Νέα έρευνα εξετάζει πώς η καθημερινή γλώσσα μπορεί να δώσει σημαντικές ενδείξεις για την ψυχική υγεία και τις διαταραχές προσωπικότητας. Η συχνή χρήση λέξεων που αναφέρονται στον εαυτό και αρνητικών όρων ενδέχεται να φανερώνει ψυχική δυσφορία ή σοβαρότερες καταστάσεις, όπως η ναρκισσιστική και η οριακή διαταραχή προσωπικότητας.
Η εξέταση του γραπτού και του προφορικού λόγου καταδεικνύει ότι άνθρωποι με τέτοιες διαταραχές εκφράζονται συχνά με περισσότερη αρνητικότητα και απόλυτες διατυπώσεις, κάτι που ενδέχεται να αποτελεί πρώιμη ένδειξη δυσκολίας. Η μελέτη αναδεικνύει τη γλώσσα ως μέσο κατανόησης της ψυχικής κατάστασης, επισημαίνει όμως ότι δεν υποκαθιστά την κλινική διάγνωση.
Ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε μπορεί να φανερώνει διακριτά, αλλά σημαντικά, στοιχεία για τη σκέψη, τα συναισθήματα και τις σχέσεις μας με τους γύρω μας. Σύμφωνα με έρευνα, ορισμένες λέξεις ενδέχεται να συνδέονται με διαταραχές προσωπικότητας και άλλα ζητήματα ψυχικής υγείας.
Πώς επικοινωνούν τα άτομα με διαταραχές προσωπικότητας και τι δείχνει νέα μελέτη
Θα μπορούσαν μόνο οι λέξεις που επιλέγει κάποιος να αποκαλύψουν δυσκολίες προσωπικότητας; Έρευνα υποδεικνύει ότι αυτό μπορεί συχνά να συμβεί, ενίοτε νωρίτερα απ’ ό,τι θα αναμέναμε. Είτε πρόκειται για μηνύματα και email είτε για συζητήσεις ή σχόλια στο διαδίκτυο, ο λόγος μπορεί να δώσει σιωπηλές ενδείξεις για τον τρόπο σκέψης, το πώς αισθάνονται οι άνθρωποι και πώς συνδέονται με τους άλλους. Τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας υπάρχουν σε όλους· όταν, όμως, γίνουν έντονα ή άκαμπτα, ενδέχεται να επηρεάσουν τα συναισθήματα, την ταυτότητα και τις σχέσεις. Οι επιπτώσεις μπορεί να κυμαίνονται από ήπιες δυσκολίες έως διαταραχές προσωπικότητας, μεταξύ των οποίων η ναρκισσιστική, η αντικοινωνική και η οριακή.
Αρκετοί άνθρωποι εμφανίζουν ένα μείγμα χαρακτηριστικών, όπως μεταπτώσεις διάθεσης, αρνητισμό, δυσκαμψία στη σκέψη ή πιο σκοτεινά στοιχεία, για παράδειγμα χειριστική συμπεριφορά ή αναλγησία. Συχνά, τα μοτίβα αυτά διακρίνονται στη γλώσσα πριν γίνουν εμφανή στη συμπεριφορά. Έρευνες έχουν καταγράψει περισσότερες αυτοαναφορικές και αρνητικές λέξεις σε άτομα που βιώνουν ψυχική δυσφορία. Παράλληλα, άνθρωποι με πιο σκοτεινά χαρακτηριστικά χρησιμοποιούν συχνότερα εχθρικές εκφράσεις, όπως «μισώ» ή «έχω νεύρα», και λιγότερες λέξεις κοινωνικής σύνδεσης, όπως «εμείς».
Τα παραδείγματα ακραίων περιπτώσεων αναδεικνύουν ακόμη πιο έντονα τέτοιες διαφορές. Σε επιστολές προσώπων όπως ο Jack Unterweger, η ανάλυση εντόπισε ασυνήθιστα συχνές αναφορές σε «εγώ» και «εμένα», μαζί με επίπεδο συναισθηματικό τόνο. Αντίστοιχα, ο γραπτός λόγος του Dennis Rader περιλάμβανε μεγαλοπρεπείς και αποστασιοποιημένες λέξεις με έμφαση στην κυριαρχία. Τα γλωσσικά αυτά μοτίβα δεν επιλέγονται συνειδητά: προκύπτουν φυσικά, καθώς η γλώσσα καθρεφτίζει την προσοχή, το συναίσθημα και τη σκέψη. Με τις σύγχρονες μεθόδους ανάλυσης κειμένου, οι ερευνητές μπορούν πια να εντοπίζουν γρήγορα τέτοιες λεπτές ενδείξεις σε μεγάλη κλίμακα. Αυτό μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση των άλλων και σε πιο ασφαλείς κοινωνικές επαφές, τόσο στο διαδίκτυο όσο και εκτός αυτού.
Μπορεί η γλώσσα να προσφέρει ενδείξεις για ψυχική νόσο;
Μελέτη του 2025, με τίτλο «Increased self-focus and diminished informativity: referential and structural properties of narrative speech production in borderline personality disorder», διαπίστωσε ότι τα άτομα με οριακή διαταραχή προσωπικότητας χρησιμοποιούσαν περισσότερο αυτοαναφορική γλώσσα και παρήγαν αφηγήσεις με λιγότερες πληροφοριακές λέξεις περιεχομένου. Επιπλέον, η ομιλία τους είχε απλούστερη δομή, ένδειξη μικρότερης γλωσσικής πολυπλοκότητας και χαμηλότερης συνολικής πληροφοριακής αξίας σε σχέση με εκείνη υγιών ατόμων.
Ευρήματα από άλλες πρόσφατες μελέτες ενισχύουν την άποψη ότι η χρήση της γλώσσας μπορεί να αντανακλά την ψυχική υγεία. Μελετώντας γραπτά κείμενα, όπως αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και προσωπικές αφηγήσεις, οι ερευνητές έχουν βρει μοτίβα που συνδέονται με την κατάθλιψη, το άγχος, την ΜΤΔΣ και τη ΔΕΠΥ. Τα συγκεκριμένα μοτίβα δεν αρκούν για τη διάγνωση κάποιας ασθένειας, μπορούν όμως να συνεισφέρουν στην έρευνα και στον πρώιμο εντοπισμό, εφόσον συνεκτιμώνται με κλινική αξιολόγηση.
- Έρευνες καταγράφουν διαφορές τόσο στον συναισθηματικό τόνο των κειμένων όσο και στην εξέλιξή του με τον χρόνο, ανάμεσα σε ανθρώπους που αναφέρουν οι ίδιοι ψυχικές παθήσεις και σε όσους δεν το κάνουν. Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η γλώσσα ενδέχεται να αποτελεί συμπεριφορικό δείκτη.
- Σε τυχαιοποιημένη μελέτη του 2025 εντοπίστηκε σύνδεση ορισμένων γλωσσικών χαρακτηριστικών με την κατάθλιψη και το άγχος. Η αξία τους, ωστόσο, εξαρτάται από το πλαίσιο και το είδος της γραπτής δραστηριότητας.
- Σύμφωνα με έρευνα για τη μείζονα καταθλιπτική διαταραχή, τα άτομα με κατάθλιψη διατυπώνουν διαφορετικά τις προσωπικές τους εμπειρίες, με διαφορές στις συναισθηματικές λέξεις αλλά και στη χρήση αντωνυμιών.
- Μια ευρεία ανασκόπηση κατέληξε ότι τα γλωσσικά μοτίβα που συνδέονται με την ψυχική υγεία δεν είναι ίδια σε όλες τις κουλτούρες και γλώσσες. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και επηρεάζει τη λειτουργία των μοντέλων ανίχνευσης.
- Οι ερευνητές συγκλίνουν στο ότι η γλωσσική ανάλυση μπορεί να συμπληρώνει, όχι όμως να υποκαθιστά, την κλινική διάγνωση. Τα αποτελέσματά της επηρεάζονται από το πολιτισμικό περιβάλλον, το πλαίσιο και τις συνθήκες υπό τις οποίες γράφεται ένα κείμενο.
Η γλώσσα ως ένδειξη δυσλειτουργίας της προσωπικότητας, σύμφωνα με έρευνα
Η υπολογιστική εξέταση κειμένων σε τέσσερις μελέτες έφερε στο φως σαφείς ενδείξεις ότι η δυσλειτουργία της προσωπικότητας μπορεί να αντανακλάται στην καθημερινή επικοινωνία. Οι τρεις από αυτές εντάσσονταν στη διδακτορική έρευνα της Βρετανίδας Charlotte Entwistle. Σε μία από τις μελέτες, η οποία δημοσιεύτηκε στο Journal of Personality Disorders, εξετάστηκαν κείμενα 530 ατόμων για στενές σχέσεις και μετρήσεις δυσλειτουργίας της προσωπικότητας. Όσο εντονότερη ήταν η δυσλειτουργία, τόσο περισσότερο η γλώσσα των συμμετεχόντων εξέφραζε επείγον και εστίαση στον εαυτό, μέσα από διατυπώσεις όπως «εγώ πρέπει να…», «είμαι…».
Παράλληλα, η γλώσσα τους παρουσίαζε μηρυκαστικές διατυπώσεις σε παρελθοντικό χρόνο και συχνότερη χρήση αρνητικών συναισθηματικών όρων, κυρίως λέξεων για τον θυμό, όπως «εξαγρίωση» και «ενόχληση». Αντίθετα, ήταν αισθητά πιο περιορισμένες οι λέξεις οικειότητας ή σύνδεσης, όπως «εμείς», «αγάπη» και «οικογένεια». Σε δεύτερη εργασία, δημοσιευμένη στο Journal of Affective Disorders Reports, εξετάστηκαν ξανά τα γραπτά κείμενα από 530 άτομα, μαζί με απομαγνητοφωνήσεις συνομιλιών 64 συντρόφων σε ρομαντική σχέση. Στο δείγμα περιλαμβάνονταν γυναίκες με διάγνωση διαταραχών προσωπικότητας.
Στα γραπτά κείμενα και στις συζητήσεις, όσοι εμφάνιζαν πιο δυσλειτουργική ή διαταραγμένη προσωπικότητα έκαναν συχνότερη και πιο ποικίλη χρήση λέξεων αρνητικών συναισθημάτων. Το αρνητικό συναισθηματικό φορτίο παρέμενε εντονότερο ακόμη και σε συνηθισμένες καθημερινές συνομιλίες, στοιχείο που υποδείκνυε μεγαλύτερη ενασχόληση με αρνητικά συναισθήματα. Για την online επικοινωνία, μελέτη στο npj Mental Health Research ανέλυσε σχεδόν 67.000 αναρτήσεις στο Reddit από 992 άτομα που αυτοπροσδιορίζονταν ως άτομα με διαταραχή προσωπικότητας. Οι χρήστες που εμπλέκονταν συχνά σε αυτοτραυματισμό είχαν αισθητά πιο αρνητική και περιορισμένη γλώσσα.
Στις αναρτήσεις τους υπήρχαν περισσότερες αναφορές στον εαυτό και περισσότερες αρνήσεις, όπως «δεν». Εμφανίζονταν επίσης συχνότερα λέξεις για τη λύπη και τον θυμό, καθώς και βωμολοχίες, ενώ οι αναφορές σε άλλους ανθρώπους ήταν λιγότερες. Η διατύπωση είχε ακόμη πιο απόλυτο χαρακτήρα, παραπέμποντας σε σκέψη «όλα ή τίποτα» και σε λέξεις όπως «πάντα», «ποτέ» και «απόλυτα». Συνδυαστικά, τα στοιχεία σχημάτιζαν μια γλωσσική εικόνα συναισθηματικής υπερφόρτωσης, αρνητικότητας, απόσυρσης και άκαμπτης σκέψης.
Σε άλλη ανάλυση εξετάστηκαν πάνω από 830.000 αναρτήσεις από τα ίδια 992 άτομα με διαταραχές προσωπικότητας, καθώς και 1,3 εκατομμύρια αναρτήσεις μιας ομάδας σύγκρισης 945 ατόμων από τον γενικό πληθυσμό. Αντικείμενο ήταν ο τρόπος έκφρασης πεποιθήσεων για τον εαυτό, όπως «είμαι…», «νιώθω…», «το δικό μου…». Η χρήση ενός προηγμένου εργαλείου ταξινόμησης αυτοπεποιθήσεων έδειξε ότι τα άτομα με διαταραχές προσωπικότητας διατύπωναν πολύ συχνότερα τέτοιες πεποιθήσεις σε online φόρουμ συζητήσεων, με τρόπο που διέφερε ουσιαστικά.
Οι πεποιθήσεις τους για τον εαυτό ήταν πιο αρνητικές, πιο ακραίες και περισσότερο εστιασμένες στη διαταραχή. Περιλάμβαναν φράσεις όπως «η ψυχική μου υγεία», «συμπτώματα», «διάγνωση» και «φάρμακα». Παράλληλα, χρησιμοποιούσαν περισσότερους όρους που περιέγραφαν συναισθήματα, μεταξύ άλλων «καταθλιπτικό», «αυτοκτονικό» και «πανικός». Πολλές δηλώσεις αυτοπεποιθήσεων επικεντρώνονταν στον πόνο και το τραύμα, με λέξεις όπως «κατάχρηση», «εγκατάλειψη», «πληγώθηκα», «υποφέρω».
Οι λέξεις που παραπέμπουν στην παιδική ηλικία ή σε κομβικές σχέσεις —όπως «μητέρα», «σύντροφος», «σχέση»— καταγράφηκαν επίσης συχνά. Τα συγκεκριμένα μοτίβα εντοπίστηκαν σε ποικίλα είδη συζητήσεων, γεγονός που υποδηλώνει ότι βαθύτερες δυσκολίες γύρω από την ταυτότητα ενδέχεται να εκφράζονται ευρέως μέσα από τη γλώσσα.
Οι μικρές γλωσσικές μεταβολές αξίζει να λαμβάνονται υπόψη
Η μελέτη τέτοιων γλωσσικών μοτίβων δεν αποσκοπεί στο να διαγιγνώσκονται άνθρωποι από τα κείμενά τους. Στόχος είναι να εντοπίζονται ουσιαστικές μεταβολές, οι οποίες ενδεχομένως αποτελούν ενδείξεις δυσφορίας. Όταν τα μηνύματα γίνονται ασυνήθιστα επείγοντα, ακραία, αρνητικά συναισθηματικά, εσωστρεφή ή κοινωνικά απομακρυσμένα, μπορεί να λειτουργούν ως διακριτικά σημάδια ότι κάποιος αντιμετωπίζει δυσκολίες.
Στις συνήθεις συνθήκες του dating, των φιλιών και των διαδικτυακών αλληλεπιδράσεων, η εχθρική στάση που επαναλαμβάνεται, η έντονη αρνητικότητα και η άκαμπτη, απόλυτη γλώσσα ενδέχεται να παραπέμπουν σε πιο σκοτεινά χαρακτηριστικά προσωπικότητας, όπως ο ναρκισσισμός ή η ψυχοπάθεια. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν συχνές αναφορές στον εαυτό («εγώ», «εμένα»), θυμός ή βωμολοχίες, ενώ απουσιάζουν κοινωνικοί όροι όπως «εμείς» και «εμάς».
Δεν υπάρχει κάποια μεμονωμένη λέξη που να αρκεί για να εξαχθεί συμπέρασμα· κρίσιμο είναι το μοτίβο που διαμορφώνεται με τον χρόνο. Οι γλωσσικές συνήθειες που επανέρχονται μπορεί να δώσουν μια πρώιμη εικόνα της συναισθηματικής κατάστασης, της ταυτότητας και των τρόπων με τους οποίους ένα άτομο σχετίζεται και επικοινωνεί, προτού οι δυσκολίες εκφραστούν ξεκάθαρα.
Τα βασικά συμπεράσματα
- Νέα έρευνα δείχνει ότι η καθημερινή χρήση λέξεων μπορεί να δώσει στοιχεία για την ψυχική υγεία και τις διαταραχές προσωπικότητας.
- Η συχνή αναφορά στον εαυτό και η χρήση αρνητικών όρων ενδέχεται να συνδέονται με ψυχική δυσφορία, μεταξύ άλλων με ναρκισσιστική ή οριακή διαταραχή προσωπικότητας.
- Άτομα με διαταραχές προσωπικότητας συχνά χρησιμοποιούν αρνητικό και απόλυτο λόγο, που μπορεί να αποτελεί πρώιμη ένδειξη δυσκολίας.
- Η γλώσσα ενδέχεται να καθρεφτίζει την ψυχική κατάσταση, ενώ οι ερευνητές έχουν καταγράψει γλωσσικά μοτίβα που σχετίζονται με καταθλιπτικές και αγχώδεις διαταραχές.
- Η γλωσσική ανάλυση δεν υποκαθιστά την κλινική διάγνωση, μπορεί όμως να συμβάλει στον έγκαιρο εντοπισμό ψυχικών προβλημάτων.
- Λεπτές αλλαγές στη γλώσσα, όπως περισσότερες αναφορές στον εαυτό και αυξημένη αρνητικότητα, ενδέχεται να σηματοδοτούν δυσφορία και ψυχικές δυσκολίες.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/apokalyfthikan-oi-lexeis-kleidia-poy-prodidoyn-diatarachi-prosopikotitas-nea-ereyna/18530
