Το άρθρο εξετάζει τις εμπειρίες κοντά στον θάνατο (NDEs) και τις νευροβιολογικές αιτίες τους, με βάση πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Nature Reviews Neurology.
Οι εμπειρίες αυτές εμφανίζονται συχνά σε κρίσιμες περιστάσεις, όπως η καρδιακή ανακοπή. Μεταξύ των κοινών στοιχείων τους είναι η αίσθηση απομάκρυνσης από το σώμα και η θέα φωτεινών εικόνων ή ενός τούνελ.
Σύμφωνα με την έρευνα, φυσιολογικές εγκεφαλικές αντιδράσεις, μεταξύ των οποίων η υποξία και η εντονότερη απελευθέρωση νευροδιαβιβαστών, μπορούν να προκαλέσουν αυτές τις εμπειρίες. Συχνά, οι πολιτισμικές και προσωπικές πεποιθήσεις επηρεάζουν τον τρόπο που τις βιώνει κανείς.
Πιθανότατα έχετε ακούσει για τις εμπειρίες κοντά στον θάνατο (near-death experiences, NDEs). Το μυστήριο που τις περιβάλλει τις κάνει ενδιαφέρουσες, ωστόσο, σύμφωνα με τους ερευνητές, υπάρχει και επιστημονική ερμηνεία. Τι συμβαίνει στον εγκέφαλό μας εκείνες τις στιγμές; Ποιες εικόνες ή αισθήσεις μπορεί να εμφανιστούν;
Πολλοί άνθρωποι έχουν αναφέρει ότι έζησαν τέτοιες εμπειρίες. Συνήθως εμφανίζονται σε περιπτώσεις αναστρέψιμου κλινικού θανάτου. Καθώς ο άνθρωπος δεν έχει ακόμη καταφέρει να εξερευνήσει αυτή τη σκοτεινή πλευρά που συνδέεται με το τέλος της ζωής, ανάλογες ιστορίες εξακολουθούν να του προκαλούν έντονο ενδιαφέρον.
Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Reviews Neurology, προτάθηκε το ενοποιημένο νευροεπιστημονικό μοντέλο NEPTUNE. Στόχος του είναι να εξηγήσει τους μηχανισμούς των εμπειριών κοντά στον θάνατο, αξιοποιώντας συγκλίνοντα εμπειρικά δεδομένα από τη νευροβιολογία, την ψυχολογία και την εξελικτική θεωρία.
Τα ευρήματα δείχνουν πως η στέρηση οξυγόνου, η συσσώρευση διοξειδίου του άνθρακα και οι διαταραχές στον μεταβολισμό της ενέργειας στον εγκέφαλο μπορούν να ενεργοποιήσουν εγκεφαλικές αντιδράσεις, οι οποίες ενδέχεται να συμβάλουν σε τέτοιες εμπειρίες.
Τι σημαίνει εμπειρία κοντά στον θάνατο;
Πρόκειται για μια βαθιά προσωπική εμπειρία που σχετίζεται με τον θάνατο ή τον άμεσο κίνδυνο απώλειας της ζωής. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι όσοι τη βιώνουν περιγράφουν σε γενικές γραμμές κοινά χαρακτηριστικά.
Ένας άλλος τρόπος περιγραφής τους είναι ως επεισόδια αποσυνδεδεμένης συνείδησης, τα οποία εκδηλώνονται σε συνθήκες πραγματικής ή αντιληπτής σωματικής απειλής.
Οι περισσότερες από αυτές τις εμπειρίες είναι θετικές και μπορεί να συνοδεύονται από διάφορες αισθήσεις απελευθέρωσης. Στις αρνητικές περιπτώσεις, αντίθετα, είναι πιθανό να εμφανιστούν αγωνία, δυσφορία, κενότητα και αίσθηση καταστροφής.
Παρότι παρουσιάζουν αρκετές ομοιότητες, οι ερμηνείες των εμπειριών αυτών διαφέρουν σε ορισμένα σημεία. Συνήθως αντανακλούν τις πολιτισμικές, φιλοσοφικές ή θρησκευτικές αντιλήψεις κάθε ανθρώπου.
Τι βιώνουν όσοι περνούν μια εμπειρία κοντά στον θάνατο
Όσοι τις περνούν αναφέρουν έντονες αλλαγές στην αντίληψη και ισχυρά συναισθήματα, τα οποία συχνά περιγράφονται από ασθενείς.
Οι άνθρωποι που μιλούν για τις προσωπικές τους εμπειρίες κοντά στον θάνατο περιγράφουν πολλά διαφορετικά φαινόμενα. Ωστόσο, μόνο ορισμένα είδη τέτοιων εμπειριών προσελκύουν συνήθως το ενδιαφέρον του κοινού.
Μεταξύ των τύπων που αναφέρονται συχνότερα είναι οι εξής:
- Αίσθηση αποχώρησης από το φυσικό σώμα, με εμπειρία έξω από αυτό.
- Αλλοίωση της αίσθησης του χρόνου, ο οποίος μπορεί να μοιάζει πως επιβραδύνεται, ακινητοποιείται ή επιταχύνεται.
- Συναισθήματα γαλήνης, ειρήνης και ευεξίας.
- Έντονη ανάκληση αναμνήσεων ή η εντύπωση ότι ολόκληρη η ζωή «περνάει» μπροστά από τα μάτια.
- Εμφάνιση έντονου φωτός και μακριών τούνελ, καθώς και παρουσίες νεκρών συγγενών ή άγνωστων μορφών, τις οποίες οι ασθενείς συχνά εκλαμβάνουν ως πνευματικές εικόνες.
Εγκέφαλος: Η λειτουργία του σε κρίσιμες στιγμές
Η μελέτη διαπίστωσε ότι οι εμπειρίες κοντά στον θάνατο είναι δυνατόν να προκαλέσουν φυσιολογική αποδιοργάνωση. Εξετάστηκαν, μεταξύ άλλων, οι τρόποι με τους οποίους μπορεί να εμφανιστούν μεταβολές της συνείδησης σε κρίσιμες συνθήκες.
Ειδικότερα, στη μελέτη καταγράφηκε ένα μοτίβο φυσιολογικής διαταραχής κατά την καρδιακή ανακοπή και άλλα κρίσιμα συμβάντα.
Τα ευρήματα περιγράφουν την ακόλουθη αλληλουχία: η μειωμένη ροή αίματος προς τον εγκέφαλο οδηγεί σε υποξία, δηλαδή σε αφύσικα χαμηλή μερική πίεση οξυγόνου στο αρτηριακό αίμα, και σε άνοδο του διοξειδίου του άνθρακα. Στη συνέχεια, ενεργοποιούνται διαδοχικές διεργασίες που αυξάνουν την απελευθέρωση νευροδιαβιβαστών σε πολλά εγκεφαλικά συστήματα, όπως η σεροτονίνη, η ντοπαμίνη και οι ενδορφίνες.
Η αύξηση της σεροτονίνης, για παράδειγμα, μπορεί να συνδέεται με οπτικές παραισθήσεις και αισθήσεις που φαίνονται έξω από την πραγματικότητα. Αντίστοιχα, η απελευθέρωση ντοπαμίνης ενδέχεται να επηρεάσει τη συναισθηματική σημασία.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ακόμη πως ορισμένα ψυχολογικά χαρακτηριστικά, όπως η τάση για αποσύνδεση και ο ύπνος REM, ενδέχεται να κάνουν τα άτομα πιο επιρρεπή σε τέτοιες εμπειρίες όταν βρίσκονται υπό συνθήκες άγχους.
Συνοπτική παρουσίαση
- Το άρθρο εξετάζει τις εμπειρίες κοντά στον θάνατο (NDEs) και τους νευροβιολογικούς μηχανισμούς τους, με βάση πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature Reviews Neurology.
- Οι NDEs εμφανίζονται συχνά σε κρίσιμες συνθήκες, μεταξύ των οποίων η καρδιακή ανακοπή, και συνδέονται με κοινά βιώματα, όπως η αίσθηση απομάκρυνσης από το σώμα και η θέα φωτεινών εικόνων.
- Η έρευνα προτείνει ότι φυσιολογικές αντιδράσεις του εγκεφάλου, όπως η υποξία και η απελευθέρωση νευροδιαβιβαστών, είναι υπεύθυνες για αυτές τις εμπειρίες.
- Πρόκειται για βαθιά προσωπικά βιώματα, τα οποία ενδέχεται να είναι θετικά ή αρνητικά και να επηρεάζονται από θρησκευτικές και πολιτισμικές πεποιθήσεις.
- Όσοι συμμετέχουν σε μελέτες περιγράφουν έντονες αντιληπτικές και συναισθηματικές εμπειρίες, όπως γαλήνη ή αίσθηση ότι ο χρόνος παραμορφώνεται.
- Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η φυσιολογική απορρύθμιση του εγκεφάλου σε κρίσιμες στιγμές μπορεί να οδηγήσει σε μεταβολές της συνείδησης.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/egkefalos-antikrisa-lampsi-sto-vathos-enos-skoteinoy-toynel/6629
