Ο Δείκτης Στρογγυλότητας Σώματος (BRI) προτάθηκε ως νεότερος τρόπος μέτρησης, εναλλακτικός στον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ), που έχει δεχθεί κριτική για τους περιορισμούς του, ειδικά σε παιδιά, αθλητές και ανθρώπους από εθνοτικές μειονότητες. Με βάση το ύψος και την περίμετρο της μέσης, ο BRI εκτιμά την κατανομή του σωματικού λίπους και αποσκοπεί σε ακριβέστερη αποτίμηση του κινδύνου για την υγεία.
Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι ο BRI ενδέχεται να προβλέπει αποτελεσματικότερα παθήσεις που σχετίζονται με το βάρος, μεταξύ των οποίων οι καρδιοπάθειες και ο διαβήτης. Ωστόσο, παρά τα πλεονεκτήματά του, δεν είναι αλάνθαστος ούτε υποκαθιστά πλήρως τον ΔΜΣ· και οι δύο δείκτες παρουσιάζουν περιορισμούς όταν εφαρμόζονται σε μεμονωμένα άτομα.
Για πολλά χρόνια, ο δείκτης μάζας σώματος, γνωστός ως ΔΜΣ, προσφέρει έναν γρήγορο και απλό τρόπο εκτίμησης των επιπέδων σωματικού λίπους. Ο υπολογισμός γίνεται διαιρώντας το βάρος σε κιλά με το τετράγωνο του ύψους σε μέτρα. Το αποτέλεσμα αξιοποιείται για την εκτίμηση του κινδύνου για την υγεία.
Υπάρχουν ακριβέστερες επιλογές για τη μέτρηση του σωματικού λίπους, όπως η απορροφησιομετρία ακτίνων Χ διπλής ενέργειας (Dexa) και η μαγνητική τομογραφία (MRI), όμως απαιτούν πολύ περισσότερους πόρους. Γι’ αυτό ο ΔΜΣ εξακολούθησε να αποτελεί το βασικό μέτρο αξιολόγησης της υγείας, από τότε που άρχισε να χρησιμοποιείται στα τέλη του 20ού αιώνα. Αρκετοί ειδικοί επισημαίνουν τους σημαντικούς περιορισμούς του, ιδίως για παιδιά και νέους, καθώς το σωματικό τους λίπος μεταβάλλεται με την ανάπτυξη, για αθλητές με αυξημένη μυϊκή μάζα και για άτομα από εθνοτικές μειονοτικές ομάδες, που μπορεί να παρουσιάσουν προβλήματα υγείας με χαμηλότερα ποσοστά λίπους.
Η αρχική ανάπτυξη του ΔΜΣ δεν είχε ως στόχο τη χρήση του στην αξιολόγηση της υγείας. Βασίστηκε σε στοιχεία για Ευρωπαίους του 19ου αιώνα. Έχουν δοκιμαστεί προσαρμογές του δείκτη για παιδιά και διαφορετικές εθνικότητες, όπως και άλλες αναλογίες ύψους και βάρους, αλλά καμία δεν έχει προχωρήσει αρκετά ώστε να αποκαταστήσει τη φήμη του ΔΜΣ.
Παράλληλα, έχουν προταθεί διάφοροι δείκτες ως εναλλακτικές του ΔΜΣ. Μεταξύ αυτών είναι η αναλογία μέσης προς ισχία, που προκύπτει από τη διαίρεση της περιφέρειας της μέσης με εκείνη των ισχίων, καθώς και ο δείκτης όγκου σώματος, ο οποίος εκτιμά τη συνολική κατανομή λίπους μέσω τρισδιάστατων σαρωτών σώματος.
Μια πρόσφατη έρευνα, ωστόσο, υποστηρίζει ότι για ακριβέστερη αποτύπωση του σωματικού λίπους και πρόβλεψη του κινδύνου για την υγεία, θα μπορούσε να χρησιμοποιείται ο Δείκτης Στρογγυλότητας Σώματος αντί του ΔΜΣ (BRI: body roundness index).
Τι είναι ο Δείκτης Στρογγυλότητας Σώματος;
Αμερικανοί ερευνητές δημιούργησαν τον Δείκτη Στρογγυλότητας Σώματος το 2013, ως απάντηση στις επικρίσεις που είχε δεχθεί ο ΔΜΣ. Ο BRI δεν βασίζεται στο βάρος, αλλά χρησιμοποιεί μαθηματικό υπολογισμό του σωματικού λίπους από το ύψος και την περίμετρο της μέσης. Η τιμή του συνήθως βρίσκεται μεταξύ 1 και 20. Οι περισσότεροι επιστήμονες θεωρούν φυσιολογικό το εύρος από 3 έως 7, ενώ οι χαμηλότερες και οι υψηλότερες τιμές συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο για την υγεία.
Έρευνες έχουν καταδείξει ότι ο Δείκτης Στρογγυλότητας Σώματος μπορεί να υπερέχει του ΔΜΣ στην πρόβλεψη κινδύνων για την υγεία που συνδέονται με διαφορετικά επίπεδα σωματικού λίπους. Στις εκτιμήσεις περιλαμβάνονται οι πιθανότητες εμφάνισης παθήσεων όπως καρδιαγγειακά νοσήματα, διαβήτης, νεφρική νόσος και καρκίνος, αλλά και ο κίνδυνος θανάτου από οποιαδήποτε αιτία.
Η πιο πρόσφατη μελέτη ανέλυσε 32.995 ενήλικες στις ΗΠΑ κατά την περίοδο 1999–2018 και εντόπισε συσχέτιση ανάμεσα στον BRI και στον θάνατο από κάθε αιτία. Ειδικότερα, ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την υγεία καταγράφηκε στα άτομα με τις χαμηλότερες και τις υψηλότερες τιμές BRI. Η έρευνα έδειξε ακόμη ότι ο δείκτης εντόπιζε τον κίνδυνο με μεγαλύτερη ακρίβεια από τον ΔΜΣ. Ένας λόγος είναι πως συνυπολογίζει το λίπος γύρω από την κοιλιά, το οποίο συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο προβλημάτων υγείας, ενώ ο ΔΜΣ εξετάζει μόνο το συνολικό βάρος.
Ο BRI υπολογίζεται με την ακόλουθη εξίσωση:
BRI = 364.2 – 365.5 × √(1 – [περίμετρος μέσης (cm) / 2π]² / [0.5 × ύψος (cm)]²)
ή
Το βασικό του πλεονέκτημα είναι πως δείχνει πού κατανέμεται το λίπος. Άτομα με ίδιο βάρος μπορεί να έχουν διαφορετικό κίνδυνο: εκείνο με κοιλιακό λίπος, δηλαδή σωματότυπο «μήλο», διατρέχει πολύ υψηλότερο κίνδυνο από κάποιον που συσσωρεύει λίπος στους γλουτούς, με σωματότυπο «αχλάδι». Ο ΔΜΣ συχνά χαρακτηρίζει τους αθλητές ή τα μυώδη άτομα ως υπέρβαρα· αντίθετα, ο BRI λαμβάνει υπόψη τη λεπτή μέση τους και μπορεί να τα κατατάξει σωστά ως αδύνατα. Παράλληλα, φαίνεται να λειτουργεί με συνέπεια σε διαφορετικές εθνικότητες: η συσχέτισή του με το σπλαχνικό λίπος παραμένει σταθερή σε εθνοτικές ομάδες, όπως οι Κινέζοι, οι Μαλαισιανοί και οι Νοτιοασιάτες, κάτι που συχνά δεν ισχύει για τον ΔΜΣ.
Ωστόσο, ο BRI έχει περιορισμούς και δεν αποτελεί τέλειο εργαλείο. Το σημαντικότερο είναι ότι δεν αποδεικνύεται καλύτερος από τις απλούστερες μετρήσεις. Παρότι σχετίζεται ισχυρά με το σπλαχνικό λίπος, δεν υπερέχει της μέτρησης της περιμέτρου μέσης ή του ποσοστού σωματικού λίπους. Μελέτη του 2025 στο PubMed διαπίστωσε ότι ο BRI «δεν υπερτερεί των απλούστερων μετρήσεων». Επομένως, αν ήδη καταγράφετε την περίμετρο της μέσης σας, ο δείκτης δεν προσφέρει κάτι ουσιαστικά νέο. Επιπλέον, δεν διαφοροποιεί τα αποτελέσματα ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες, παρότι οι γυναίκες έχουν φυσιολογικά διαφορετική κατανομή λίπους, με μεγαλύτερη συγκέντρωση στους γλουτούς. Μια γυναίκα μπορεί, για παράδειγμα, να έχει μεγάλους γλουτούς και λεπτή μέση και να εμφανίζει καλό BRI, χωρίς αυτό να αποτυπώνει πλήρως τη σωματική της εικόνα. Όπως και ο ΔΜΣ, ο BRI υπολογίζει έμμεσα και δεν μετρά απευθείας το λίπος. Η σύσταση σώματος δεν μετριέται εύκολα με χαμηλό κόστος, ενώ όλες οι έμμεσες μέθοδοι βασίζονται σε εξισώσεις που μπορεί να ταιριάζουν σε πληθυσμιακές ομάδες, όχι όμως απαραίτητα σε κάθε άτομο.
Ο Δείκτης Στρογγυλότητας Σώματος υπολογίζεται με μια μεζούρα και έναν μαθηματικό τύπο, επομένως είναι εξίσου απλός και προσιτός στη χρήση με τον ΔΜΣ. Ωστόσο, όταν η μέτρηση του BRI γίνεται με το χέρι, υπάρχει και εδώ ο ίδιος κίνδυνος ανθρώπινου λάθους όπως στον ΔΜΣ.
Σε μία μελέτη, μάλιστα, οκτώ στους δέκα επαγγελματίες υγείας που είχαν εκπαιδευτεί έκαναν τόσο σημαντικά λάθη όταν μετρούσαν χειροκίνητα την κοιλιά, ώστε δεν αντιλήφθηκαν αύξηση 3 εκατοστών στη δεύτερη μέτρηση. Το ενδεχόμενο σφάλματος πιθανότατα είναι ακόμη μεγαλύτερο για όσους μετρούν μόνοι τους στο σπίτι.
Επειδή ο BRI είναι σχετικά καινούργια μέτρηση, δεν υποστηρίζεται ακόμη από το ίδιο εύρος δεδομένων που διαθέτουμε για τον ΔΜΣ. Κατά συνέπεια, είναι δυσκολότερο να εκτιμηθεί η αξιοπιστία και η αποτελεσματικότητά του σε σχέση με τις πιο καθιερωμένες μεθόδους.
Όπως και ο ΔΜΣ, ο BRI είναι σύνθετος δείκτης: συγκεντρώνει σε μία τιμή πολλές μετρήσεις που σχετίζονται στενά μεταξύ τους. Αυτό δυσκολεύει την αποσαφήνιση της επίδρασης που έχουν στην υγεία τα διαφορετικά επίπεδα σωματικού λίπους και μπορεί να οδηγήσει σε παραπλανητική ανάγνωση των αποτελεσμάτων.
Παρά το ότι ο Δείκτης Στρογγυλότητας Σώματος μπορεί να αντιμετωπίσει ορισμένες αδυναμίες του ΔΜΣ, εξακολουθεί να υπάρχει κίνδυνος λανθασμένης ταξινόμησης. Άτομα με πολλή μυϊκή μάζα, για παράδειγμα, μπορεί να λάβουν ανακριβή εκτίμηση του κινδύνου για την υγεία τους, αν η κατανομή του λίπους στην κοιλιά τους αποκλίνει από τα «τυπικά» πρότυπα. Επιπλέον, η έρευνα δείχνει πως η ακρίβεια του BRI ως προς την πρόβλεψη κινδύνων για την υγεία ενδέχεται να διαφέρει ανάλογα με την εθνικότητα, την ηλικία και το φύλο.
Ο BRI αποτελεί αναμφίβολα ένα βήμα προς την αναζήτηση ακριβέστερης εναλλακτικής του ΔΜΣ, καθώς εξετάζει περισσότερο το σχήμα του σώματος και την κατανομή του λίπους, αντί να εστιάζει μόνο στο μέγεθος. Παρ’ όλα αυτά, εξακολουθεί να έχει περιορισμούς και δεν μπορεί να θεωρηθεί η οριστική αντικατάσταση του ΔΜΣ.
Η τρισδιάστατη απεικόνιση της επιφάνειας του σώματος ενδέχεται να προσφέρει ακόμη πιο ολοκληρωμένη εικόνα για την υγεία ενός ατόμου. Με αυτήν δημιουργείται μια ψηφιακή, τρισδιάστατη αναπαράσταση του ανθρώπινου σώματος σε κλίμακα, δίνοντας στους επαγγελματίες υγείας τη δυνατότητα να εξετάζουν όλες τις διαθέσιμες μετρήσεις, όπως τον BRI και τον BMI, αλλά και να διερευνούν νέες ψηφιακές εναλλακτικές. Όποιο μέτρο κι αν χρησιμοποιήσει κάποιος ή ο γιατρός του για την αξιολόγηση της υγείας, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός και πως τα σώματά μας έχουν —και δικαιούνται να έχουν— πολλά διαφορετικά σχήματα και μεγέθη.
Σύνοψη
- Ο Δείκτης Στρογγυλότητας Σώματος (BRI) αποτελεί μια νέα μέθοδο μέτρησης, η οποία εκτιμά με μεγαλύτερη ακρίβεια τον κίνδυνο για την υγεία σε σύγκριση με τον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ), ιδίως σε παιδιά, αθλητές και άτομα από εθνοτικές μειονότητες.
- Ο υπολογισμός του BRI βασίζεται στο ύψος και την περίμετρο της μέσης, ενώ μπορεί να προβλέπει αποτελεσματικότερα παθήσεις που σχετίζονται με το βάρος, όπως ο διαβήτης και οι καρδιοπάθειες.
- Παρότι έχει πλεονεκτήματα, ο BRI δεν αντικαθιστά ολοκληρωτικά τον ΔΜΣ: και οι δύο δείκτες παρουσιάζουν περιορισμούς όταν εφαρμόζονται σε άτομα και δεν μετρούν απευθείας το σωματικό λίπος.
- Για τη μέτρηση του BRI χρειάζονται μόνο μια μεζούρα και ένας μαθηματικός τύπος, γεγονός που διευκολύνει τη χρήση του, αν και οι μετρήσεις εξακολουθούν να κινδυνεύουν από ανθρώπινα λάθη.
- Ο BRI ενδέχεται να διορθώνει ορισμένες αδυναμίες του ΔΜΣ, ωστόσο δεν είναι αλάνθαστος και η ακρίβειά του μπορεί να διαφοροποιείται με βάση την εθνικότητα, την ηλικία και το φύλο.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/ti-einai-o-deiktis-stroggylotitas-somatos/21239
