Το άρθρο εστιάζει στον μη διαγνωσμένο αυτισμό στους ενήλικες και στον τρόπο με τον οποίο επηρεάζει τις ρομαντικές σχέσεις. Αρκετοί άνθρωποι περνούν τη ζωή τους χωρίς διάγνωση και θεωρούν τις κοινωνικές δυσκολίες τους προσωπικές αδυναμίες, κάτι που ενδέχεται να δημιουργήσει παρεξηγήσεις και συναισθηματική απομάκρυνση.
Στις σχέσεις, ο αυτισμός μπορεί να συνδέεται με δυσκολίες στην επικοινωνία, εξάντληση από τις κοινωνικές επαφές και προηγούμενους χωρισμούς που μοιάζουν ανεξήγητοι. Οι γυναίκες, ειδικότερα, συχνά κρύβουν τα χαρακτηριστικά τους, με συνέπεια να διαφεύγει η διάγνωση.
Η προσπάθεια κοινωνικού καμουφλάζ μπορεί να επιβαρύνει ψυχικά, ενώ οι διαγνώσεις αυτισμού στην ενήλικη ζωή πληθαίνουν, καθώς αναγνωρίζονται οι περιπτώσεις που παλαιότερα δεν είχαν εντοπιστεί.
Μήπως ο σύντροφός σας δυσκολεύεται να διαχειριστεί την ένταση ενός καβγά, δεν σας κοιτάζει στα μάτια και απαντά σύντομα σε ερωτήσεις που χρειάζονται εκτενέστερη απάντηση; Τέτοιες συμπεριφορές ενδέχεται να αποτελούν ανεπαίσθητες ενδείξεις αδιάγνωστου αυτισμού — ιδίως σε ενήλικες που έχουν μάθει να «καμουφλάρουν» τα χαρακτηριστικά τους ώστε να προσαρμόζονται. Ειδικοί επισημαίνουν ότι πολλοί άνθρωποι στο φάσμα δεν λαμβάνουν διάγνωση σε όλη τους τη ζωή και συχνά θεωρούν πως οι κοινωνικές δυσκολίες τους οφείλονται σε προσωπικά ελαττώματα. Στις σχέσεις, αυτό ενδέχεται να φέρει ασυνεννοησία, παρερμηνείες και συναισθηματική απομάκρυνση.
Η αγάπη μπορεί να «χάνεται» όταν τα συναισθήματα δεν εξωτερικεύονται: ενδείξεις αδιάγνωστου αυτισμού και η επίδρασή τους στις σχέσεις
Οι ρομαντικές σχέσεις φέρνουν μερικές φορές στην επιφάνεια απρόσμενες πλευρές, ιδίως όταν υπάρχει κρυφή νευροδιαφορετικότητα. Αν και η διαταραχή αυτιστικού φάσματος (ASD) συνδέεται συχνά με την παιδική ηλικία, πολλοί ενήλικες δεν έχουν διαγνωστεί και προσπαθούν χωρίς να μιλούν γι’ αυτό να διαχειριστούν κοινωνικά εμπόδια και συναισθηματική αποσύνδεση, χωρίς να ξέρουν την αιτία.
Οι λεπτές δυσκολίες στην επικοινωνία, η κοινωνική εξάντληση και οι χωρισμοί που μοιάζουν ανεξήγητοι μπορεί να υποδηλώνουν κάτι περισσότερο από ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά: ενδέχεται να είναι ενδείξεις κρυφού αυτισμού. Οι ειδικοί δίνουν πλέον μεγαλύτερη προσοχή στο πώς ο αυτισμός μπορεί να διαμορφώνει τις ρομαντικές σχέσεις, με επιδράσεις που δεν γίνονται εύκολα αντιληπτές από κανέναν από τους δύο. Μήπως η κατάσταση της σχέσης σας δεν εξηγείται μόνο από απλές δυσκολίες επικοινωνίας;
Αυτισμός στους ενήλικες: βασικά συμπτώματα και ενδείξεις
Στους ενήλικες, η διαταραχή αυτιστικού φάσματος (ASD) μπορεί να παρουσιάζεται με διαφορετικό τρόπο απ’ ό,τι στα παιδιά, γι’ αυτό και είναι δύσκολο να αναγνωριστεί. Αρκετοί μπορεί να έχουν περάσει χρόνια με αδιάγνωστο αυτισμό, ερμηνεύοντας όσα βιώνουν ως στοιχεία του χαρακτήρα τους ή ως ενδείξεις άλλων παθήσεων.
Επικοινωνία και κοινωνική αλληλεπίδραση
- Δυσκολία να αντιληφθούν τι σκέφτονται ή αισθάνονται οι άλλοι
- Άγχος όταν βρίσκονται σε κοινωνικές περιστάσεις
- Επιλογή της μοναξιάς ή δυσκολία στην απόκτηση φίλων
- Μπορεί να φαίνονται ωμοί ή αδιάφοροι, χωρίς να το επιδιώκουν
- Αντιλαμβάνονται τα λόγια κατά γράμμα και δυσκολεύονται με σαρκασμό και ιδιωματικές εκφράσεις
- Δυσκολεύονται να εκφράσουν όσα αισθάνονται οι ίδιοι
- Αποφεύγουν να κοιτάζουν στα μάτια ή δεν ερμηνεύουν σωστά τα κοινωνικά μηνύματα
Συμπεριφορές και μοτίβα
- Επιμένουν αυστηρά στις ρουτίνες και αναστατώνονται όταν αλλάζουν
- Επαναλαμβάνουν κινήσεις ή πράξεις, όπως το χτύπημα των χεριών ή το λίκνισμα
- Αφοσιώνονται έντονα σε συγκεκριμένα ενδιαφέροντα ή χόμπι
- Επηρεάζονται από αισθητηριακά ερεθίσματα, όπως ο φωτισμός, οι ήχοι και οι υφές
- Δυσκολεύονται να προσαρμοστούν σε μεταβολές ή σε απρόβλεπτες περιστάσεις
Συναισθηματικές και γνωστικές πλευρές
- Τάση για υπερανάλυση και πολλή σκέψη
- Δυσκολία στη διαχείριση των συναισθημάτων και έντονες αντιδράσεις
- Έμφαση στις λεπτομέρειες και προτίμηση για περιβάλλοντα με σαφή δομή
- Ιδιαίτερα καλή μνήμη συγκεκριμένων συμβάντων ή λεπτομερειών
- Δυσκολία σε εκτελεστικές δεξιότητες, όπως η οργάνωση και ο προγραμματισμός
Πώς διαφέρουν οι εκδηλώσεις ανάλογα με το φύλο
- Οι γυναίκες ενδέχεται να μιμούνται κοινωνικές συμπεριφορές και να κρύβουν έτσι τα συμπτώματα, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε υποδιάγνωση
- Γυναίκες με αυτισμό μπορεί να δείχνουν κοινωνικά άνετες, ενώ μέσα τους αντιμετωπίζουν δυσκολίες που δεν εκδηλώνουν
- Στις γυναίκες, οι διαγνώσεις συχνά καθυστερούν, επειδή τα συμπτώματα εκδηλώνονται με πιο διακριτικό τρόπο
Το ψυχικό τίμημα του καμουφλάζ στις κοινωνικές επαφές με αυτισμό
Η μελέτη του 2021 με τίτλο “Masking Is Life”: Experiences of Masking in Autistic and Nonautistic Adults αναλύει διεξοδικά το σύνθετο φαινόμενο του κοινωνικού καμουφλάζ (masking) σε ανθρώπους με διαφορετικούς νευρότυπους, καταγράφοντας τόσο κοινά σημεία όσο και διαφορές στις εμπειρίες τους. Η έρευνα στηρίχθηκε σε στοιχεία από 238 ενήλικες, μέλη νευροδιαφορετικών και νευροτυπικών ομάδων, μεταξύ των οποίων άτομα με αυτισμό. Οι ερευνητές ανέφεραν ότι όλοι οι συμμετέχοντες βίωναν το καμουφλάζ ως εξαντλητικό και αποξενωτικό, ενώ συχνά αυτό συνδεόταν με κατακερματισμένη αίσθηση ταυτότητας.
Από την άλλη, οι συμμετέχοντες με αυτισμό περιέγραψαν ιδιαίτερες δυσκολίες, ανάμεσά τους την καταπίεση του stimming και την εντονότερη αισθητηριακή δυσφορία. Ορισμένοι συνέδεσαν τη χρήση καμουφλάζ για μεγάλο διάστημα με σοβαρές συνέπειες στην ψυχική υγεία, όπως αυτοκτονικότητα και διατροφικές διαταραχές.
Η μελέτη αναδεικνύει ότι το καμουφλάζ, μολονότι συχνά λειτουργεί ως στρατηγική προστασίας από το στίγμα, μπορεί να εδραιωθεί σε βάθος. Αρχίζει από την παιδική ηλικία και συνεχίζεται στην ενήλικη ζωή, ώσπου τα όρια ανάμεσα στη «μάσκα» και την αληθινή ταυτότητα να γίνουν δυσδιάκριτα. Τα ευρήματα δείχνουν ότι χρειάζεται να κατανοούμε το καμουφλάζ όχι μόνο ως μηχανισμό αντιμετώπισης, αλλά και ως σημαντικό ψυχικό και συναισθηματικό βάρος, που διαφέρει ανάλογα με τον νευροτύπο και απαιτεί εξειδικευμένα συστήματα υποστήριξης.
Τα διακριτικά σημάδια αυτισμού στις ερωτικές σχέσεις
Μήπως ο σύντροφός σας έχει έναν ή δύο φίλους μόνο και νιώθει κατακλυσμένος σε έναν καβγά; Ειδικοί αναφέρουν ότι αυτά μπορεί να αποτελούν ενδείξεις «κρυφού» αυτισμού. Πιστεύεται ότι πολλοί άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ζουν με αυτή την αναπτυξιακή διαταραχή, η οποία προκαλεί έντονα αισθήματα κατακλυσμού και δυσκολία στην κοινωνικοποίηση, μεταξύ άλλων προβλημάτων. Παρ’ όλα αυτά, ειδικοί εκτιμούν πως αρκετοί ενήλικες ενδέχεται να μην ξέρουν ότι είναι αυτιστικοί, επειδή δεν έλαβαν διάγνωση στην παιδική ηλικία.
Ειδικοί παρουσίασαν τώρα δυσκολίες στις σχέσεις που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν ότι ένας ερωτικός σύντροφος έχει αυτισμό. Η Αμερικανή ψυχολόγος Mikki Lee Elembaby, η οποία ειδικεύεται στον αυτισμό και εργάζεται στο Clarity Therapy στη Νέα Υόρκη, είπε ότι έχει εντοπίσει επαναλαμβανόμενα μοτίβα στις σχέσεις των ασθενών της. Ανάμεσά τους βρίσκεται η δυσκολία να απαντήσουν σε «ανοιχτές ερωτήσεις» του συντρόφου τους, για παράδειγμα «πώς είσαι;», καθώς και η συνήθεια να αποκρίνονται με τρόπο που ακούγεται υπερβολικά ευθύς, απότομος και χωρίς ενσυναίσθηση.
«Οι δυσκολίες στην κατανόηση κοινωνικών κανόνων και σημάτων μπορεί να οδηγήσουν σε πιθανές παρεξηγήσεις ή παρερμηνείες», δήλωσε, σύμφωνα με το HuffPost UK. Η Dr Elembaby ανέφερε ως ακόμη σημαντική ένδειξη την εξάντληση που μπορεί να ακολουθήσει τις κοινωνικές επαφές, όπως ένα πάρτι ή μια συνάντηση με φίλους. «Αυτή η εξάντληση μπορεί επίσης να οφείλεται εν μέρει σε συμπεριφορές καμουφλάζ, οι οποίες περιλαμβάνουν τη συνειδητή ή ασυνείδητη μίμηση νευροτυπικών κοινωνικών συμπεριφορών για να “ταιριάξει” κάποιος», είπε.
«Ένα παράδειγμα καμουφλάζ είναι η καταναγκαστική διατήρηση οπτικής επαφής κατά τη διάρκεια της συζήτησης παρά την αίσθηση δυσφορίας ή η πρόβα κοινωνικών σεναρίων για κοινές κοινωνικές καταστάσεις». Ωστόσο, το «καμουφλάζ» ενδέχεται επίσης να έχει ως αποτέλεσμα οι ενήλικες με αυτισμό να μην αντιλαμβάνονται τα άρρητα κοινωνικά σήματα.
Σε αυτά περιλαμβάνεται η δυσκολία να αντιληφθούν πότε η οπτική επαφή γίνεται υπερβολική ή σε ποιο σημείο πρέπει να πάψουν να χαμογελούν μέσα σε μια συζήτηση. Η ειδικός πρόσθεσε ότι ένα ακόμη πιθανό σημάδι κρυφού αυτισμού στην ενήλικη ζωή είναι το ιστορικό δυσκολιών στη δημιουργία ή τη διατήρηση κοινωνικών σχέσεων έξω από ένα δομημένο πλαίσιο, όπως το σχολείο.
Η αδυναμία κατανόησης ενός χωρισμού μπορεί να συνδέεται με αδιάγνωστο αυτισμό
Η Αμερικανή Dr Megan Anna Neff, κλινική ψυχολόγος που εργάζεται στο Όρεγκον, ανέφερε πως και το ιστορικό των σχέσεων ενός ανθρώπου μπορεί να αποτελεί πιθανή ένδειξη αυτισμού. Όπως εξήγησε, πολλοί ενήλικες χωρίς διάγνωση έχουν πίσω τους ένα περίπλοκο και συγκεχυμένο ιστορικό σχέσεων. Η Dr Neff σημείωσε ότι αυτό ενδέχεται να τους δυσκολεύει να κατανοήσουν τους λόγους της αποτυχίας προηγούμενων σχέσεων. «Μπορεί να υπάρχουν σχέσεις που διαλύθηκαν ξαφνικά, αλλά το αυτιστικό άτομο να μην καταλαβαίνει γιατί», είπε.
Σύμφωνα με την ίδια, οι αυτιστικοί άνθρωποι συχνά προτιμούν έντονα την άμεση επικοινωνία και αποφεύγουν την επιφανειακή συζήτηση. Ο αυτισμός εκδηλώνεται σε ένα φάσμα, επομένως ο βαθμός στον οποίο επηρεάζεται κάθε άτομο διαφέρει. Ορισμένοι μπορούν να έχουν πλήρως λειτουργική ζωή με ελάχιστη ή χωρίς πρόσθετη βοήθεια, ενώ άλλοι ενδέχεται να χρειάζονται διαρκή υποστήριξη.
Αύξηση διαγνώσεων αυτισμού στους ενήλικες: Πιθανοί παράγοντες
Έρευνα που δημοσιεύτηκε πέρσι διαπίστωσε ότι οι ενήλικες που παραπέμπονται σε ορισμένα κέντρα αξιολόγησης για αυτισμό έχουν πιθανότητα 85% να ενημερωθούν πως ανήκουν στο φάσμα. Σε άλλα κέντρα, το αντίστοιχο ποσοστό περιοριζόταν στο 35%, όπως ανέφεραν ερευνητές του University College London. Άλλοι ειδικοί, ωστόσο, εκτιμούν ότι ο αυτισμός δεν διαγνώστηκε σε μεγάλο βαθμό στο παρελθόν, με το φαινόμενο να αφορά ιδίως τα κορίτσια.
Η καθυστέρηση στις διαγνώσεις έχει ως συνέπεια αρκετοί άνθρωποι να λαμβάνουν διάγνωση σε μεγαλύτερη ηλικία, όταν πλέον είναι ενήλικες. Ειδικοί έχουν επισημάνει ακόμη ότι η δημόσια συζήτηση για την πάθηση από διάσημα πρόσωπα, όπως η 64χρονη Αμερικανίδα ηθοποιός Daryl Hannah, ο 87χρονος Ουαλός ηθοποιός Sir Anthony Hopkins και ο 47χρονος ράπερ Kanye West, ενδέχεται να ενθαρρύνει περισσότερα άτομα που δεν έχουν διαγνωστεί να αναζητήσουν βοήθεια.
Έχουν διατυπωθεί επίσης θεωρίες ότι ο αυτισμός μπορεί να είναι συχνότερος εξαιτίας της μεγαλύτερης έκθεσης σε περιβαλλοντικούς παράγοντες στη διάρκεια της κύησης, όπως η ρύπανση και τα φυτοφάρμακα, ή της γενικότερης αύξησης της ηλικίας των γονέων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις φιλανθρωπικών οργανώσεων, 1 στα 100 άτομα στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι στο φάσμα του αυτισμού — περίπου 700.000 ενήλικες και παιδιά συνολικά. Η Ελλάδα, από το 2021, δεν έχει ολοκληρωμένα εθνικά στοιχεία για το πόσοι ενήλικες έχουν διαγνωστεί με αυτισμό.
Συνοπτικά
- Στους ενήλικες, ο αυτισμός ενδέχεται να εκδηλώνεται με διαφορετικούς τρόπους. Πολλοί άνθρωποι δεν έχουν διάγνωση και θεωρούν τις κοινωνικές δυσκολίες τους προσωπικά μειονεκτήματα.
- Προβλήματα στην επικοινωνία, κοινωνική κόπωση και ιστορικό αινιγματικών χωρισμών μπορεί να υποδεικνύουν μη διαγνωσμένο αυτισμό στις ρομαντικές σχέσεις.
- Οι γυναίκες συχνά αποκρύπτουν ή καμουφλάρουν τα χαρακτηριστικά του αυτισμού, κάτι που συμβάλλει τόσο στην υποδιάγνωση όσο και στην καθυστέρηση της διάγνωσης.
- Το κοινωνικό καμουφλάζ μπορεί να επιβαρύνει ψυχικά και συναισθηματικά τα άτομα με αυτισμό και να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται την ταυτότητά τους.
- Οι διαγνώσεις αυτισμού σε ενήλικες πληθαίνουν, αν και πολλές περιπτώσεις εξακολουθούν να μη διαγιγνώσκονται, λόγω της υποδιάγνωσης στο παρελθόν — ιδίως στις γυναίκες.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/aytismos-i-atheati-proklisi-stis-scheseis-poy-isos-kryvetai-piso-apo-kathimerines-dyskolies/4446
