Χρήματα και παιδιά: Πώς η ζωή χωρίς μετρητά δυσκολεύει την οικονομική εκπαίδευση

Ανέπαφα πληρωμή, ένα άγγιγμα στην οθόνη και τα χρήματα ξοδεύονται χωρίς να τα βλέπεις. Ειδικοί εξηγούν γιατί η ζωή χωρίς μετρητά δυσκολεύει τους γονείς να μάθουν στα παιδιά τους να διαχειρίζονται τα χρήματα.

Όταν μεγάλωνα, οι γονείς μου έδιναν στον αδελφό μου κι εμένα μετρητά. Μπορεί να ήταν το εβδομαδιαίο χαρτζιλίκι μας ή χρήματα για ένα απόγευμα του Σαββάτου στο εμπορικό κέντρο, αλλά όσα κρατούσαμε στα χέρια μας ήταν και ο προϋπολογισμός μας. Δεν υπήρχε η δυνατότητα να πληρώσουμε με το κινητό, να σύρουμε το δάχτυλο στην οθόνη ή να ζητήσουμε από τη μαμά να μας στείλει άλλα 10 δολάρια μέσω Venmo.

Η Melissa Murphy Pavone, πιστοποιημένη οικονομική σύμβουλος, θυμάται τα πράγματα με τον ίδιο τρόπο. Μετρούσε κέρματα, τακτοποιούσε χαρτονομίσματα, έβαζε χρήματα σε κουμπαρά και έδινε μετρητά στον ταμία όταν ήθελε να αγοράσει κάτι. Η φιλοσοφία της ήταν απλή: «Όταν τελείωναν τα χρήματα, είχαν τελειώσει».

Για τα παιδιά σήμερα, όμως, αυτό το μάθημα γίνεται όλο και πιο δύσκολο, καθώς τα μετρητά εξαφανίζονται από την καθημερινότητα.

Ψηφιακές πληρωμές και η νέα εμπειρία των παιδιών με τα χρήματα

Αρκεί να σκεφτεί κανείς πόσο διαφορετικός είναι ο κόσμος των χρημάτων για τη Γενιά Ζ και τη Γενιά Άλφα. Το Venmo κυκλοφόρησε το 2009, προσφέροντας έναν γρήγορο τρόπο ψηφιακής αποστολής χρημάτων. Το Apple Pay ακολούθησε το 2014, επιτρέποντας στους καταναλωτές να πληρώνουν με το κινητό τους. Το Zelle μπήκε στον χώρο των πληρωμών χωρίς μετρητά το 2017, διευκολύνοντας τις μεταφορές χρημάτων απευθείας μεταξύ τραπεζικών λογαριασμών. Το Νομισματοκοπείο των ΗΠΑ σταμάτησε να κατασκευάζει κέρματα του ενός σεντ το 2025, ενώ πολλές εταιρείες έχουν πάψει να εκδίδουν επιταγές και τις έχουν αντικαταστήσει με απευθείας καταθέσεις.

Καθώς όλο και λιγότεροι άνθρωποι κυκλοφορούν με μετρητά, τα παιδιά μεγαλώνουν σε έναν κόσμο όπου τα χρήματα είναι ψηφιακά και όχι κάτι που μπορούν να κρατήσουν στα χέρια τους. Οι γονείς το παρατηρούν. Κάποιοι αντιμετωπίζουν με χιούμορ αυτή την αυξανόμενη τάση, συμμετέχοντας στο δημοφιλές στο TikTok «Μαμά, μπορείς να μου στείλεις 4-5 δολάρια;»: ένα παιδί ζητά επανειλημμένα από τη μητέρα του διαφορετικά ποσά, υπό τους ήχους ενός εύθυμου τραγουδιού. Άλλοι, όμως, δεν το βρίσκουν καθόλου αστείο.

Η Jeanine Bobenmoyer, μητέρα δύο εφήβων από την Ινδιανάπολη, περιγράφει τα χρήματα που ξοδεύουν τα παιδιά της ως «αόρατα». Όπως λέει, για εκείνα τα χρήματα δεν μοιάζουν πάντα αληθινά. Ο Robbie Hyman, συγγραφέας του βιβλίου The Money Savvy Teen, συμφωνεί: «Υπάρχει μεγάλη διαφορά στον τρόπο με τον οποίο οι σημερινοί έφηβοι βιώνουν τις αγορές, καθώς πολλές συναλλαγές είναι ψηφιακές. Όταν τα χρήματα περιορίζονται σε ένα άγγιγμα, ένα κλικ ή μια κίνηση στην οθόνη», λέει ο Hyman, «τα παιδιά μπορεί να αρχίσουν να τα βλέπουν ως κάτι πιο αφηρημένο, ενώ η πρόσβαση σε αυτούς τους ψηφιακούς λογαριασμούς μπορεί να κοστίσει ακριβά — και γρήγορα».

Πώς οι ψηφιακές αγορές κάνουν τις δαπάνες αόρατες

Η Bobenmoyer το έμαθε με τον δύσκολο τρόπο. Όπως πολλοί γονείς, πρόσθεσε τη 15χρονη κόρη της στο Apple Wallet για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης. Αντί να το χρησιμοποιήσει μόνο όταν ήταν απαραίτητο, η κόρη της πήγε για ψώνια στα Target, Sephora, Culver’s και American Eagle, ενώ ξόδεψε χρήματα και στον κινηματογράφο. Ο λογαριασμός; Πάνω από 1.000 δολάρια μέσα σε έναν μήνα.

Η Murphy λέει ότι αυτό είναι μεγάλο πρόβλημα. «Τα παιδιά μπορεί να βλέπουν την αγορά, αλλά δεν βλέπουν απαραίτητα όλα όσα κρύβονται πίσω από αυτήν: τις ώρες που εργάστηκαν οι γονείς τους για να κερδίσουν τα χρήματα, τον χρόνο που χρειάστηκε για να τα αποταμιεύσουν ή το υπόλοιπο του λογαριασμού που μειώνεται μετά από κάθε αγορά. Χωρίς αυτές τις συνδέσεις», λέει, «τα χρήματα μπορεί να μοιάζουν απεριόριστα».

Η Dr. Lisa Nissim, μητέρα στο Νιου Τζέρσεϊ, έχει χάσει την υπομονή της περισσότερες από μία φορές προσπαθώντας να συζητήσει με τα τρία παιδιά της για τις καταναλωτικές τους συνήθειες. Το εμπόδιο, όπως εξηγεί, είναι ότι τα παιδιά της κατανοούν ελάχιστα τα χρήματα, επειδή σπάνια τα έχουν αγγίξει ή διαχειριστεί για να πληρώσουν κάτι. Έτσι, η απτή εμπειρία του τι σημαίνουν τα χρήματα έχει περιοριστεί. Ο 20χρονος γιος της χρησιμοποιεί Venmo και Zelle, η 17χρονη κόρη της χρησιμοποιεί Zelle, ενώ τον 13χρονο γιο της τον αποκαλεί «βασιλιά του Apple Pay». Η μεγάλη της ανησυχία είναι ότι τα παιδιά δεν καταλαβαίνουν πως χρειάζεται να αποταμιεύουν για σημαντικές αγορές και υποχρεώσεις, όπως ένα αυτοκίνητο, το ενοίκιο ή ένα στεγαστικό δάνειο για σπίτι.

Ο Hyman το θέτει ως εξής: «Είναι δύσκολο να νιώσεις ότι κάτι σου ανήκει, αν δεν το έχεις βιώσει ποτέ στην πραγματικότητα, και τα χρήματα δεν αποτελούν εξαίρεση. Όταν όλη η εμπειρία ενός εφήβου με τα χρήματα περιορίζεται στο να βλέπει αριθμούς να εμφανίζονται και να εξαφανίζονται σε μια οθόνη, μπορεί να τα ξοδεύει πιο εύκολα, χωρίς να σκέφτεται τι αντιπροσωπεύουν αυτοί οι αριθμοί. Αυτή δεν είναι η οικονομική συνήθεια που θέλουν οι γονείς να μεταδώσουν».

Πώς τα μετρητά βοηθούν τα παιδιά να μάθουν τον προϋπολογισμό

Μήπως αυτό σημαίνει ότι πρέπει να επιστρέψουμε στην παλιά μέθοδο με τα γυάλινα βαζάκια, που βοηθά οπτικά τα παιδιά να κατανοήσουν τον προϋπολογισμό, την αποταμίευση και την προσφορά χρημάτων; Ίσως. Σύμφωνα με τη Murphy, τα μετρητά έχουν κάτι ξεχωριστό: μπορούν να διδάξουν στα παιδιά την υπομονή, τα όρια και τις επιλογές, επειδή βλέπουν τι έχουν και παρακολουθούν τα χρήματα να λιγοστεύουν όταν ξοδεύουν.

Τα καλά νέα είναι ότι ποτέ δεν είναι πολύ νωρίς ή πολύ αργά για να ξεκινήσει η εκπαίδευση. Η οικονομική σύμβουλος Kristen Ricupero προτείνει την παλιά, δοκιμασμένη μέθοδο: να δίνουν οι γονείς χαρτζιλίκι σε μετρητά στα παιδιά ηλικίας 3 έως 10 ετών. Στόχος είναι να μάθουν να μοιράζουν τα χρήματα ανάμεσα στην αποταμίευση, την προσφορά και τα προσωπικά τους έξοδα. Για παιδιά 10 ετών και άνω, η Ricupero προτείνει να τους δίνουν μετρητά όταν βγαίνουν. Έτσι, θα χρειαστεί να κοιτάζουν τις τιμές, να κάνουν επιλογές και να υπολογίζουν τι μπορούν να αγοράσουν με τα χρήματα που έχουν στην τσέπη τους.

Η Murphy λέει ότι οι γονείς δεν χρειάζεται να σταματήσουν να χρησιμοποιούν Venmo, Apple Pay ή Zelle, καθώς η τεχνολογία δεν είναι ο εχθρός. «Αυτά είναι τα εργαλεία που θα χρησιμοποιούν τα παιδιά μας ως ενήλικες, επομένως πρέπει να μάθουν να τα χρησιμοποιούν υπεύθυνα. Το πρόβλημα», λέει, «προκύπτει όταν η ευκολία αντικαθιστά τη συζήτηση. Γι’ αυτό, αρχίστε να μιλάτε μαζί τους και εξηγήστε πώς συνδέονται όλα μεταξύ τους».