Των Darby Saxbe, αναπληρώτριας καθηγήτριας Ψυχολογίας στο USC Dornsife College of Letters, Arts and Sciences, και Magdalena Martínez García, υποψήφιας διδάκτορος Νευροαπεικόνισης στο Instituto de Investigación Sanitaria Gregorio Marañón IiSGM. Πηγή: The Conversation.
Η αυξανόμενη συμμετοχή των πατέρων στη φροντίδα
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι ώρες που περνούν οι πατέρες φροντίζοντας τα παιδιά τους κάθε εβδομάδα είναι πλέον τριπλάσιες σε σχέση με πριν από 50 χρόνια. Η συμμετοχή τους στην ανατροφή έχει ενισχυθεί ακόμη περισσότερο σε χώρες που διεύρυναν την άδεια πατρότητας με αποδοχές ή θέσπισαν κίνητρα για τη χρήση της, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Ισπανία, η Σουηδία και η Ισλανδία. Παράλληλα, ολοένα περισσότερες έρευνες καταγράφουν ότι τα παιδιά με πατέρες που συμμετέχουν ενεργά έχουν καλύτερες επιδόσεις σε διάφορους τομείς, όπως η σωματική υγεία και οι γνωστικές ικανότητες.
Παρότι οι μπαμπάδες αναλαμβάνουν όλο και μεγαλύτερο ρόλο στη φροντίδα των παιδιών, οι επιδράσεις της πατρότητας στους ίδιους τους άνδρες έχουν μελετηθεί εντυπωσιακά λίγο. Ακόμη πιο περιορισμένη είναι η έρευνα για τον εγκέφαλο και τις βιολογικές μεταβολές που ενδέχεται να συνδέονται με την πατρική εμπειρία.
Η απόκτηση ενός μωρού μπορεί να αλλάξει βαθιά τη ζωή οποιουδήποτε γίνεται γονέας. Στις γυναίκες που γίνονται βιολογικές μητέρες, οι ορμονικές μεταβολές της εγκυμοσύνης βοηθούν να κατανοήσουμε τις αλλαγές που μπορεί να εμφανιστούν στον εγκέφαλο τους. Εξετάσαμε, λοιπόν, αν η πατρότητα μεταβάλλει τον εγκέφαλο και το σώμα των ανδρών με τρόπους που ενισχύουν το ενδιαφέρον τους για την ανατροφή των παιδιών. Αυτό το ερώτημα διερευνήσαμε σε πρόσφατη μελέτη μας, η οποία αφορούσε νέους μπαμπάδες σε δύο χώρες.
Οι αλλαγές στον εγκέφαλο των νέων μητέρων
Σε έρευνα στην Ισπανία, οι επιστήμονες εξέτασαν γυναίκες πριν από τη σύλληψη και επανέλαβαν τις μετρήσεις δύο μήνες μετά τη γέννα. Σε σχέση με γυναίκες χωρίς παιδιά, οι νέες μητέρες είχαν μικρότερο όγκο εγκεφάλου, εύρημα που υποδηλώνει ότι βασικές εγκεφαλικές δομές μειώθηκαν κατά την εγκυμοσύνη και την πρώιμη μεταγεννητική περίοδο. Η διαφορά ήταν τόσο έντονη ώστε ένας αλγόριθμος μπορούσε εύκολα να ξεχωρίσει τον εγκέφαλο γυναίκας που είχε βιώσει εγκυμοσύνη από εκείνον μιας γυναίκας χωρίς παιδιά.
Οι μεταβολές αυτές εντοπίζονται σε όλο τον εγκέφαλο, στη φαιά ουσία, δηλαδή στον ιστό που περιέχει πολλούς νευρώνες. Φαίνεται ότι η εγκυμοσύνη επηρεάζει τον φλοιό —την πιο πρόσφατα εξελιγμένη εξωτερική περιοχή του εγκεφάλου— και ανάμεσα στις περιοχές που αλλάζουν είναι εκείνες που σχετίζονται με τη σκέψη για το μυαλό των άλλων, την οποία οι ερευνητές ονομάζουν «θεωρία του νου». Παράλληλα, παρατηρούνται αλλαγές και στον υποφλοιό, βαθύτερα στον εγκέφαλο, όπου βρίσκονται αρχαιότερες δομές που σχετίζονται με βασικές λειτουργίες, όπως τα συναισθήματα και τα κίνητρα.
Ποιος είναι ο λόγος για αυτές τις δομικές μεταβολές μετά την εγκυμοσύνη; Οι ερευνητές εκτιμούν πως οι αλλαγές στον εγκέφαλο ενδέχεται να διευκολύνουν την ευαίσθητη φροντίδα των νεογέννητων από τις μητέρες, καθώς τα μωρά χρειάζονται αδιάκοπη προσοχή και δεν μπορούν να εκφράσουν με λόγια τι χρειάζονται. Πράγματι, όταν οι μητέρες κοιτούν φωτογραφίες ή βίντεο των δικών τους βρεφών, ενεργοποιούνται πολλές από τις ίδιες εγκεφαλικές περιοχές που παρουσίασαν τις μεγαλύτερες μεταβολές στην εγκυμοσύνη. Είναι εύλογο, επομένως, ότι ο εγκέφαλος των νέων μητέρων προσαρμόζεται με τρόπους που τις βοηθούν να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των νεογέννητων και να τα φροντίζουν.
Πώς μεταβάλλεται ο εγκέφαλος των νέων πατέρων
Οι πατέρες, ωστόσο, τι αλλαγές βιώνουν; Δεν περνούν οι ίδιοι την εγκυμοσύνη, έχουν όμως τη δυνατότητα να φροντίζουν το μωρό. Όπως συμβαίνει όταν αποκτούμε οποιαδήποτε καινούργια δεξιότητα, η φροντίδα ενός βρέφους μπορεί να αφήσει αποτύπωμα στον εγκέφαλο των νέων γονέων. Οι νευροεπιστήμονες περιγράφουν αυτό το φαινόμενο ως πλαστικότητα του εγκεφάλου που προκύπτει από την εμπειρία, όπως οι αλλαγές που καταγράφονται όταν μαθαίνουμε μια νέα γλώσσα ή ένα μουσικό όργανο.
Ένα διαρκώς διευρυνόμενο σώμα ερευνών δείχνει ότι τέτοιου είδους πλαστικότητα παρατηρείται πράγματι σε πατέρες που αντιμετωπίζουν τις γνωστικές, σωματικές και συναισθηματικές απαιτήσεις της φροντίδας ενός νεογέννητου. Για παράδειγμα, ως προς τη λειτουργία του εγκεφάλου, οι ομοφυλόφιλοι πατέρες που έχουν τον κύριο ρόλο στη φροντίδα παρουσιάζουν ισχυρότερες συνδέσεις ανάμεσα στις εγκεφαλικές περιοχές που ενεργοποιούνται κατά τη γονική φροντίδα, όταν βλέπουν τα βρέφη τους, σε σύγκριση με τους άνδρες που έχουν δευτερεύοντα ρόλο φροντιστή.
Μελέτη για τις αλλαγές στον εγκέφαλο των νέων πατέρων
Οι ερευνητικές ομάδες μας από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνια στο Λος Άντζελες και το Instituto de Investigación Sanitaria Gregorio Marañón στη Μαδρίτη συνεργάστηκαν σε νέα μελέτη, με στόχο να εξετάσουν περαιτέρω την πλαστικότητα στον εγκέφαλο των νέων πατέρων. Στη μελέτη έλαβαν μέρος 40 άνδρες, 20 από την Ισπανία και 20 από την Καλιφόρνια. Καθένας υποβλήθηκε σε μαγνητική τομογραφία δύο φορές: μία κατά την εγκυμοσύνη της συντρόφου του και μία όταν το παιδί τους είχε συμπληρώσει τους 6 μήνες. Παράλληλα, παρακολουθήσαμε ομάδα ελέγχου 17 ανδρών χωρίς παιδιά.
Από την προγεννητική περίοδο έως τον τοκετό καταγράψαμε αρκετές σημαντικές μεταβολές στον εγκέφαλο των πατέρων, οι οποίες δεν παρατηρήθηκαν στους άτεκνους άνδρες που μελετήθηκαν στο ίδιο διάστημα. Οι μεταβολές εντοπίστηκαν σε περιοχές του φλοιού που σχετίζονται με την οπτική επεξεργασία, την προσοχή και την ενσυναίσθηση προς το βρέφος. Παραμένει αδιευκρίνιστο αν η περισσότερη ενασχόληση με την ανατροφή επιφέρει αλλαγές στον εγκέφαλο ή αν οι μεταβολές είναι συχνότερες σε άνδρες που έχουν εξαρχής ισχυρότερο κίνητρο να αφιερώνουν χρόνο στα παιδιά τους.
Ποιοι παράγοντες διαμορφώνουν τον εγκέφαλο των νέων πατέρων; Η πλαστικότητα του εγκεφάλου τους ενδέχεται να σχετίζεται με τον βαθμό αλληλεπίδρασης με το μωρό. Παρότι οι πατέρες σε πολλές χώρες αναλαμβάνουν ολοένα μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας των παιδιών, η συμμετοχή τους διαφέρει σημαντικά από άνδρα σε άνδρα. Οι διαφορές αυτές μπορεί να εξηγούν γιατί στους πατέρες διαπιστώσαμε πιο ανεπαίσθητες μεταβολές στον εγκέφαλο σε σύγκριση με τις γυναίκες που έγιναν για πρώτη φορά μητέρες. Πράγματι, το μέγεθος των εγκεφαλικών αλλαγών στους πατέρες ήταν σχεδόν το μισό από εκείνο που καταγράφηκε στις μητέρες.
Άδεια πατρότητας και κοινωνικές επιδράσεις στον εγκέφαλο
Οι κοινωνικές, πολιτισμικές και ψυχολογικές συνθήκες που επηρεάζουν τον χρόνο αλληλεπίδρασης των πατέρων με τα παιδιά τους ενδέχεται, με τη σειρά τους, να διαμορφώνουν τις αλλαγές στον πατρικό εγκέφαλο. Για παράδειγμα, οι πατέρες στην Ισπανία, όπου κατά μέσο όρο οι άδειες πατρότητας είναι πιο γενναιόδωρες από ό,τι στις ΗΠΑ, εμφάνισαν εντονότερες μεταβολές σε εγκεφαλικές περιοχές που υποστηρίζουν την προσοχή με στόχο. Το εύρημα αυτό θέτει το ερώτημα κατά πόσο οι οικογενειακές πολιτικές που δίνουν στους πατέρες περισσότερο χρόνο για τη φροντίδα των βρεφών κατά την πρώιμη περίοδο μετά τη γέννηση μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη του εγκεφάλου τους. Εναλλακτικά, μπορεί οι άνδρες με εντονότερη αναδιαμόρφωση του εγκεφάλου και των ορμονών να έχουν επίσης μεγαλύτερο κίνητρο να συμμετέχουν ενεργά στην φροντίδα.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/i-patrotita-allazei-ton-egkefalo-ton-andron/2940
