Ελονοσία: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η ελονοσία

Η ελονοσία είναι λοίμωξη από παράσιτα του γένους Plasmodium. Μεταδίδεται κυρίως όταν σε τσιμπήσει μολυσμένο θηλυκό κουνούπι του γένους Anopheles. Αρκεί ακόμη και ένα τσίμπημα για να μολυνθείς. Εμφανίζεται κυρίως σε τροπικές χώρες, σε μεγάλες περιοχές της Αφρικής και της Ασίας, στην Κεντρική και Νότια Αμερική και σε άλλες περιοχές. Δεν κολλάει με το να καθίσεις δίπλα σε κάποιον που νοσεί ούτε με τη σεξουαλική επαφή.

Τα παράσιτα μπορούν να προσβάλουν τα ερυθρά αιμοσφαίρια. Ορισμένα είδη παραμένουν ανενεργά στο ήπαρ για μήνες ή χρόνια και αργότερα προκαλούν νέο επεισόδιο νόσου. Στην αρχή μπορεί να έχεις πυρετό, ρίγος και πονοκέφαλο, συμπτώματα που δεν ξεχωρίζουν εύκολα από άλλες λοιμώξεις. Η ελονοσία προλαμβάνεται και θεραπεύεται με κατάλληλα φάρμακα, αλλά δεν πρέπει να καθυστερήσει η αντιμετώπιση. Χωρίς γρήγορη διάγνωση και θεραπεία μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή νόσο, να προκαλέσει βλάβες σε όργανα και να απειλήσει τη ζωή.

Μορφές και τύποι

• Ελονοσία από P. falciparumΜπορεί να προκαλέσει ιδιαίτερα σοβαρή, απειλητική για τη ζωή νόσο. Είναι πολύ συχνή στην υποσαχάρια Αφρική.
• Ελονοσία από P. vivaxΕίναι η επικρατέστερη μορφή στις περισσότερες χώρες εκτός υποσαχάριας Αφρικής. Μπορεί να υποτροπιάσει λόγω παρασίτων που παραμένουν ανενεργά στο ήπαρ.
• Ελονοσία από άλλα είδηΤα P. ovale, P. malariae και P. knowlesi μπορούν επίσης να προκαλέσουν ελονοσία στον άνθρωπο.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η ελονοσία μπορεί να θεραπευτεί όταν διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί γρήγορα και σωστά. Χωρίς θεραπεία, η ελονοσία από P. falciparum μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή νόσο και θάνατο μέσα σε 24 ώρες. Ορισμένα παράσιτα μπορούν να παραμείνουν ανενεργά στο ήπαρ για μήνες ή χρόνια και να προκαλέσουν νέο επεισόδιο, το οποίο χρειάζεται ξανά θεραπεία.

Συμπτώματα ελονοσίας

Τα πρώτα συμπτώματα μπορεί να είναι ήπια και να μοιάζουν με άλλες λοιμώξεις. Η ελονοσία όμως μπορεί να επιδεινωθεί γρήγορα.

• Πυρετός Μπορεί να νιώθεις έντονη ζέστη ή κρύο.
• Ρίγος και εφίδρωση Τρέμουλο και ιδρώτας.
• Πονοκέφαλος
• Μυϊκοί πόνοι
• Έντονη κόπωση Μπορεί να υπάρχει υπνηλία, ιδιαίτερα στα παιδιά.
• Ναυτία και έμετος
• Διάρροια και κοιλιακός πόνος
• Απώλεια όρεξης
• Ίκτερος Κιτρίνισμα του δέρματος ή του λευκού των ματιών.
• Βήχας ή πονόλαιμος
• Δυσκολία στην αναπνοή Είναι σημείο που χρειάζεται επείγουσα αντιμετώπιση.
• Σύγχυση ή σπασμοί Μπορεί να εμφανιστούν σε σοβαρή νόσο και χρειάζονται άμεση βοήθεια.

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν μήνες μετά το ταξίδι και σπάνια χρόνια αργότερα. Σε άτομα που έχουν περάσει ελονοσία στο παρελθόν μπορεί να είναι πιο ήπια.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες ελονοσίας και παράγοντες κινδύνου

Η ελονοσία προκαλείται από παράσιτα Plasmodium. Ένα κουνούπι Anopheles μπορεί να μολυνθεί όταν τραφεί με αίμα ανθρώπου που έχει τα παράσιτα και στη συνέχεια να τα μεταδώσει σε άλλον άνθρωπο με το τσίμπημά του. Ο κίνδυνος εξαρτάται από την περιοχή, την έκθεση σε μολυσμένα κουνούπια και τις συνθήκες του ταξιδιού. Η προηγούμενη διαμονή σε περιοχή με ελονοσία δεν εξασφαλίζει ότι παραμένεις προστατευμένος όταν επιστρέφεις εκεί.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Διαμονή ή ταξίδι σε περιοχή όπου κυκλοφορεί ελονοσία.
• Μεγάλη έκθεση σε τσιμπήματα μολυσμένων κουνουπιών.
• Μικρή ή καθόλου πρόσφατη έκθεση στα παράσιτα, όπως σε ταξιδιώτες από περιοχές χωρίς ελονοσία.
• Εγκυμοσύνη.
• Βρεφική και μικρή παιδική ηλικία.
• Ηλικία άνω των 65 ετών.
• Εξασθενημένο ανοσοποιητικό, συμπεριλαμβανομένης της λοίμωξης HIV ή του AIDS.
• Απουσία σπλήνα.
• Διαμονή σε αγροτικές περιοχές με περιορισμένη πρόσβαση σε περίθαλψη.

Πώς μεταδίδεται η ελονοσία

Η μετάδοση γίνεται κυρίως με τσίμπημα μολυσμένου θηλυκού κουνουπιού Anopheles. Δεν μεταδίδεται με την καθημερινή ή στενή σωματική επαφή ούτε με τη σεξουαλική επαφή. Σπάνια μεταδίδεται μέσω μολυσμένου αίματος ή από τη μητέρα στο μωρό.

• Τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού Anopheles.
• Μετάγγιση αίματος ή μεταμόσχευση οργάνου, σπάνια.
• Κοινή χρήση βελονών ή συρίγγων μολυσμένων με αίμα που περιέχει παράσιτα.
• Τυχαίο τρύπημα με μολυσμένη χρησιμοποιημένη βελόνα.
• Από τη μητέρα στο μωρό κατά την εγκυμοσύνη ή τον τοκετό.

Πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα και για πόσο κολλάει

Ο χρόνος από το τσίμπημα έως τα πρώτα συμπτώματα διαφέρει ανάλογα με το παράσιτο. Η εκδήλωση μπορεί να καθυστερήσει για μήνες και σπάνια για χρόνια.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται από γιατρό και επιβεβαιώνεται με εργαστηριακή εξέταση μικρού δείγματος αίματος. Επειδή τα συμπτώματα δεν είναι ειδικά, είναι σημαντικό να αναφέρεις πού και πότε ταξίδεψες.

• Μικροσκοπική εξέταση αίματος για αναζήτηση παρασίτων.
• Ταχεία διαγνωστική εξέταση για ελονοσία.

Θεραπεία ελονοσίας

Η ελονοσία είναι επείγουσα κατάσταση και χρειάζεται άμεσα αντιελονοσιακά φάρμακα με ιατρική καθοδήγηση. Η επιλογή εξαρτάται από το είδος του παρασίτου, την περιοχή μόλυνσης και την πιθανή αντοχή στα φάρμακα, καθώς και από τη βαρύτητα της νόσου, την ηλικία, το βάρος και την εγκυμοσύνη ή τον θηλασμό. Ορισμένοι ασθενείς χρειάζονται νοσηλεία και ενέσιμη θεραπεία. Η έγκαιρη αντιμετώπιση μπορεί να αποτρέψει τη σοβαρή νόσο και τον θάνατο. Αν η ελονοσία επανεμφανιστεί, χρειάζεται νέα θεραπεία.

• Συνδυασμοί με αρτεμισινίνηΟι συνδυαστικές θεραπείες με βάση την αρτεμισινίνη είναι οι πιο αποτελεσματικές για την ελονοσία από P. falciparum.
• ΧλωροκίνηΧρησιμοποιείται για λοίμωξη από P. vivax μόνο όπου το παράσιτο παραμένει ευαίσθητο στο φάρμακο.
• ΠριμακίνηΟ γιατρός μπορεί να την προσθέσει στην κύρια θεραπεία για την πρόληψη υποτροπών από P. vivax και P. ovale.
• Νοσοκομειακή αντιμετώπισηΜπορεί να χρειαστεί εξειδικευμένη φροντίδα και χορήγηση ενέσιμων αντιελονοσιακών φαρμάκων.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Πριν ταξιδέψεις, έλεγξε αν υπάρχει ελονοσία στις συγκεκριμένες περιοχές που θα επισκεφθείς. Συζήτησε με τον γιατρό σου ιδανικά τουλάχιστον 4 έως 6 εβδομάδες πριν από την αναχώρηση, αλλά ζήτησε συμβουλή ακόμη κι αν το ταξίδι πλησιάζει. Η προστασία από τα τσιμπήματα παραμένει απαραίτητη ακόμη κι αν παίρνεις προληπτικά φάρμακα.

• Δώσε στον γιατρό σου αναλυτικό πρόγραμμα ταξιδιού, πληροφορίες για τη διαμονή σου και το ιατρικό σου ιστορικό.
• Αν σου συνταγογραφηθεί προληπτική αγωγή, ακολούθησε ακριβώς τις οδηγίες του γιατρού σου.
• Χρησιμοποίησε εντομοαπωθητικό, όπως προϊόν με DEET.
• Φόρεσε φαρδιά μακρυμάνικα ρούχα, μακριά παντελόνια και κάλτσες, ιδιαίτερα το βράδυ και τη νύχτα.
• Κοιμήσου σε δωμάτιο με σίτες ή κλιματισμό ή κάτω από κουνουπιέρα εμποτισμένη με εντομοκτόνο.
• Κράτησε πόρτες και παράθυρα κλειστά ή προστατευμένα με σίτες και επισκεύασε τις φθαρμένες σίτες.
• Μην εφαρμόζεις προϊόντα περμεθρίνης απευθείας στο δέρμα.

Επιπλοκές ελονοσίας

• Αναιμία, δηλαδή χαμηλός αριθμός ερυθρών αιμοσφαιρίων.
• Νεφρική ανεπάρκεια.
• Σπασμοί.
• Σύγχυση, διαταραχή συνείδησης ή κώμα.
• Θάνατος.
• Πρόωρος τοκετός ή γέννηση μωρού με χαμηλό βάρος, αν η λοίμωξη συμβεί στην εγκυμοσύνη.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε άμεσα ιατρική αξιολόγηση αν έχεις συμπτώματα ελονοσίας και έχεις ταξιδέψει σε περιοχή όπου κυκλοφορεί κατά τους τελευταίους 12 μήνες.
• Αν εμφανίσεις συμπτώματα όσο ταξιδεύεις, μην περιμένεις να επιστρέψεις για να ζητήσεις βοήθεια.
• Αν έχεις συμπτώματα, ενημέρωσε όσους ταξίδεψαν μαζί σου να ζητήσουν άμεσα ιατρική συμβουλή.

Ποιος γιατρός: Λοιμωξιολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την ελονοσία