Μια έρευνα από την Ιατρική Σχολή του Στάνφορντ και το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο δείχνει ότι ο μεταβολίτης pTOS, ο οποίος αυξάνεται σημαντικά στους πύθωνες μετά από μεγάλο γεύμα, θα μπορούσε να συμβάλει στην απώλεια βάρους παχύσαρκων ποντικών, περιορίζοντας την όρεξή τους.
Παρότι τα ευρήματα βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο, ίσως προσφέρουν νέες κατευθύνσεις για την ανάπτυξη φαρμάκων κατά της παχυσαρκίας για ανθρώπους. Οι πύθωνες, άλλωστε, αποτελούν πηγή πολύτιμων στοιχείων για τις μεταβολικές διεργασίες.
Κατά τους ερευνητές, η μελέτη των συγκεκριμένων ζώων μπορεί να συμβάλει σε σημαντικές ιατρικές ανακαλύψεις σχετικά με τον έλεγχο της πρόσληψης τροφής και άλλες όψεις της ανθρώπινης υγείας.
Οι πύθωνες δεν τρώνε μικρές ποσότητες σε τακτά διαστήματα: αρπάζουν τη λεία, τη σφίγγουν και την καταπίνουν ολόκληρη, σε ένα γεύμα που μπορεί να αντιστοιχεί στο 100% του βάρους τους. Έπειτα, ακόμη κι αν κινούνται αθόρυβα στο δάσος, μπορεί να περάσουν μήνες ή και ένας χρόνος μέχρι το επόμενο μεγάλο γεύμα. Αυτός ο κύκλος έντονης υπερφαγίας και νηστείας καταπονεί τον μεταβολισμό τους πολύ περισσότερο από τις συνήθεις καθημερινές εμπειρίες των ανθρώπων.
Ο μεταβολίτης που αυξάνεται κατά 1.000 φορές στους πύθωνες μετά από ένα μεγάλο γεύμα φαίνεται τώρα να οδηγεί παχύσαρκα ποντίκια εργαστηρίου στην αποφυγή της τροφής και στην απώλεια βάρους. Η ανακάλυψη έγινε από επιστήμονες της Ιατρικής Σχολής του Στάνφορντ και του Πανεπιστημίου του Κολοράντο στο Μπόλντερ, ενώ η δράση του θυμίζει φάρμακα όπως η σεμαγλουτίδη (π.χ. Ozempic και Wegovy).
Είναι ακόμη νωρίς να κριθεί αν ο pTOS θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ως νέο φάρμακο απώλειας βάρους για ανθρώπους. Ωστόσο, τα ευρήματα αναδεικνύουν την αξία της διερεύνησης ακραίων περιπτώσεων στο ζωικό βασίλειο. Από τα ερπετά έχουν προκύψει επανειλημμένα κλινικά σημαντικά φάρμακα.
Στο δηλητήριο των φιδιών υπάρχουν ενώσεις με βιολογική δράση, οι οποίες έχουν αξιοποιηθεί για τη δημιουργία φαρμάκων κατά της αρτηριακής πίεσης και αντιπηκτικών. Η σεμαγλουτίδη, επίσης, βασίστηκε στην ανακάλυψη ορμόνης από το τέρας της Γκίλα, η οποία ρυθμίζει το σάκχαρο στο αίμα.
«Τα θηλαστικά έχουν ένα σχετικά στενό φυσιολογικό και μεταβολικό εύρος», είπε ο Jonathan Long, Ph.D., αναπληρωτής καθηγητής παθολογίας και μέλος του Ινστιτούτου Νευροεπιστημών Wu Tsai. «Οι άνθρωποι, για παράδειγμα, τρώνε περίπου το 1% έως 2% του σωματικού τους βάρους σε κάθε γεύμα, και τρώμε περίπου τρεις φορές την ημέρα», σε αντίθεση με τα φίδια, που τρώνε σπάνια και η φυσιολογία τους αλλάζει δραστικά μετά από ένα γεύμα. «Προφανώς, δεν είμαστε φίδια. Αλλά ίσως μελετώντας αυτά τα ζώα μπορούμε να εντοπίσουμε μόρια ή μεταβολικές οδούς που επηρεάζουν επίσης τον ανθρώπινο μεταβολισμό».
Ο Long είναι ο ανώτερος συγγραφέας της έρευνας, που δημοσιεύτηκε στο Nature Metabolism. Την κύρια συγγραφή ανέλαβαν οι μεταδιδακτορικοί ερευνητές Shuke Xiao, Ph.D., Mengjie Wang, MD, Ph.D., από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Φλόριντα, καθώς και ο Thomas Martin, Ph.D., από το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο στο Μπόλντερ.
Οι πύθωνες διαφέρουν από τα συνηθισμένα ποντίκια εργαστηρίου
Σε αντίθεση με τα μικρά και ευαίσθητα ποντίκια εργαστηρίου, οι πύθωνες μπορούν να φτάσουν τα 90 κιλά και να ξεπεράσουν τα 20 χρόνια ζωής στη φύση. Δεν αποτελούν συνηθισμένα πειραματόζωα, ωστόσο η έντονη φυσιολογική αντίδρασή τους μετά από αιφνίδια, μεγάλα γεύματα έχει κεντρίσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων.
Λίγες ώρες αφότου φάνε, τα όργανα των πύθωνων —ανάμεσά τους και η καρδιά— αρχίζουν να μεγαλώνουν κατά 50% ή περισσότερο. Παράλληλα, οι ενεργειακές τους ανάγκες ανεβαίνουν πάνω από 40% (η πέψη απαιτεί θερμίδες!), ενώ πολλαπλασιάζονται απότομα κύτταρα που συνήθως δεν διαιρούνται, όπως τα β-κύτταρα παραγωγής ινσουλίνης στο πάγκρεας.
Η ξαφνική αύξηση του μεγέθους της καρδιάς των πύθωνων μετά το φαγητό κίνησε το ενδιαφέρον ερευνητών του Πανεπιστημίου του Κολοράντο στο Μπόλντερ, οι οποίοι μελετούσαν καρδιακές παθήσεις, και έτσι εντόπισαν τον μεταβολίτη. Για τις αναλύσεις τους συνέλεξαν αίμα από νεαρούς βιρμανικούς πύθωνες, βάρους περίπου 1,5 έως 2,5 κιλών, τόσο πριν όσο και μετά από γεύμα που αντιστοιχούσε περίπου στο 25% του σωματικού τους βάρους.
Στο φυσικό τους περιβάλλον, οι βιρμανικοί πύθωνες μπορούν να περάσουν από 12 έως 18 μήνες χωρίς τροφή, ενώ τα φίδια της μελέτης είχαν μείνει νηστικά για 28 ημέρες πριν από τη σίτιση. Ανάλογες δοκιμές έγιναν και σε πύθωνες Ball, μικρότερο συγγενικό είδος των βιρμανικών πύθωνων.
Μέσα σε λίγες ώρες από το γεύμα, οι επιστήμονες κατέγραψαν στο αίμα των πύθωνων πάνω από 200 μόρια, τους λεγόμενους μεταβολίτες, σε επίπεδα τουλάχιστον 32 φορές υψηλότερα, ενώ 24 μεταβολίτες μειώθηκαν σε παρόμοιο βαθμό. Ένα μόριο παρουσίασε άνοδο μεγαλύτερη από 1.000 φορές, ως έντονη απόκριση στο φαγητό. Οι ερευνητές το ταυτοποίησαν αργότερα ως pTOS: πρόκειται για μεταβολίτη που έχει μελετηθεί ελάχιστα στον άνθρωπο και είναι κυρίως γνωστός ως μόριο που αποβάλλεται με τα ούρα.
«Αναρωτηθήκαμε αν αυτός ο μεταβολίτης επηρέαζε οποιαδήποτε από τις μεταγευματικές φυσιολογικές αλλαγές στο φίδι», είπε ο Long. «Αλλά όταν χορηγήσαμε pTOS σε εργαστηριακά ποντίκια σε επίπεδα παρόμοια με αυτά που είδαμε στους πύθωνες μετά το φαγητό, δεν είδαμε καμία επίδραση στην ενεργειακή δαπάνη, στον πολλαπλασιασμό των β-κυττάρων ή στο μέγεθος των οργάνων. Αυτό που ρύθμισε ήταν η όρεξη και οι συμπεριφορές σίτισης των ποντικών».
Στα παχύσαρκα ποντίκια που έλαβαν pTOS, η τροφή που κατανάλωναν ήταν σημαντικά λιγότερη από εκείνη της ομάδας ελέγχου. Έπειτα από 28 ημέρες, είχαν χάσει το 9% του σωματικού τους βάρους σε σχέση με τα ποντίκια ελέγχου. Κατά τη θεραπεία, τα ποντίκια που είχαν αδυνατίσει δεν παρουσίασαν μεταβολές ούτε στην κατανάλωση νερού και στην ενεργειακή δαπάνη ούτε στην κινητικότητά τους.
Τα συμπληρωματικά πειράματα έδειξαν ότι το pTOS δεν δρα μέσω μεταβολών στις ορμόνες που είναι γνωστό ότι ελέγχουν τη σίτιση, ούτε επιβραδύνοντας τη γαστρική κένωση. Η τελευταία είναι ένας από τους μηχανισμούς με τους οποίους τα συνηθισμένα φάρμακα GLP-1, όπως το Ozempic, περιορίζουν την όρεξη.
Τα επόμενα πειράματα έδειξαν ότι ο μεταβολίτης pTOS προκύπτει όταν βακτήρια στο έντερο διασπούν την τυροσίνη, ένα αμινοξύ της πρωτεΐνης που λαμβάνουμε από τη διατροφή. Όταν οι πύθωνες πήραν αντιβιοτικά πριν τραφούν, η αύξηση του pTOS που συνδέεται με το γεύμα δεν εμφανίστηκε.
«Μπορέσαμε να ανακαλύψουμε μια οδό κατά την οποία το pTOS παράγεται μετά από ένα γεύμα μέσω του μεταβολισμού της τυροσίνης στο έντερο και το ήπαρ», είπε ο Long. «Βρήκαμε επίσης ότι στη συνέχεια πηγαίνει σε μια περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται υποθάλαμος, ο οποίος είναι ένας γνωστός ρυθμιστής της ενεργειακής ομοιόστασης. Εκεί ενεργοποιεί νευρώνες που εμπλέκονται στη ρύθμιση των συμπεριφορών σίτισης».
Τι γνωρίζουμε για τον μεταβολίτη pTOS στους ανθρώπους
Έπειτα, οι ερευνητές εξέτασαν έξι δημόσια προσβάσιμα σύνολα δεδομένων αίματος από υγιείς εθελοντές, με μετρήσεις πριν και μετά το γεύμα. Τα επίπεδα pTOS αυξήθηκαν μετά το φαγητό σε πέντε από τα έξι σύνολα, αλλά μόνο κατά περίπου δύο έως πέντε φορές. Στους ανθρώπους, μια τόσο περιορισμένη άνοδος θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να ξεχωρίσει ανάμεσα στις πολλές άλλες μεταβολικές αλλαγές που σχετίζονται με τη σίτιση, γεγονός που αναδεικνύει την αξία των πύθωνων ως πρότυπου ζώου.
Η αύξηση του pTOS, ωστόσο, δεν ήταν ίδια σε όλους τους ανθρώπους. Σε ένα άτομο από τα διαθέσιμα σύνολα δεδομένων, τα επίπεδα αυξήθηκαν πάνω από 25 φορές μετά το γεύμα και έφτασαν στο αίμα σε τιμές αντίστοιχες με εκείνες των πύθωνων. Επειδή τα δεδομένα είχαν συλλεχθεί στο πλαίσιο παλαιότερων μελετών, δεν μπορεί να διαπιστωθεί αν το συγκεκριμένο άτομο ένιωθε μεγαλύτερο κορεσμό ή κατανάλωνε λιγότερη τροφή από τους υπόλοιπους συμμετέχοντες.
Παρότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες για το ενδεχόμενο αξιοποίησης του pTOS στον άνθρωπο με στόχο τη μείωση της όρεξης, οι πύθωνες προσέφεραν στους ερευνητές πολλά ακόμη μόρια προς διερεύνηση. «Δημιουργούμε ένα τοπίο μορίων που ποικίλλουν σε αφθονία μετά το φαγητό σε όλα τα όργανα αυτών των φιδιών», είπε ο Long. «Βρήκαμε ήδη πολλά που μοιάζουν με ορμόνες αλλά δεν έχουν καμία ομοιότητα με γνωστές ορμόνες σε ποντίκια ή ανθρώπους. Αυτή είναι μια μορφή ανακάλυψης φυσικών προϊόντων».
Ο Long και οι συνεργάτες του εκτιμούν πως ορισμένα από τα μόρια αυτά ενδέχεται να έχουν κλινική αξία, όπως συμβαίνει με τα φάρμακα για την αρτηριακή πίεση και με τα αντιπηκτικά. «Ίσως ένας ασθενής με διαβήτη τύπου 1 λόγω ελαττωματικής λειτουργίας των β-κυττάρων θα μπορούσε να ωφεληθεί από ένα μόριο φιδιού που διεγείρει την κυτταρική διαίρεση, ή ένα άτομο με ηπατική νόσο θα μπορούσε να λάβει ένα φάρμακο προερχόμενο από φίδι που διευκολύνει την αναδιαμόρφωση του οργάνου», ανέφερε ο Long.
Ο Long επισήμανε ότι η ενίσχυση των ανθρώπινων δυνατοτήτων απασχολεί τους επιστήμονες, για παράδειγμα μέσω της δημιουργίας εμβολίων που ενδυναμώνουν την ανοσολογική απόκριση. «Ίσως αυτή η ιδέα της χρήσης μορίων που εντοπίστηκαν για πρώτη φορά σε φίδια ή άλλα ζώα μπορεί να επεκταθεί σε πολλές άλλες πτυχές της ανθρώπινης υγείας», είπε.
«Είμαστε ενθουσιασμένοι που μαθαίνουμε από αυτά τα φίδια και άλλα ‘ακραία’ ζώα για να εμπνεύσουμε μελλοντικές ανακαλύψεις», πρόσθεσε.
Για περισσότερες πληροφορίες: Python metabolomics uncovers a conserved postprandial metabolite and gut–brain feeding pathway, Nature Metabolism (2026). DOI: 10.1038/s42255-026-01485-0.
Συνοπτική παρουσίαση
- Μελέτη των πανεπιστημίων Στάνφορντ και Κολοράντο δείχνει πως ο μεταβολίτης pTOS στους πύθωνες μπορεί να περιορίσει την όρεξη και να συμβάλει στην απώλεια βάρους σε παχύσαρκα ποντίκια.
- Μετά την κατανάλωση μεγάλων γευμάτων, τα επίπεδα pTOS στους πύθωνες αυξάνονται απότομα. Το εύρημα ενδέχεται να αποτελέσει αφετηρία για την ανάπτυξη φαρμάκων για την ανθρώπινη παχυσαρκία.
- Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι ακραίες περιπτώσεις στο ζωικό βασίλειο μπορούν να δώσουν χρήσιμα στοιχεία για τον έλεγχο της σίτισης και άλλες πτυχές της υγείας.
- Η ιδιαίτερη φυσιολογία των πύθωνων αποκαλύπτει δεδομένα που δύσκολα παρατηρούνται στους ανθρώπους, καθιστώντας τα φίδια πολύτιμα για την ιατρική έρευνα.
- Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, χρειάζεται επιπλέον έρευνα προτού εξεταστεί η πιθανή χρήση του pTOS στους ανθρώπους.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/oi-pythones-deichnoyn-mia-nea-odo-gia-tin-apoleia-varoys/23315
