, το ανοσοποιητικό παράγει αντισώματα κατά του Neu5Gc. Η παρατεταμένη ανοσολογική δραστηριότητα που προκύπτει ονομάζεται ξενοσιαλίτιδα και έχει συσχετιστεί στο παρελθόν με καρδιαγγειακές παθήσεις και καρκίνο.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτή η επίμονη φλεγμονώδης αντίδραση θα μπορούσε να συμβάλλει και στον διαβήτη τύπου 2. Ωστόσο, πριν από την παρούσα έρευνα, καμία μεγάλη προοπτική μελέτη δεν είχε εξετάσει αν το Neu5Gc της διατροφής μπορεί να ευνοεί τον διαβήτη μέσω της χρόνιας φλεγμονής.

Σχεδόν 90.000 ενήλικες παρακολουθήθηκαν για αρκετά χρόνια

Για να διερευνήσουν την πιθανή σύνδεση, οι επιστήμονες ανέλυσαν διατροφικά δεδομένα και πληροφορίες υγείας από 89.953 ενήλικες που συμμετείχαν στη NutriNet-Santé, μια μεγάλη γαλλική μελέτη παρατήρησης που παρακολουθεί ανθρώπους διαχρονικά, εξετάζοντας πώς η διατροφή και ο τρόπος ζωής επηρεάζουν την υγεία.

Οι συμμετέχοντες είχαν μέση ηλικία 42 ετών και το 79% ήταν γυναίκες. Κανείς δεν είχε διαβήτη τύπου 2 ή καρκίνο κατά την ένταξή του στη μελέτη.

Κάθε συμμετέχων συμπλήρωσε τρία ημερολόγια διατροφής 24 ωρών. Στη συνέχεια, η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε μια επικυρωμένη βάση δεδομένων τροφίμων, για να υπολογίσει πόσο Neu5Gc πιθανότατα κατανάλωνε κάθε άτομο, με βάση τις μετρημένες ποσότητες του σακχάρου σε διαφορετικά τρόφιμα.

Στην ανάλυση συμπεριλήφθηκαν διάφορα είδη κόκκινου κρέατος, όπως μοσχάρι, αρνί, χοιρινό, κουνέλι, κατσίκι και κρέας θηραμάτων. Τα επεξεργασμένα κρέατα, όπως το μπέικον, τα λουκάνικα και τα παστά κρέατα, εξετάστηκαν ως ξεχωριστή κατηγορία, ενώ τα γαλακτοκομικά αναλύθηκαν ανεξάρτητα.

Με βάση τις διατροφικές πληροφορίες, οι ερευνητές υπολόγισαν τη συνολική πρόσληψη Neu5Gc από όλα τα τρόφιμα που είχαν δηλωθεί. Έπειτα κατέταξαν τους συμμετέχοντες χωριστά ανά φύλο, ανάλογα με την πρόσληψη Neu5Gc από κρέας, και τους χώρισαν σε πέντε ισάριθμες ομάδες (πεμπτημόρια).

Ο κίνδυνος διαβήτη συγκρίθηκε μεταξύ των ομάδων, με σημείο αναφοράς εκείνη που είχε τη χαμηλότερη πρόσληψη.

Σε διάμεση περίοδο παρακολούθησης 7,2 ετών, οι ερευνητές κατέγραψαν 966 νέα περιστατικά διαβήτη τύπου 2.

Υψηλότερη πρόσληψη Neu5Gc από κρέας και αυξημένος κίνδυνος διαβήτη

Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωση Neu5Gc από κρέας και την πιθανότητα εμφάνισης διαβήτη τύπου 2. Η συσχέτιση ήταν εντονότερη στους συμμετέχοντες με την υψηλότερη εκτιμώμενη πρόσληψη.

Σε σύγκριση με την ομάδα χαμηλότερης πρόσληψης, όσοι ανήκαν στην υψηλότερη ομάδα είχαν κατά 63% μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Στη δεύτερη υψηλότερη ομάδα ο κίνδυνος ήταν αυξημένος κατά 41% (άνδρες και γυναίκες μαζί).

Οι εκτιμήσεις συνυπολόγισαν παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα, όπως την ηλικία, το φύλο, τις συνήθειες άσκησης, τη συνολική ποιότητα της διατροφής, το κάπνισμα και τα υπάρχοντα προβλήματα υγείας.

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης πόσο κρέας κατανάλωναν συνήθως οι συμμετέχοντες.

Στους άνδρες της ομάδας με την υψηλότερη πρόσληψη Neu5Gc, η διάμεση κατανάλωση κόκκινου κρέατος ήταν 97 γραμμάρια την ημέρα (136 γραμμάρια μαζί με τα επεξεργασμένα κρέατα). Για τις γυναίκες, οι αντίστοιχες ποσότητες ήταν 73 γραμμάρια (96 γραμμάρια).

Συγκριτικά, οι άνδρες της ομάδας με τη χαμηλότερη πρόσληψη κατανάλωναν διάμεση ποσότητα μόλις 5 γραμμαρίων κόκκινου κρέατος την ημέρα (21 γραμμάρια μαζί με τα επεξεργασμένα), ενώ οι γυναίκες δεν κατανάλωναν καθόλου κόκκινο κρέας (9 γραμμάρια μαζί με τα επεξεργασμένα).

Η σχέση μεταξύ Neu5Gc και διαβήτη παρατηρήθηκε και στα δύο φύλα, χωρίς στατιστικά σημαντικές ενδείξεις ότι διέφερε μεταξύ ανδρών και γυναικών. Τα ευρήματα παρέμειναν επίσης σταθερά όταν συνυπολογίστηκαν οι διαφορές στη συνολική πρόσληψη θερμίδων.

Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι ο κίνδυνος διαβήτη αυξανόταν ιδιαίτερα απότομα στα υψηλότερα επίπεδα έκθεσης σε Neu5Gc. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι το ανοσοποιητικό αρχίζει να αντιδρά εντονότερα όταν συσσωρευτεί αρκετό από το ξένο σάκχαρο στους ιστούς του σώματος, αν και αυτός ο προτεινόμενος μηχανισμός κατωφλίου δεν έχει επιβεβαιωθεί.

Σημαντικό είναι ότι όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν επιπλέον τη συνολική ποσότητα κόκκινου κρέατος που καταναλωνόταν, η σχέση μεταξύ Neu5Gc και διαβήτη εξασθένησε και έπαψε να είναι στατιστικά σημαντική. Η κατεύθυνση της συσχέτισης, ωστόσο, παρέμεινε ίδια.

Επομένως, οι ερευνητές δεν μπορούν να προσδιορίσουν αν ευθύνεται το ίδιο το Neu5Gc —και όχι άλλα συστατικά του κόκκινου κρέατος— για τον αυξημένο κίνδυνο. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι μπορεί να συμβάλλει στη συσχέτιση, αλλά δεν αποδεικνύουν ότι το σάκχαρο δρα ανεξάρτητα από την κατανάλωση κόκκινου κρέατος.

Ο κίνδυνος διαβήτη μπορεί να μην εξηγείται μόνο από την αύξηση βάρους

Ένα ακόμη αξιοσημείωτο εύρημα ήταν ότι η παχυσαρκία φαινόταν να εξηγεί μόνο σχετικά μικρό μέρος της συσχέτισης.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ερευνητών, η παχυσαρκία αντιστοιχούσε περίπου στο 13% της σχέσης ανάμεσα στην κατανάλωση Neu5Gc από κρέας και τον διαβήτη τύπου 2.

Αυτό υποδηλώνει ότι παράγοντες που δεν σχετίζονται με το αυξημένο σωματικό βάρος μπορεί να συμβάλλουν σημαντικά στη συσχέτιση που παρατηρήθηκε.

Μια πιθανότητα είναι οι ανοσολογικές αντιδράσεις στο Neu5Gc να προκαλούν χρόνια φλεγμονή, η οποία επηρεάζει τα κύτταρα που παράγουν ινσουλίνη ή τους ιστούς που ανταποκρίνονται φυσιολογικά σε αυτή. Τέτοιες επιδράσεις θα μπορούσαν ενδεχομένως να αυξήσουν την πιθανότητα εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 ακόμη και χωρίς σημαντική αύξηση βάρους.

Ωστόσο, χρειάζονται πρόσθετες μελέτες για να διαπιστωθεί αν αυτές οι φλεγμονώδεις διεργασίες εξηγούν πράγματι τη συσχέτιση.

Γιατί τα γαλακτοκομικά έδωσαν διαφορετικά αποτελέσματα

Παρότι το Neu5Gc υπάρχει τόσο στο κόκκινο κρέας όσο και στα γαλακτοκομικά προϊόντα, οι ερευνητές διαπίστωσαν μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στις δύο διατροφικές πηγές.

Η υψηλότερη κατανάλωση Neu5Gc από γαλακτοκομικά δεν συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2.

Το εύρημα αυτό μπορεί να αντανακλά τις σχετικά μικρές ποσότητες Neu5Gc στο αγελαδινό γάλα σε σύγκριση με το κόκκινο κρέας, όπως το μοσχάρι και το αρνί. Μπορεί επίσης να παίζει ρόλο ότι οι ποσότητες Neu5Gc που καταναλώνονται συνήθως μέσω των μερίδων γαλακτοκομικών είναι μικρότερες.

Όταν οι επιστήμονες συνυπολόγισαν την πρόσληψη Neu5Gc από όλες τις διατροφικές πηγές, οι συμμετέχοντες στην ομάδα με την υψηλότερη πρόσληψη είχαν κατά 37% μεγαλύτερο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2 σε σύγκριση με εκείνους στην ομάδα με τη χαμηλότερη πρόσληψη.

Η συσχέτιση φάνηκε να οφείλεται κυρίως στο Neu5Gc που προερχόταν από κόκκινο κρέας.

«Συνολικά, τα ευρήματα δείχνουν ότι η συσχέτιση μεταξύ Neu5Gc και διαβήτη τύπου 2 μπορεί να εξαρτάται από τη διατροφική πηγή του, με το Neu5Gc από κρέας να παρουσιάζει ισχυρότερη συσχέτιση με τον κίνδυνο διαβήτη τύπου 2 από ό,τι το συνολικό Neu5Gc της διατροφής», δήλωσε ο δρ Φεζέ. «Μπορεί να υπάρχουν διαφορές μεταξύ των πηγών ή να συμβάλλουν και άλλα συστατικά του κόκκινου κρέατος».

Μπορεί η αλλαγή πηγών πρωτεΐνης να μειώσει τον κίνδυνο διαβήτη;

Τα ευρήματα αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο ο περιορισμός της διατροφικής έκθεσης στο Neu5Gc από κρέας να αποτελέσει στο μέλλον μία προσέγγιση για τη μείωση του κινδύνου διαβήτη.

Οι ερευνητές τονίζουν, ωστόσο, ότι χρειάζονται μελέτες για να διαπιστωθεί αν η αντικατάσταση τροφίμων πλούσιων σε Neu5Gc με άλλες πηγές πρωτεΐνης προσφέρει πράγματι μετρήσιμα οφέλη για την υγεία.

«Δεδομένου ότι το κόκκινο κρέας είναι πολύ συνηθισμένο στις δυτικές διατροφές, η ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στο Neu5Gc από κρέας και τον κίνδυνο διαβήτη τύπου 2 είναι ένα σημαντικό εύρημα. Μελλοντικές έρευνες θα πρέπει να εξετάσουν αν ο περιορισμός της έκθεσης στο Neu5Gc από κρέας —για παράδειγμα, προτιμώντας πουλερικά ή φυτικές πρωτεΐνες αντί για μοσχάρι και αρνί, που έχουν την υψηλότερη περιεκτικότητα σε Neu5Gc— μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη του διαβήτη τύπου 2. Η άμεση μέτρηση των αντισωμάτων κατά του Neu5Gc σε μεγάλες ομάδες ανθρώπων θα βοηθούσε επίσης να ελεγχθεί άμεσα στους ανθρώπους ο μηχανισμός της ξενοσιαλίτιδας».

Η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει να διερευνήσει πώς αλληλεπιδρά το Neu5Gc με άλλες ουσίες που υπάρχουν στο κόκκινο κρέας, όπως ο αιμικός σίδηρος, μια μορφή διατροφικού σιδήρου, και πώς αυτά τα συστατικά μπορεί να σχετίζονται συνολικά με τον κίνδυνο διαβήτη.

Σκοπεύει επίσης να μετρήσει άμεσα τα αντισώματα κατά του Neu5Gc. Αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει να διαπιστωθεί αν η προτεινόμενη ανοσολογική αντίδραση αποτελεί σημαντικό βιολογικό μηχανισμό που συνδέει την κατανάλωση κόκκινου κρέατος με τον διαβήτη τύπου 2.

Οι σημαντικοί περιορισμοί των ευρημάτων

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα ευρήματα είναι προκαταρκτικά και δεν έχουν ακόμη επικυρωθεί. Οι αναφερόμενες εκτιμήσεις ενδέχεται να αλλάξουν όταν ολοκληρωθεί η τελική ανάλυση.

Επειδή η μελέτη ήταν παρατηρητική, δεν μπορεί να αποδείξει ότι το Neu5Gc προκαλεί διαβήτη τύπου 2 ούτε να προσδιορίσει με ακρίβεια ποιοι παράγοντες ευθύνονται για τον υψηλότερο κίνδυνο.

Παρότι η ανάλυση συνυπολόγισε αρκετούς γνωστούς παράγοντες κινδύνου για διαβήτη, μη καταγεγραμμένοι παράγοντες του τρόπου ζωής και κοινωνικοί παράγοντες ενδέχεται επίσης να επηρέασαν τα αποτελέσματα.

Υπήρχαν ακόμη περιορισμοί στον τρόπο εκτίμησης της διατροφικής έκθεσης. Η κατανάλωση Neu5Gc υπολογίστηκε με βάση τα ημερολόγια διατροφής των συμμετεχόντων και όχι με άμεση μέτρηση, ενώ οι ερευνητές δεν συνυπολόγισαν πιθανές αλλαγές στη διατροφή κατά την περίοδο παρακολούθησης. Και οι δύο παράγοντες θα μπορούσαν να έχουν εισαγάγει σφάλματα στις εκτιμήσεις της έκθεσης.

Επομένως, τα ευρήματα προσφέρουν μια πιθανή νέα εξήγηση για την ήδη γνωστή σύνδεση ανάμεσα στην κατανάλωση κόκκινου κρέατος και τον διαβήτη, αλλά χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση για να διαπιστωθεί αν το Neu5Gc συμβάλλει άμεσα στην εμφάνιση της νόσου.

Κατανάλωση κρέατος ανά επίπεδο πρόσληψης Neu5Gc

Ο πίνακας παρουσιάζει τη συνήθη ημερήσια κατανάλωση κρέατος στις πέντε ομάδες, οι οποίες κατατάχθηκαν με βάση την εκτιμώμενη πρόσληψη Neu5Gc από κρέας.

Οι συμμετέχοντες κατανεμήθηκαν στις ομάδες βάσει της εκτιμώμενης πρόσληψης Neu5Gc, η οποία υπολογίστηκε από όλα τα τρόφιμα που δήλωσαν και τη μετρημένη περιεκτικότητά τους σε Neu5Gc.

Οι ποσότητες κρέατος αντιστοιχούν σε τυπικές ποσότητες που κατανάλωναν οι συμμετέχοντες σε κάθε ομάδα. Δεν καθορίζουν κάποιο συγκεκριμένο όριο κινδύνου ούτε υποδεικνύουν πόσο κρέας μπορεί να θεωρηθεί ασφαλές.

Κίνδυνος διαβήτη τύπου 2 ανά επίπεδο πρόσληψης Neu5Gc

Τα αποτελέσματα αφορούν άνδρες και γυναίκες μαζί και προέρχονται από το πλήρως προσαρμοσμένο στατιστικό μοντέλο.

Τα ευρήματα υποδηλώνουν παρόμοια συσχέτιση σε άνδρες και γυναίκες, χωρίς στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των φύλων.

Ωστόσο, τα περιστατικά διαβήτη σε κάθε ομάδα πρόσληψης και για κάθε φύλο χωριστά ήταν σχετικά λίγα, με αποτέλεσμα οι επιμέρους εκτιμήσεις να είναι λιγότερο ακριβείς. Για αυτόν τον λόγο, οι ερευνητές παρουσίασαν τα κύρια ευρήματα με βάση τα δεδομένα ανδρών και γυναικών μαζί.