Για πολλούς ανθρώπους, το γλυκό έχει γίνει κάτι περισσότερο από μια μικρή απόλαυση: αποτελεί σχεδόν τελετουργία. Ένα παγωτό πάνω σε ζεστό μπισκότο ή ένα κομμάτι σοκολατόπιτα μπορεί να καλύψει μια ανάγκη που δεν οφείλεται στην πείνα. Πρόσφατα ευρήματα Γερμανών ερευνητών ίσως δίνουν απάντηση στο γιατί αναζητούμε ζάχαρη ακόμη κι αφού έχουμε χορτάσει.
Η ερευνητική ομάδα ανακάλυψε στον εγκέφαλο ένα νευρωνικό κύκλωμα που παρακάμπτει τα σήματα κορεσμού του οργανισμού και ενισχύει την επιθυμία για ζάχαρη.
Πείνα και επιθυμία για φαγητό
Όταν μειώνονται τα αποθέματα ενέργειας και θρεπτικών συστατικών, καθώς και το σάκχαρο στο αίμα, εκκρίνονται ορμόνες, όπως η γκρελίνη, μαζί με άλλους χημικούς αγγελιοφόρους. Με αυτούς γίνεται η επικοινωνία μεταξύ εντέρου και εγκεφάλου. Χάρη σε αυτή τη σύνδεση αντιλαμβανόμαστε πότε χρειάζεται να φάμε, καθώς ο οργανισμός στέλνει τα σχετικά «σήματα» πείνας.
Οι λιγούρες, αντίθετα, σχετίζονται ελάχιστα με την πραγματική ανάγκη για φαγητό. Μπορεί να φανταζόμαστε σοκολατάκια ή τα αγαπημένα μας αλμυρά σνακ, χωρίς να πεινάμε ουσιαστικά. Τέτοιες επιθυμίες ξεκινούν από τον εγκέφαλο και τα συναισθήματα —όπως το άγχος— ή πυροδοτούνται από ερεθίσματα, μεταξύ των οποίων οι μυρωδιές και οι εικόνες. Ρόλο έχουν και οι συνήθειες: όσο συχνότερα επιτρέπουμε στον εαυτό μας να τρώει ένα συγκεκριμένο τρόφιμο, τόσο δυσκολότερα μπορούμε να του αντισταθούμε.
Η πείνα μπορεί να κάνει σχεδόν κάθε φαγητό στο πιάτο να φαίνεται ελκυστικό, ενώ η λαχτάρα για κάτι συγκεκριμένο, όπως το παγωτό, δύσκολα ικανοποιείται με οποιαδήποτε εναλλακτική. Τις επιθυμίες αυτές καθοδηγεί το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου. Περιοχές όπως ο ιππόκαμπος και ο προμετωπιαίος φλοιός συμμετέχουν στη μνήμη, την απόλαυση και την κινητοποίηση και εκκρίνουν τον νευροδιαβιβαστή ντοπαμίνη. Έτσι ενισχύονται τα θετικά συναισθήματα που συνδέονται με ορισμένες τροφές. Κυρίως υπεύθυνες θεωρούνται οι τροφές με πολύ αλάτι, λίπος και ζάχαρη.
Ζάχαρη: Γιατί είναι δύσκολο να της πούμε όχι
Η ζάχαρη αποτελεί την πιο γρήγορη πηγή ενέργειας για τον οργανισμό. Τα φυσικά σάκχαρα, όπως όσα περιέχονται στα φρούτα και στο γάλα, αλλά και τα τρόφιμα με ζάχαρη, ανεβάζουν τη γλυκόζη στο αίμα· στη συνέχεια, αυτή μπορεί να διασπαστεί και να δώσει ενέργεια. Η προσωρινή αυτή άνοδος συνοδεύεται από έκκριση ντοπαμίνης στον εγκέφαλο. Συχνά, όταν οι άνθρωποι έχουν άγχος, ανησυχία ή λύπη, επιθυμούν ζάχαρη, καθώς αυτή μπορεί να βελτιώσει προσωρινά τη διάθεσή τους.
Η επιθυμία για ζάχαρη, σε αντίθεση με τη λαχτάρα για αλμυρά ή λιπαρά τρόφιμα, μοιάζει να εντείνεται ακόμη και μετά τον κορεσμό. Έτσι, το γλυκό μετά το γεύμα μπορεί να μοιάζει αυτονόητη επιλογή. Ωστόσο, αυτή η έμφυτη τάση ενδέχεται να σχετίζεται περισσότερο με τη νευροβιολογία παρά με τις διατροφικές συνήθειες ή τις παραδόσεις.
Η μελέτη, που παρουσιάστηκε παραπάνω και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science, διαπίστωσε ότι και τα ποντίκια στρέφονται στα γλυκά…
Ύστερα από νυχτερινή νηστεία, τα ποντίκια έφαγαν ένα βασικό γεύμα και στη συνέχεια είχαν 90 λεπτά στη διάθεσή τους, μέχρι να χορτάσουν. Αφού ολοκλήρωσαν το γεύμα τους, η ερευνητική ομάδα πρόσφερε από ένα γλυκό σε κάθε ζώο. Όταν μπορούσαν να επιλέξουν ανάμεσα σε επιπλέον τροφή και γλυκά, κατανάλωσαν σχεδόν έξι φορές περισσότερες θερμίδες από ζάχαρη. Παράλληλα, οι ερευνητές κατέγραφαν με τη μέθοδο fiber photometry τη δραστηριότητα των νευρώνων στον εγκέφαλό τους. Εντόπισαν ένα νευρωνικό κύκλωμα που ξεκινά από τον υποθάλαμο —περιοχή του μέσου εγκεφάλου που ελέγχει τον κορεσμό— και φτάνει σε κέντρα ανταμοιβής, τα οποία σχετίζονται με την απόλαυση και την κινητοποίηση. Όταν το ζώο έχει χορτάσει, ενεργοποιούνται οι νευρώνες του υποθαλάμου και απελευθερώνουν μια ουσία που ονομάζεται άλφα-μελανοκυτταροδιεγερτική ορμόνη. Η ορμόνη αυτή περιορίζει την όρεξη και βοηθά το ζώο να σταματήσει να τρώει.
Η ζάχαρη φαίνεται να ενεργοποιεί την αντίθετη αντίδραση. Η οσμή ή η εικόνα τροφίμων με ζάχαρη ενισχύει την έκκριση βήτα-ενδορφίνης, μιας ορμόνης που συνδέεται με την ανταμοιβή και αναστέλλει τα σήματα κορεσμού. Δεν αυξάνεται έτσι η συνολική πείνα, αλλά η όρεξη του ζώου για ζάχαρη. Τα τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε λίπος ενεργοποιούν επίσης το κύκλωμα, σε μικρότερο όμως βαθμό σε σύγκριση με τη ζάχαρη.
Η κατανάλωση γλυκού ακόμη και μετά από ένα χορταστικό γεύμα ενεργοποιεί παρόμοιες εγκεφαλικές περιοχές στους ανθρώπους, όπως δείχνουν απεικονίσεις του εγκεφάλου. Το κύκλωμα ανταμοιβής που σχετίζεται με τη ζάχαρη φαίνεται να υπάρχει και σε εμάς, πιθανότατα μέσω ενός αντίστοιχου εγκεφαλικού μηχανισμού που επεξεργάζεται τις ανταμοιβές της. Η κατανόηση της λειτουργίας του ενδέχεται να αποτελέσει κλειδί για τον έλεγχο της επίμονης επιθυμίας για ζάχαρη.
Το πόσο μπορούμε να αντισταθούμε στα γλυκά, πλούσια σε θερμίδες τρόφιμα εξαρτάται λιγότερο από τη θέλησή μας και περισσότερο από τον τρόπο με τον οποίο είναι «συνδεδεμένος» ο εγκέφαλός μας. Ένα γεύμα που συνδυάζει πρωτεΐνη, φυτικές ίνες και υγιεινά λιπαρά μπορεί να συμβάλει στη σταθερότητα του σακχάρου στο αίμα και να περιορίσει την επιθυμία του εγκεφάλου για ζάχαρη.
Όταν εμφανιστεί ξανά η επιθυμία για γλυκό, δοκίμασε να στραφείς σε ένα θρεπτικό και ισορροπημένο σνακ. Μπορεί να βοηθήσει να περιοριστούν οι λιγούρες, προτού γίνουν έντονες.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/otan-den-chortainoyme-ti-kryvetai-piso-apo-tin-orexi-gia-zachari/14353
