Η ανάπτυξη της γλώσσας στα μωρά αρχίζει πριν από την πρώτη λέξη, ενώ η ομιλία συνήθως ξεκινά μεταξύ 12 και 18 μηνών. Καθοριστικό ρόλο παίζει ο τρόπος επικοινωνίας των γονιών: χρειάζεται να μιλούν ενεργά και να προσαρμόζουν την ομιλία τους στις αντιδράσεις του μωρού, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ανάπτυξη της γλώσσας.
Η πρώιμη ομιλία μπορεί επίσης να επηρεαστεί από παράγοντες όπως ο πρόωρος τοκετός και το γονεϊκό άγχος. Η ενεργή συμμετοχή των γονιών στην επικοινωνία με τα μωρά τους είναι σημαντική, ενώ οι τακτικοί αναπτυξιακοί έλεγχοι βοηθούν καθοριστικά στην παρακολούθηση της γλωσσικής προόδου.
Πότε αρχίζει η ομιλία στα μωρά και τι επηρεάζει τα πρώτα τους λόγια
Η πρώτη λέξη του μωρού είναι ένα ορόσημο που κάθε γονιός περιμένει με ανυπομονησία. Μπορεί να είναι «μαμά» ή «μπαμπά», αλλά και κάτι απρόσμενο, όπως «τουτού»· σε κάθε περίπτωση, αποτελεί σημαντικό βήμα στην ανάπτυξη της γλώσσας. Πότε, όμως, αρχίζουν τα μωρά να μιλούν και ποιοι παράγοντες επηρεάζουν τις πρώτες γλωσσικές τους δεξιότητες;
Η γλωσσική μάθηση ξεκινά πριν ακόμη τα μωρά εκφέρουν την πρώτη τους λέξη, όπως καταδεικνύουν έρευνες. Από τους πρώτους ήχους έως τις ολοκληρωμένες προτάσεις, ο τρόπος που απευθύνονται οι γονείς στα βρέφη συμβάλλει καθοριστικά στη διαμόρφωση των γλωσσικών ικανοτήτων τους. Μελέτες αναφέρουν ότι στην ανάπτυξη της γλώσσας μπορεί να συμβάλουν πολλοί παράγοντες: πόση ομιλία ακούει το μωρό, τα επίπεδα γονεϊκού άγχους, αλλά και το αν γεννήθηκε πρόωρα ή μετά από τελειόμηνη κύηση.
Γλωσσική ανάπτυξη στα μωρά: πρόωρος τοκετός, άγχος και επικοινωνία
Σε μελέτη του 2022 με τίτλο Infant-Directed Speech From a Multidimensional Perspective, οι ερευνητές διερεύνησαν πώς παράγοντες επηρεάζουν την ομιλία των μητέρων προς τα τρίμηνα μωρά τους. Συγκρίθηκαν μητέρες πρόωρων βρεφών (PT) με μητέρες βρεφών που γεννήθηκαν μετά από πλήρη κύηση (FT), εξετάζοντας πώς η γέννηση, το γονεϊκό άγχος και τα μοτίβα αλληλεπίδρασης σχετίζονται με την ομιλία προς τα μωρά.
Οι συνολικές διαφορές στη γλώσσα των δύο ομάδων ήταν περιορισμένες, ωστόσο οι μητέρες διέφεραν στο πώς προσαρμόζουν την ομιλία τους στις αντιδράσεις των μωρών. Οι μητέρες τελειόμηνων βρεφών άλλαζαν τον τρόπο που μιλούσαν ανάλογα με την ποιότητα της αλληλεπίδρασής τους με το μωρό, σε αντίθεση με τις μητέρες πρόωρων βρεφών. Παράλληλα, το υψηλότερο γονεϊκό άγχος επηρέαζε τα μοτίβα ομιλίας: οι αγχωμένες μητέρες τελειόμηνων βρεφών μιλούσαν λιγότερο, αλλά επιστράτευαν περισσότερες διαφορετικές λέξεις και πιο σύνθετες προτάσεις. Λιγότερο μιλούσαν και οι μητέρες πρόωρων βρεφών, χρησιμοποιώντας επίσης πιο περίπλοκη γλώσσα, χωρίς όμως να προσαρμόζουν την ομιλία τους στην αλληλεπίδραση.
Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι πολλοί παράγοντες διαμορφώνουν την πρώιμη γλωσσική ανάπτυξη. Παράλληλα, αναδεικνύεται η ανάγκη να υποστηρίζονται οι γονείς πρόωρων βρεφών, ώστε να ενισχύεται η διαδραστική επικοινωνία.
Πώς η ομιλία των γονιών συμβάλλει στην πρώιμη γλωσσική ανάπτυξη
Η Αμερικανίδα influencer Alex Hodges περνά καθημερινά χρόνο με την κόρη της, μιλώντας της ασταμάτητα — κάτι που τα σημερινά παιδιά ίσως θα περιέγραφαν ως «ακατάπαυστη φλυαρία».
«Η Maria δεν μπορεί να σε προσέξει σήμερα γιατί ένα από τα παιδιά της είναι άρρωστο», λέει στην αρχή ενός βίντεο. Ξαπλωμένη πλάι στο μωρό της, περιγράφει το πρόγραμμά τους μέσα στην ημέρα γρήγορα και αυθόρμητα, σαν να διηγείται τα τελευταία νέα στην καλύτερή της φίλη.
View this post on Instagram
«Και κυκλοφορεί τόση αρρώστια, προσπαθώ να σε κρατήσω μακριά από αυτή. Οπότε έστειλα ένα μήνυμα-τελευταίας-ελπίδας—το οποίο, παρεμπιπτόντως, είναι κάτι που ελπίζεις να ‘πιάσει’—στη Jane. Η Jane είναι αυτή που σε προσέχει μερικές φορές, και τραγουδάει τραγούδια και παίζει ντέφι. Είναι πολύ μουσικός τύπος», λέει στο βρέφος.
Η συνομιλία μονόλογου συνεχίζεται, παρότι το μωρό της δεν έχει φτάσει ακόμη στην ηλικία για να μιλήσει. Ακούει, ωστόσο, διαρκώς την ομιλία της μητέρας του — και ειδικοί στην ανάπτυξη του παιδικού λόγου θεωρούν ότι πρόκειται για εξαιρετική πρακτική για τους γονείς.
«Ως λογοθεραπευτής, έτσι πρέπει να μιλάτε σε όλα τα μωρά», έγραψε ένας χρήστης του TikTok σε βίντεο της Hodges, το οποίο ξεπέρασε τις 16 εκατομμύρια προβολές. «Εξαιρετικό λεξιλόγιο, σωστή ακολουθία σκέψεων, κατανόηση του χρόνου».
Πότε προφέρουν τα μωρά τις πρώτες τους λέξεις;
Τα μωρά λένε συνήθως τις πρώτες τους λέξεις μεταξύ 12 και 18 μηνών, αναφέρει η Dr. Beth Oller στην USA TODAY. Ωστόσο, η εξοικείωση με την ομιλία ξεκινά πολύ νωρίτερα.
«Τα μωρά αρχίζουν να παίζουν με ήχους πολύ πριν μπορέσουν να σχηματίσουν λέξεις», λέει η Oller σύμφωνα με το AOL. «Θέλουμε να ακούμε βρέφη να γουργουρίζουν και να παράγουν ήχους μέσα στους πρώτους τρεις μήνες, και να κάνουν μωρουδίστικες φωνούλες και ήχους που μοιάζουν με ομιλία γύρω στους 6 μήνες». Παράλληλα, η γλωσσική ανάπτυξη είναι διαφορετική σε κάθε μωρό και μπορεί να παρουσιάζει σημαντικές αποκλίσεις από παιδί σε παιδί.
Επεξεργασία λόγου, ομιλία και λεξιλόγιο
Τον καθοριστικό ρόλο της γονεϊκής ομιλίας στην πρώιμη γλωσσική ανάπτυξη ανέδειξε η μελέτη του 2013 Talking to children matters: Early language experience strengthens processing and builds vocabulary. Η έρευνα κατέγραψε μεγάλη διαφοροποίηση στην ποσότητα ομιλίας που απευθυνόταν άμεσα στα βρέφη από τους φροντιστές τους: σε ορισμένες οικογένειες τα παιδιά άκουγαν πάνω από 12.000 λέξεις ημερησίως, ενώ σε άλλες μόλις 670.
Όταν τα μωρά άκουγαν περισσότερη ομιλία απευθυνόμενη άμεσα σε αυτά, είχαν καλύτερη επεξεργασία των λέξεων σε πραγματικό χρόνο και πλουσιότερο εκφραστικό λεξιλόγιο στους 24 μήνες. Αντίθετα, η ομιλία που υπήρχε απλώς στο περιβάλλον, χωρίς να απευθύνεται στο μωρό, δεν επηρέαζε σημαντικά την ανάπτυξη του λεξιλογίου του.
Οι αναλύσεις μεσολάβησης απέδωσαν την επίδραση αυτή στην καλύτερη ικανότητα των βρεφών να επεξεργάζονται τη γλώσσα. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι ένα πλούσιο γλωσσικό περιβάλλον υποστηρίζει τους γνωστικούς μηχανισμούς που χρειάζονται για την εκμάθηση της γλώσσας.
Οι διαφορές στην παιδική ομιλία δεν σχετίζονταν με την εκπαίδευση της μητέρας ούτε με το πόσο μιλούσε γενικά η οικογένεια. Αυτό αναδεικνύει ότι καθοριστική δεν είναι μόνο η ποσότητα των λέξεων που ακούει ένα παιδί, αλλά και η άμεση αλληλεπίδρασή του με τους γονείς.
Πόσες λέξεις λέει συνήθως ένα μωρό ενός έτους;
Στους 12 μήνες, τα περισσότερα μωρά μπορούν να χρησιμοποιούν μερικές διαφορετικές λέξεις, ενώ αρκετά αρχίζουν να ενώνουν δύο λέξεις σε φράσεις μέχρι τους 18 μήνες, αναφέρει η Αμερικανίδα οικογενειακή γιατρός Dr. Beth Oller. Η απόκλιση από αυτό το χρονοδιάγραμμα, πάντως, δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη ότι υπάρχει πρόβλημα.
«Λέω στους γονείς να μην ανησυχούν αν το παιδί τους δεν έχει λέξεις στους 12 μήνες, εφόσον παίζει με ήχους και η υπόλοιπη ανάπτυξή του είναι φυσιολογική. Είναι σημαντικό να συνεχίσουν να ενθαρρύνουν την ομιλία», επισημαίνει η Oller σύμφωνα με το AOL. «Η ομιλία είναι μόνο ένα μέρος της επικοινωνιακής ανάπτυξης, και είναι απαραίτητο ο παιδίατρος να πραγματοποιεί αναπτυξιακούς ελέγχους στις επισκέψεις ρουτίνας για να διασφαλίζει ότι το παιδί ακολουθεί την αναμενόμενη πορεία».
Οι παρατεταμένες καθυστερήσεις στην ομιλία ενδέχεται να υποδεικνύουν πιθανό πρόβλημα ακοής, διαταραχή του αυτιστικού φάσματος, νοητική αναπηρία ή σωματικές δυσκολίες στην ομιλία, αναφέρει έρευνα στο περιοδικό American Family Physician. Επιπλέον, άλλη μελέτη αναφέρει ότι τα παιδιά στην ηλικία των 24 μηνών θα πρέπει να λένε πάνω από 50 λέξεις.
Η Oller τονίζει πως προτεραιότητα έχουν οι τακτικοί αναπτυξιακοί έλεγχοι του μωρού, ώστε οι γιατροί να διαπιστώνουν αν ακολουθούνται τα συνήθη γλωσσικά ορόσημα: οι πρώτοι ήχοι και τα γουργουρίσματα στους 2 μήνες, οι κραυγές και το γέλιο στους 4 μήνες, καθώς και το παιχνίδι με διαφορετικούς ήχους στους 6 μήνες. Οι γονείς μπορούν επίσης να απευθύνονται στον παιδίατρό τους για κάθε ανησυχία, προσθέτει.
Συνοπτικά
- Οι πρώτες λέξεις εμφανίζονται συνήθως από τους 12 έως τους 18 μήνες, ενώ η γλωσσική ανάπτυξη έχει ήδη αρχίσει με ήχους και γουργουρητά.
- Η συμβολή των γονιών είναι καθοριστική για την ανάπτυξη της γλώσσας: χρειάζεται να συνομιλούν ενεργά με τα μωρά και να προσαρμόζουν τον τρόπο ομιλίας τους στις αντιδράσεις τους.
- Η πρώιμη ομιλία και η γλωσσική ανάπτυξη μπορεί να επηρεαστούν από παράγοντες όπως ο πρόωρος τοκετός και το άγχος των γονιών.
- Συνιστάται στους γονείς να επικοινωνούν ενεργά με τα μωρά τους, ενώ οι αναπτυξιακοί έλεγχοι είναι απαραίτητοι για την παρακολούθηση της εξέλιξης της γλώσσας.
- Τόσο η ποσότητα όσο και η ποιότητα της ομιλίας προς τα μωρά συμβάλλουν σημαντικά στην ανάπτυξη του λεξιλογίου και της γλωσσικής τους ικανότητας.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/paidi-goneis/pote-xekinoyn-na-miloyn-ta-mora-poses-lexeis-kataktoyn-ton-proto-chrono-kai-pos-prepei-na-epikoinonoyn-oi-goneis/270
