Του Robin Kramer, Senior Lecturer στη Σχολή Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Lincoln, The Conversation.
Όλοι έχουμε βιώσει μοναξιά κάποια στιγμή στη ζωή μας. Τότε, γιατί ο κόσμος μοιάζει διαφορετικός; Νεότερες μελέτες αρχίζουν να φωτίζουν το ερώτημα και δείχνουν πως η μοναξιά ενδέχεται να επηρεάζει τόσο την αντίληψη όσο και τη γνωστική λειτουργία.
Οι επιστήμονες έχουν υποστηρίξει ότι, παρότι το συναίσθημα της μοναξιάς δεν είναι ευχάριστο, εξελιχθήκαμε ώστε να το βιώνουμε για έναν σημαντικό λόγο. Οι κοινωνικές σχέσεις προσφέρουν ασφάλεια, πόρους και δυνατότητες τεκνοποίησης, μεταξύ άλλων. Επειδή η μοναξιά είναι τόσο δυσάρεστη, συχνά μας ωθεί να αναζητήσουμε ξανά την επαφή με άλλους και να απολαύσουμε αυτά τα οφέλη.
Ωστόσο, η επίδρασή της δεν είναι μονοσήμαντη. Το αίσθημα μοναξιάς μπορεί να οδηγήσει σε απομάκρυνση από τους άλλους και σε αρνητικά μοτίβα σκέψης, δυσκολεύοντας ακόμη περισσότερο τη δημιουργία σχέσεων.
Πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος στη μοναξιά
Έρευνες έχουν καταγράψει διαφορές σε εγκεφαλικές περιοχές που συνδέονται με τη μοναξιά. Σε νέους ενήλικες που αισθάνονται μοναξιά, περιοχές σχετικές με την κοινωνική νόηση και την ενσυναίσθηση εμφανίζουν μικρότερη πυκνότητα λευκής ουσίας — ενός εκτεταμένου δικτύου νευρικών ινών που μεταφέρει πληροφορίες και διευκολύνει την επικοινωνία ανάμεσα σε διαφορετικά σημεία του εγκεφάλου. Αντίθετα, στους ηλικιωμένους που βιώνουν μοναξιά, μικρότερος όγκος παρατηρείται σε περιοχές σημαντικές για τη γνωστική επεξεργασία και τη ρύθμιση των συναισθημάτων.
Σε μια μελέτη, οι ερευνητές εξέτασαν πώς ο εγκέφαλος ατόμων που αισθάνονται μοναξιά αντιδρά στον κόσμο. Οι συμμετέχοντες παρακολούθησαν διάφορα βίντεο ενώ βρίσκονταν σε σαρωτή fMRI. Η νευρική δραστηριότητα των ατόμων που δεν ένιωθαν μοναξιά παρουσίαζε ομοιότητες μεταξύ τους, ενώ τα εγκεφαλικά μοτίβα των μοναχικών συμμετεχόντων διέφεραν τόσο από εκείνα των άλλων όσο και μεταξύ τους. Το εύρημα δείχνει ότι οι μοναχικοί άνθρωποι μπορεί να αντιλαμβάνονται τον κόσμο με διαφορετικό τρόπο.
Διαφορές διαπιστώνονται επίσης στον τρόπο με τον οποίο άτομα που νιώθουν μοναξιά αντιλαμβάνονται φανταστικούς χαρακτήρες. Ερευνητές στις ΗΠΑ υπέβαλαν σε εγκεφαλικές σαρώσεις θαυμαστές της τηλεοπτικής σειράς Game of Thrones, την ώρα που αξιολογούσαν αν διάφορα επίθετα ταίριαζαν σε χαρακτήρες της σειράς. Οι συγγραφείς εντόπισαν εγκεφαλική δραστηριότητα που ξεχώριζε τους πραγματικούς από τους φανταστικούς ανθρώπους. Για τους συμμετέχοντες που δεν ήταν μοναχικοί, οι δύο κατηγορίες διακρίνονταν καθαρά· στους πιο μοναχικούς, όμως, τα όρια δεν ήταν εξίσου σαφή. Τα αποτελέσματα αφήνουν να εννοηθεί ότι η μοναξιά ίσως συνδέεται με την αντιμετώπιση φανταστικών χαρακτήρων όπως των πραγματικών φίλων.
Παρά ταύτα, ο σχεδιασμός της έρευνας δεν επιτρέπει να εξακριβωθεί αν η μοναξιά οδηγεί σε αυτόν τον τρόπο σκέψης ή αν η συγκεκριμένη αντίληψη των φανταστικών χαρακτήρων κάνει τους ανθρώπους να νιώθουν μοναξιά. Δεν αποκλείεται, επίσης, κάποιος τρίτος παράγοντας να εξηγεί και τα δύο ευρήματα.
Πρόσθετα στοιχεία για τη σχέση της μοναξιάς με τη γνωστική λειτουργία προέκυψαν από άλλη μελέτη, την οποία διεξήγαγαν ερευνητές στη Σκωτία. Αυτή εστίασε σε αντικείμενα χωρίς ζωή: στους συμμετέχοντες παρουσιάστηκαν εικόνες προϊόντων με παρεϊδολικά πρόσωπα, δηλαδή μοτίβα που θυμίζουν πρόσωπα. Έπειτα κλήθηκαν να τα βαθμολογήσουν με διάφορους τρόπους, όπως ως προς την προθυμία τους να εξερευνήσουν το προϊόν και την πιθανότητα να το αγοράσουν.
Οι συμμετέχοντες που ένιωθαν εντονότερη μοναξιά έτειναν περισσότερο να προσέξουν, να ασχοληθούν με προϊόντα στα οποία τα μοτίβα σχημάτιζαν «χαρούμενες» μορφές και να τα αγοράσουν. Τα ευρήματα ενδέχεται και πάλι να δείχνουν ότι η μοναξιά σχετίζεται με την αναζήτηση δεσμών, ακόμη και με άψυχα αντικείμενα. Αυτό συνάδει με προηγούμενες μελέτες, σύμφωνα με τις οποίες οι πιο μοναχικοί άνθρωποι τείνουν περισσότερο να αποδίδουν ανθρώπινα χαρακτηριστικά σε gadget ή στα κατοικίδιά τους.
Συνολικά, οι μελέτες αυτές φαίνεται να δείχνουν ότι η μοναξιά δεν αφορά αποκλειστικά την αίσθηση πως οι άλλοι απουσιάζουν, αλλά και την ανάγκη για σύνδεση. Είτε πρόκειται για φανταστικούς χαρακτήρες που αντιμετωπίζονται σαν αληθινοί φίλοι είτε για έλξη προς χαρούμενα αντικείμενα, ο εγκέφαλός μας φαίνεται να αναζητά κοινωνικούς δεσμούς όπου μπορεί να τους βρει, ιδιαίτερα όταν δεν νιώθουμε ότι οι άλλοι μάς προσφέρουν αρκετή σύνδεση.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/i-monaxia-allazei-ton-tropo-poy-o-egkefalos-epexergazetai-ton-kosmo/2963
