Οι έξι καθημερινές συμπεριφορές που ενδέχεται να επιβαρύνουν σοβαρά έναν γάμο παρουσιάζονται μέσα από την ανάλυση του ψυχολόγου John Gottman.
Στη λίστα περιλαμβάνονται η απότομη έναρξη μιας συζήτησης, οι «τέσσερις ιππείς» —κριτική, αμυντικότητα, απομόνωση και περιφρόνηση—, η δυσκολία αντιμετώπισης της υπερφόρτωσης, η κλειστή στάση του σώματος, η αδυναμία αποκατάστασης μετά από συγκρούσεις και η προσήλωση στις αρνητικές αναμνήσεις.
Κατά τον Gottman, η αναγνώριση και η τροποποίηση αυτών των συμπεριφορών είναι δυνατό να ενισχύσουν τη σχέση και να αποτρέψουν το διαζύγιο.
Πώς ξεχωρίζουν οι γάμοι που αντέχουν στον χρόνο από εκείνους που σταδιακά πλησιάζουν το διαζύγιο; Ο Αμερικανός ψυχολόγος John Gottman, ύστερα από δεκαετίες παρατήρησης ζευγαριών, διαπίστωσε ότι το διαζύγιο οφείλεται σε μια μικρή ομάδα καθημερινών συνηθειών. Η εμπειρία του φωτίζει προειδοποιητικά σημάδια που πολλοί σύντροφοι δεν προσέχουν, καθώς οι συμπεριφορές αυτές μπορεί να περνούν απαρατήρητες μέχρι να είναι πλέον αργά.
Έξι μικρές συνήθειες στις μακροχρόνιες σχέσεις που οδηγούν σταδιακά στον χωρισμό
Τι μπορεί να κάνει έναν γάμο να ανθίσει, ενώ έναν άλλο να αποτύχει; Παρακολουθώντας ζευγάρια επί δεκαετίες, τόσο στο εργαστήριο όσο και στην καθημερινότητά τους στο σπίτι, ο Αμερικανός ψυχολόγος John Gottman, Ph.D., εντόπισε πως οι σχέσεις που καταλήγουν σε διαζύγιο σε διάστημα έξι ετών παρουσιάζουν σχεδόν πάντα τις ίδιες έξι χαρακτηριστικές συνήθειες. Τα επαναλαμβανόμενα αυτά μοτίβα τού επιτρέπουν να προβλέψει ένα διαζύγιο με εντυπωσιακή ακρίβεια.
Διαβάστε παρακάτω ποιες είναι αυτές οι συμπεριφορές και με ποιους τρόπους μπορείτε να προστατεύσετε τη σχέση σας.
Πώς η μείωση της καθημερινής ικανοποίησης επηρεάζει τη σχέση των συντρόφων
Τα ζευγάρια που βρίσκονται σε μακροχρόνιες σχέσεις σπάνια χωρίζουν «ξαφνικά». Σύμφωνα με μελέτες, τα διαζύγια εξελίσσονται με ένα αναγνωρίσιμο μοτίβο: αρχικά, η καθημερινή ικανοποίηση φθίνει σταδιακά. Έπειτα, συσσωρεύονται προϋπάρχουσες ευπάθειες ή εξωτερικές πιέσεις, έως ότου ένας από τους δύο αποφασίσει να αποχωρήσει. Μεταξύ των συχνότερων «κόκκινων σημαιών» είναι οι εξής:
- Σταδιακή, σταθερή μείωση της ικανοποίησης από τη σχέση και τη σεξουαλική ζωή, η οποία διαρκεί ένα έως δύο χρόνια πριν από το διαζύγιο.
- Ανασφαλής προσκόλληση ή έντονος νευρωτισμός, χαρακτηριστικά που μεγεθύνουν τις καθημερινές διαφωνίες και δυσχεραίνουν την αποκατάσταση της σχέσης.
- Ρήξη της εμπιστοσύνης —ιδίως εξαιτίας συναισθηματικής ή σωματικής απιστίας—, η οποία πλήττει δεσμούς που είναι ήδη εύθραυστοι.
- Πιέσεις από εξωτερικούς παράγοντες, όπως οικονομικές δυσκολίες ή εκτεταμένη χρήση των κοινωνικών μέσων, οι οποίες εντείνουν τις συγκρούσεις και επισπεύδουν την απόφαση για λήξη της σχέσης.
Παράλληλα, στο άρθρο του 2023 «A Critical Review of the Literature Regarding the Selection of Long-Term Romantic Partners» επισημαίνεται ότι οι περισσότερες έρευνες προσεγγίζουν την επιλογή συντρόφου μέσα από μία μόνο οπτική, όπως αποκλειστικά τη βιολογία ή τις κοινωνικές επιρροές. Επειδή οι προσεγγίσεις αυτές διαφέρουν, τα ευρήματα δεν συμφωνούν μεταξύ τους και δεν επιτρέπουν αξιόπιστη πρόβλεψη του ποιον επιλέγουν τελικά οι άνθρωποι. Οι συγγραφείς προτείνουν στους ερευνητές να συνδυάσουν τις διαφορετικές οπτικές, να αξιοποιήσουν και απλούστερες μεθόδους, όπως οι συνεντεύξεις, και να εξετάσουν στην πράξη τις αποφάσεις που λαμβάνονται κατά την επιλογή συντρόφου ζωής, βήμα προς βήμα.
Έξι διακριτικές συμπεριφορές που μπορεί να προμηνύουν διαζύγιο στον γάμο σας
1. Η συζήτηση αρχίζει με σκληρό τρόπο
Τα τρία πρώτα λεπτά μιας συζήτησης συχνά προϊδεάζουν για το πώς θα εξελιχθεί και θα ολοκληρωθεί. Ένα ήρεμο ξεκίνημα αυξάνει την πιθανότητα να διατηρηθεί θετικός και ήπιος ο διάλογος· αντίθετα, η σκληρή έναρξη μπορεί να οδηγήσει σε ανάλογο τέλος. Συνήθως, σε μια απότομη προσέγγιση χρησιμοποιείται το «εσύ» και ακολουθεί μια απόλυτη διατύπωση, όπως «πάντα» ή «ποτέ». Παραδείγματα είναι τα «Εσύ ποτέ δεν βοηθάς στο σπίτι» και «Εσύ πάντα είσαι στο κινητό σου!»
Άλλη ένδειξη σκληρής αρχής είναι να ανοίγετε ένα ζήτημα όταν ο άλλος αιφνιδιάζεται ή να μιλάτε με απειλητικό τόνο. Είναι φυσικό, κατά καιρούς, να αρχίζουμε έναν διάλογο απότομα, επικριτικά ή με αναστατωμένη φωνή. Άλλωστε, άνθρωποι είμαστε, όχι ρομπότ.
Τα ζευγάρια που τελικά παίρνουν διαζύγιο, ωστόσο, καταφεύγουν συχνότερα σε σκληρές αρχές στις δύσκολες συζητήσεις σε σχέση με τα πιο ευτυχισμένα ζευγάρια. Στην ουσία, μια σκληρή έναρξη σημαίνει ότι τα δύσκολα θέματα τίθενται με επικριτικό τρόπο —και αυτό οδηγεί στην επόμενη λιγότερο υγιή συνήθεια.
2. Οι «τέσσερις ιππείς» εμφανίζονται στους καβγάδες
Ο Gottman βάφτισε αυτές τις συμπεριφορές «τέσσερις ιππείς», παραπέμποντας στο παιχνίδι της βιβλικής ιστορίας των «Τεσσάρων Ιππέων της Αποκάλυψης», οι οποίοι προαναγγέλλουν το τέλος των ημερών. Όταν οι τέσσερις «ιππείς» της σύγκρουσης κάνουν την εμφάνισή τους σε μια σχέση, αυτό αποτελεί ένδειξη ότι βρίσκεται σε κίνδυνο.
Οι συμπεριφορές που ονομάζονται «τέσσερις ιππείς» είναι οι εξής:
- Κριτική: Δεν πρόκειται απλώς για την έκφραση ενός παραπόνου. Κριτική υπάρχει όταν στρέφετε την προσοχή στα ελαττώματα του χαρακτήρα του συντρόφου σας, επιτιθέμενοι σε αυτόν.
- Αμυντικότητα: Ένα άτομο σε άμυνα τείνει να δίνει υπερβολικές εξηγήσεις, να δικαιολογείται και να απορρίπτει τα παράπονα του συντρόφου του, αντί να σταθεί και να τα ακούσει ουσιαστικά.
- Απομόνωση: Όταν κάποιος αποσύρεται, είναι σαν να μιλά ο σύντροφός του σε τοίχο. Εκείνος απομακρύνεται και δεν προσέχει όσα ακούει.
- Περιφρόνηση: Πρόκειται για κριτική σε εντονότερη μορφή, η οποία μπορεί να συνιστά συναισθηματική κακοποίηση. Το άτομο που περιφρονεί μειώνει και υποτιμά τον σύντροφό του.
Τα ευρήματα της έρευνας του Gottman δείχνουν ότι τα ζευγάρια που καταφεύγουν επανειλημμένα στους τέσσερις ιππείς έχουν αυξημένη πιθανότητα να χωρίσουν.
3. Η υπερφόρτωση μένει χωρίς διαχείριση και γίνεται χρόνια
Όσο τα ζευγάρια παγιδεύονται όλο και περισσότερο σε έναν φαύλο κύκλο αρνητικών συγκρούσεων, χρησιμοποιώντας σκληρές αρχές και τους τέσσερις ιππείς, είναι πιθανό να αρχίσουν να βιώνουν την «υπερφόρτωση». Η χρόνια υπερφόρτωση εμφανίζεται όταν ερχόμαστε ξανά και ξανά αντιμέτωποι με άγχος και συγκρούσεις. Τότε το σώμα αρχίζει να εκκρίνει ορμόνες στρες, οι οποίες δυσκολεύουν τη σύνδεση και την επίλυση συγκρούσεων με τους άλλους. Κατά τη διάρκεια τέτοιων συζητήσεων, οι άνθρωποι μπορεί να αντιδράσουν με μάχη, φυγή ή πάγωμα.
Με διαλείμματα και τρόπους αυτοκαθησυχασμού, τα ζευγάρια μπορούν να ελέγχουν την υπερφόρτωση, να εμποδίσουν τη χρονιότητά της και να περιορίσουν τις επιπτώσεις της. Αν, αντίθετα, δεν γνωρίζουν πώς να σταματούν και να ηρεμούν τον εαυτό τους, η σχέση συχνά γίνεται πιο δυστυχισμένη όσο περνά ο καιρός.
4. Η γλώσσα του σώματος παραμένει κλειστή
Στις σχέσεις, η γλώσσα του σώματος παίζει σημαντικό ρόλο. Ο σύντροφός μας, είτε το θέλουμε είτε όχι, παρατηρεί διαρκώς και αυτόματα τη γλώσσα του σώματός μας, αναζητώντας σημάδια για το αν νιώθει ασφαλής και αγαπητός μέσα στη σχέση. Όταν τα μέλη ενός ζευγαριού υιοθετούν μεταξύ τους κλειστή, απειλητική γλώσσα του σώματος, αυξάνουν τις πιθανότητες σύγκρουσης.
5. Δεν επανορθώνετε μετά τις αντιπαραθέσεις
Τα λάθη και οι περιστασιακές συγκρούσεις είναι αναμενόμενα σε κάθε σχέση. Η διαφορά είναι ότι τα υγιή ζευγάρια μπορούν, μετά από ένα λάθος, να αποκαταστήσουν τη σχέση τους και να δεχτούν τις προσπάθειες συμφιλίωσης του άλλου. Αντίθετα, όσοι βρίσκονται σε πορεία προς το διαζύγιο συνήθως κάνουν πολύ λιγότερες κινήσεις επανόρθωσης και δυσκολεύονται περισσότερο να αποδεχτούν την προσπάθεια του συντρόφου τους να συμφιλιωθεί.
Μια προσπάθεια επανόρθωσης που δεν γίνεται δεκτή μπορεί να μοιάζει ως εξής:
- «Μπορούμε να ξεκινήσουμε από την αρχή; Νιώθω ότι η συζήτηση πάει σε μια κακή κατεύθυνση και δεν θέλω να τσακωθούμε» (προσπάθεια επανόρθωσης)
- «Κάνεις πλάκα; Δεν υπάρχει περίπτωση! Είπες ό,τι είπες!» (απόρριψη της προσπάθειας επανόρθωσης)
Ένα παράδειγμα επιτυχημένης επανόρθωσης είναι το εξής:
- «Μπορούμε να ξεκινήσουμε από την αρχή; Νιώθω ότι η συζήτηση πάει σε μια κακή κατεύθυνση και δεν θέλω να τσακωθούμε» (προσπάθεια επανόρθωσης)
- «Συμφωνώ. Πρέπει να ξεκινήσουμε ξανά αυτή τη συζήτηση με καθαρό μυαλό. Μπορούμε να κάνουμε ένα 20λεπτο διάλειμμα;» (αποδεκτή επανόρθωση)
6. Δίνετε υπερβολική έμφαση στις δυσάρεστες αναμνήσεις
Τα ευτυχισμένα ζευγάρια αφιερώνουν χρόνο για να θυμηθούν όσα έχουν ζήσει όμορφα. Αναπολούν μαζί τις αγαπημένες τους διακοπές, την πρώτη τους γνωριμία και όσα νοσταλγούν από τα πρώτα στάδια της σχέσης τους. Όταν περνούν δυσκολίες, τείνουν να τις αντισταθμίζουν φέρνοντας στο μυαλό τις καλές στιγμές. Για παράδειγμα: «Ωχ, αυτός είναι ένας πολύ δύσκολος μήνας αλλά έχουμε περάσει τόσα πολλά και καλά μαζί. Ξέρω ότι θα τα καταφέρουμε»
Από την άλλη, τα δυστυχισμένα ζευγάρια συνήθως αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στα πράγματα που δεν πήγαν καλά. Οι σκέψεις και οι συζητήσεις τους στρέφονται σε μεγάλο βαθμό προς τις αρνητικές πλευρές. Αυτό θα μπορούσε να εκφραστεί ως εξής: «Αυτός ήταν ένας πολύ καλός μήνας για εμάς. Κρίμα που το υπόλοιπο της σχέσης μας είναι ένα χάλι μαύρο»
Ποιες συμπεριφορές μπορούν να λειτουργήσουν ως «αντίδοτα»
Τα θετικά νέα είναι πως για καθεμία από αυτές τις συνήθειες υπάρχουν συμπεριφορικές εναλλακτικές. Αν εντοπίσετε κάποιο από αυτά τα μοτίβα στη σχέση σας, μπορείτε να το τροποποιήσετε μέσα από αλλαγές στη δική σας συμπεριφορά. Καθώς αλλάζετε τον τρόπο που φέρεστε, ενδέχεται να δείτε να μεταβάλλεται και η σχέση σας. Για να αντιμετωπίσετε μια σκληρή αρχή, μάθετε να θέτετε ζητήματα με ήπιο τρόπο και επιμονή, εκφράζοντας παράλληλα τις ανάγκες σας.
Αντί για μια φράση όπως «Εσύ πάντα είσαι στο κινητό σου!», μπορείτε να πείτε «Νιώθω πολύ μόνος/μόνη. Χρειαζόμαστε να περάσουμε χρόνο μαζί χωρίς κινητά».
Για τους τέσσερις ιππείς, τα αντίδοτα είναι τα εξής:
- Αποφύγετε την κριτική και ξεκινήστε τη συζήτηση με ήπιο τρόπο (όπως αναφέρθηκε παραπάνω).
- Αντί να αμυνθείτε, εξηγήστε τη στάση σας και αναγνωρίστε το δικό σας μερίδιο ευθύνης.
- Μην αποσύρεστε· εξασκηθείτε στην αυτοκαταπράυνση, ώστε να παραμένετε παρόντες σε κάθε στιγμή.
- Αντί για περιφρόνηση, αναγνωρίστε τα συναισθήματά σας.
Σε περίπτωση χρόνιας υπερφόρτωσης, χρειάζεται επίσης να μάθετε να ηρεμείτε τον εαυτό σας, κάνοντας διαλείμματα ακόμη κι όταν αυτό δυσκολεύει και αξιοποιώντας την αναπνοή για να χαλαρώνει το σώμα. Για τη γλώσσα του σώματος, ρωτήστε τον σύντροφό σας πώς νιώθει σε δύσκολες συζητήσεις, ώστε να διαπιστώσετε αν τα μηνύματα που μεταδίδετε με το σώμα σας ταιριάζουν με όσα εκφράζετε.
Για να αντιμετωπιστεί η αποτυχημένη επιδιόρθωση, χρειάζεται να μάθετε να επανορθώνετε έγκαιρα και να δέχεστε την προσπάθεια του άλλου, ακόμη και αν αυτό δεν είναι εύκολο. Αν, πάλι, η προσοχή σας στρέφεται συχνά στις δυσάρεστες αναμνήσεις, αφιερώστε χρόνο συνειδητά για να συζητάτε όσα πήγαν καλά. Μπορείτε να ανακαλείτε μαζί θετικές στιγμές ή να εκφράζετε συχνά την εκτίμησή σας ο ένας για τον άλλον.
Συνοπτική ανασκόπηση
- Ο ψυχολόγος John Gottman επισημαίνει έξι καθημερινές συνήθειες που προκαλούν σοβαρή βλάβη στον γάμο και ενδέχεται να οδηγήσουν σε διαζύγιο.
- Οι «τέσσερις ιππείς» —η κριτική, η αμυντικότητα, η απομόνωση και η περιφρόνηση— αποτελούν βασικές συμπεριφορές με αρνητική επίδραση στις σχέσεις.
- Μια σκληρή έναρξη στις συζητήσεις και η κλειστή γλώσσα του σώματος μπορεί να προδιαγράψουν τη δυστυχία και τις συγκρούσεις.
- Όταν οι συγκρούσεις δεν επιδιορθώνονται και η προσοχή στρέφεται υπερβολικά στις αρνητικές αναμνήσεις, η κατάσταση μπορεί να χειροτερέψει.
- Η αναγνώριση και η αλλαγή αυτών των συμπεριφορών μπορούν να ενισχύσουν τη σχέση και να βοηθήσουν στην πρόληψη του διαζυγίου.
- Στα αντίδοτα περιλαμβάνονται η ήπια επικοινωνία, η ανάληψη ευθύνης και η εστίαση στις θετικές πλευρές της σχέσης.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/oi-6-kathimerines-synitheies-poy-katastrefoyn-ton-gamo-sas-symfona-me-eidiko/9549
