Η υπνική παράλυση εκδηλώνεται όταν ο νους ξυπνά νωρίτερα από το σώμα, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται προσωρινή ακινησία, συχνά μαζί με ψευδαισθήσεις. Δεν αποτελεί κίνδυνο για την υγεία, όμως τα επαναλαμβανόμενα επεισόδια μπορεί να επιφέρουν άγχος και κόπωση.
Ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύονται αυτές οι εμπειρίες επηρεάζεται από τις πολιτισμικές αντιλήψεις, ενώ παράγοντες όπως το άγχος και οι διαταραχές ύπνου ενδέχεται να αυξήσουν την πιθανότητα να συμβούν. Για την πρόληψη, οι ειδικοί εισηγούνται τεχνικές διαχείρισης του άγχους και σωστή υγιεινή ύπνου. Υπάρχουν επίσης τρόποι που μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση των εφιαλτών την ώρα της υπνικής παράλυσης.
Σας έχει τύχει να ξυπνήσετε, αλλά να μην μπορείτε να κινηθείτε, σαν το σώμα να παραμένει κοιμισμένο ενώ το μυαλό έχει ανοίξει τα μάτια του; Ή να δείτε ζωντανούς εφιάλτες και παράξενες μορφές ενώ είστε ξύπνιοι; Η εμπειρία αυτή, η οποία είναι αλλόκοτη και συχνά προκαλεί φόβο, λέγεται υπνική παράλυση.
Τι ονομάζουμε υπνική παράλυση;
Το φαινόμενο εμφανίζεται όταν κάποιος περνά στον ύπνο REM ή ξυπνά από αυτόν, δηλαδή από το στάδιο των πιο έντονων ονείρων. Τότε, το σώμα μπαίνει φυσιολογικά σε προσωρινή «ακινησία», ώστε να μην εκτελεί τις κινήσεις που συμβαίνουν στα όνειρα. Σε ορισμένα επεισόδια, όμως, ο νους επανέρχεται πρώτος και το σώμα καθυστερεί, δημιουργώντας μια προσωρινή αποσύνδεση. Ο ειδικός στον ύπνο Δρ. Μάθιου Γουόκερ περιέγραψε στο CNN την κατάσταση ως «μποτιλιάρισμα σε διασταύρωση»: ο εγκέφαλος έχει ξυπνήσει, αλλά το σώμα δεν έχει ακόμη ξεμπλοκάρει.
Μπορεί να βλάψει την υγεία;
Η υπνική παράλυση μπορεί να συνοδεύεται από έντονο τρόμο και δυσάρεστες ψευδαισθήσεις, χωρίς ωστόσο να αποτελεί κίνδυνο για την υγεία. Όταν επαναλαμβάνεται συχνά, είναι πιθανό να προκαλέσει άγχος για τον ύπνο, κόπωση και προβλήματα στην καθημερινή ζωή.
Πώς εμφανίζονται τα «τέρατα» και οι εφιάλτες;
Σχεδόν 4 στους 10 ανθρώπους που παθαίνουν υπνική παράλυση βλέπουν ή ακούν ανύπαρκτα πράγματα, όπως σκιές και τρομακτικές μορφές. Από αυτές τις ψευδαισθήσεις, το 90% είναι δυσάρεστες και συχνά δίνουν την εντύπωση ότι κάποιος πλησιάζει ή ασκεί πίεση στο στήθος. Καθώς ο εγκέφαλος επιχειρεί να εξηγήσει το παράξενο βίωμα, η λογική σκέψη λειτουργεί λιγότερο και το αμυγδαλοειδές, που σχετίζεται με τον φόβο, ενεργοποιείται έντονα και αλλοιώνει την αντίληψη της πραγματικότητας.
Η πολιτισμική προέλευση επηρεάζει επίσης το πώς βιώνεται η υπνική παράλυση. Στην Αίγυπτο και την Ιταλία, για παράδειγμα, οι ψευδαισθήσεις αποδίδονται συχνά σε δαιμόνια ή μάγισσες, ενώ στη Δανία και τις ΗΠΑ οι αντιδράσεις είναι ηπιότερες. Ο ερευνητής Μπαλιλ Τζαλάλ αναφέρει ότι οι ερμηνείες που υιοθετούμε επηρεάζουν τόσο το περιεχόμενο όσο και τη συχνότητα των επεισοδίων.
Ποιοι παράγοντες σχετίζονται με την εμφάνισή της;
Παρότι η ακριβής αιτία δεν έχει διευκρινιστεί, ορισμένοι παράγοντες κινδύνου φαίνεται να κάνουν πιθανότερη την υπνική παράλυση:
- Έντονο άγχος ή στρες
- Διαταραχές ύπνου
- PTSD, επεισόδια πανικού ή διπολική διαταραχή
- Λίγος ύπνος, jet lag ή ασταθές ωράριο
- Κάποια φάρμακα ή άλλες ουσίες
Ποια μέτρα μπορούν να συμβάλουν στην πρόληψη;
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η σωστή υγιεινή ύπνου αποτελεί την αφετηρία: ένα σταθερό πρόγραμμα, επτά έως εννέα ώρες ποιοτικού ύπνου και μια χαλαρωτική συνήθεια πριν από την κατάκλιση μπορούν να περιορίσουν τα επεισόδια.
Η μείωση του άγχους μπορεί επίσης να υποστηριχθεί με πρακτικές όπως η ενσυνειδητότητα, η γιόγκα και οι ασκήσεις αναπνοής, οι οποίες βοηθούν στην εξισορρόπηση του νευρικού συστήματος. Αν τα συμπτώματα είναι σοβαρότερα, χρειάζεται να απευθυνθείτε στον γιατρό σας.
Τρόποι για να «ξυπνήσετε» από τους εφιάλτες
Με βάση μελέτη του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, τέσσερα βήματα μπορούν να περιορίσουν τα επεισόδια κατά 50%:
- Αναπλαισίωση: Θυμίστε στον εαυτό σας πως ό,τι συμβαίνει δεν είναι επικίνδυνο.
- Αποστασιοποίηση: Αντιμετωπίστε τις ψευδαισθήσεις ως ουδέτερες και προσωρινές.
- Θετική εστίαση: Στρέψτε τη σκέψη σας σε κάτι που σας καθησυχάζει.
- Παθητική στάση: Αποφύγετε την προσπάθεια να κινηθείτε και παραμείνετε ήρεμοι.
Η προσέγγιση αυτή στηρίζεται στην ψυχραιμία και στην αποδοχή του βιώματος ως μέρους της φυσιολογικής λειτουργίας του ύπνου. Όσο καλύτερα κατανοούμε τι γίνεται στο σώμα και στον εγκέφαλό μας, τόσο λιγότερο μας φοβίζει.
Συνοπτικά
- Κατά την υπνική παράλυση, το μυαλό αφυπνίζεται νωρίτερα από το σώμα, με αποτέλεσμα προσωρινή ακινησία και ψευδαισθήσεις, χωρίς κίνδυνο για την υγεία.
- Οι εφιάλτες ερμηνεύονται μέσα από πολιτισμικές αντιλήψεις, γι’ αυτό και τα χαρακτηριστικά τους διαφέρουν από χώρα σε χώρα.
- Το άγχος, οι διαταραχές ύπνου, αλλά και η ανεπαρκής διάρκειά του, συγκαταλέγονται στους παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα υπνικής παράλυσης.
- Για την πρόληψη επεισοδίων, σημαντικό ρόλο έχουν τόσο η σωστή υγιεινή ύπνου όσο και η διαχείριση του άγχους.
- Η αναπλαισίωση και η θετική εστίαση αποτελούν ορισμένες από τις στρατηγικές αντιμετώπισης των εφιαλτών, οι οποίες μπορούν να περιορίσουν τη συχνότητά τους.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/den-einai-i-mora-oyte-daimonas-otan-oi-efialtes-apoktoyn-sarka-kai-osta/10436
