Το άρθρο εστιάζει σε τρεις συμπεριφορές που συχνά φθείρουν τις σχέσεις: την υπερλειτουργικότητα, την αποφυγή των συγκρούσεων και την ταύτιση της έντασης με την οικειότητα. Όταν κάποιος αναλαμβάνει υπερβολικά πολλή φροντίδα για τις ανάγκες των άλλων, μπορεί να φτάσει σε συναισθηματική εξάντληση.
Η αποφυγή της σύγκρουσης ενδέχεται να μοιάζει πως διατηρεί την ηρεμία, όμως μπορεί να συγκαλύπτει συναισθηματική απόσταση και να δημιουργήσει προβλήματα αργότερα. Παράλληλα, όταν η έντονη συναισθηματική εμπειρία εκλαμβάνεται ως αληθινή οικειότητα, τα ζευγάρια μπορεί να απομακρυνθούν από τις βασικές αξίες μιας υγιούς σχέσης.
Όταν αυτά τα μοτίβα περιοριστούν, είναι δυνατό να διαμορφωθούν πιο ανθεκτικές και ικανοποιητικές σχέσεις.
Τα ευρήματα της έρευνας για τις σχέσεις καταδεικνύουν ότι σπάνια αυτές αποτυγχάνουν εξαιτίας ενός μεμονωμένου, καταστροφικού περιστατικού. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που οδηγεί στην αποτυχία;
Συχνότερα, οι σχέσεις φθείρονται από συμπεριφορές που αρχικά μας πρόσφεραν ασφάλεια και προστασία, αλλά με το πέρασμα του χρόνου έγιναν επιζήμιες και ασύμβατες με τη σχέση. Ίσως αναρωτιόμαστε ξανά και ξανά γιατί καταλήγουμε στις ίδιες καταστάσεις, χωρίς να βρίσκουμε εξήγηση, ή θεωρούμε ότι επιλέγουμε πάντοτε τους λάθος συντρόφους.
Στην ουσία, επαναλαμβάνουμε τρόπους συμπεριφοράς που παλαιότερα μας βοήθησαν να επιβιώσουμε, αλλά τώρα περιορίζουν την εξέλιξή μας. Αυτά είναι τρία μοτίβα στις σχέσεις που μπορείτε να διακόψετε, για να αναβαθμίσετε ουσιαστικά την ποιότητά τους:
1. Η υπερλειτουργικότητα στις σχέσεις ως έκφραση αγάπης
Κοινωνικά, η υπερλειτουργικότητα συγκαταλέγεται στα πιο επιβραβευμένα μοτίβα σχέσεων. Μπορεί να φαίνεται ως προσπάθεια να είναι κάποιος «εύκολος άνθρωπος»: να αντιλαμβάνεται και να ικανοποιεί τις ανάγκες όλων, να σηκώνει το συναισθηματικό βάρος ή να αποτρέπει τις συγκρούσεις πριν προκύψουν.
Με τον καιρό, ωστόσο, αυτή η αφοσιωμένη στάση μπορεί να εξαντλήσει το άτομο που την υιοθετεί. Συχνά η συνήθεια ξεκινά από την παιδική ηλικία: πολλά παιδιά, μέσα από άμεσα ή έμμεσα μηνύματα όπως ο έπαινος και η ανταμοιβή, καταλαβαίνουν ότι η εγγύτητα στις σχέσεις διατηρείται αν είναι χρήσιμα, ευχάριστα ή απαραίτητα. Εάν, για παράδειγμα, οι γονείς τους δεν είναι σταθερά συναισθηματικά διαθέσιμοι, μπορεί να μάθουν να προσέχουν υπερβολικά τις ανάγκες των άλλων. Ως ενήλικες, είναι πιθανό να αναλάβουν σιωπηλά τη συναισθηματική και νοητική διαχείριση ολόκληρης της σχέσης.
Μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό Sex Roles διαπίστωσε ότι οι γυναίκες αναλαμβάνουν δυσανάλογα συχνά το νοητικό και συναισθηματικό φορτίο της οργάνωσης του νοικοκυριού. Σε αυτό περιλαμβάνονται ο προγραμματισμός, η διατήρηση της τάξης και η παρακολούθηση της συναισθηματικής κατάστασης των παιδιών, ακόμη και όταν άλλες ευθύνες, όπως τα οικονομικά, κατανέμονται πιο ισότιμα.
Στην ίδια μελέτη, οι γυναίκες που θεωρούσαν ότι έχουν την κύρια ευθύνη για τη συναισθηματική και οργανωτική λειτουργία της οικογένειας ανέφεραν λιγότερη ικανοποίηση από τη ζωή, αυξημένη επιβάρυνση από τους ρόλους τους και χαμηλότερη ικανοποίηση από τη σχέση. Αυτό ίσχυε ακόμη και αφού συνυπολογίστηκαν η συναισθηματική και η σωματική οικειότητα. Η εγγύτητα, από μόνη της, δεν «προστάτευε» από την ψυχολογική επιβάρυνση του να διαχειρίζεται κανείς τη σχέση.
Η διακοπή αυτού του μοτίβου δεν απαιτεί ψυχρότητα ή απομάκρυνση. Προϋποθέτει να αντέχει κανείς τη δυσφορία που προκαλεί το να μην προσπαθεί να διορθώσει τα πάντα. Μπορεί να αφήσει τον απαραίτητο χώρο μέσα στη σχέση και να επιτρέψει στους άλλους να αναλάβουν τις ευθύνες τους, ακόμη κι αν αποτύχουν, αντί να σπεύσει να «σώσει» τη δυναμική.
2. Η αποφυγή των συγκρούσεων στις σχέσεις
Η αποφυγή της σύγκρουσης συχνά θεωρείται λανθασμένα ένδειξη συναισθηματικής ωριμότητας. Οι ερευνητές, όμως, έχουν βρει ότι ο τρόπος με τον οποίο ένα ζευγάρι διαχειρίζεται τις διαφωνίες αποτελεί τον ισχυρότερο προγνωστικό δείκτη αποτυχίας της σχέσης, όχι η ύπαρξη της σύγκρουσης. Τα ζευγάρια που δεν τσακώνονται ποτέ δεν είναι κατ’ ανάγκη υγιέστερα από εκείνα που έχουν συχνές συγκρούσεις· ενδέχεται, στην πραγματικότητα, να κρύβουν συναισθηματική απομάκρυνση πίσω από μια εικόνα αρμονίας.
Μια έρευνα στο International Journal of Environmental Research and Public Health αναδεικνύει και μια άλλη πλευρά. Για όσους έχουν προσανατολισμό στην ανάπτυξη —είναι ανοιχτοί, εκφραστικοί και αντιμετωπίζουν τις σχέσεις ως πεδίο εξέλιξης—, η μικρότερη καταπίεση των συναισθημάτων συνδέεται με μεγαλύτερη ικανοποίηση, όταν και οι δύο σύντροφοι συμμερίζονται αυτή την προσέγγιση.
Οι διαφωνίες που παραμερίζονται επανειλημμένα δεν χάνονται. Αντίθετα, κατά κάποιον τρόπο «πηγαίνουν υπόγεια» και μπορεί να επιστρέψουν αργότερα ως παθητική επιθετικότητα, συναισθηματική απόσταση, απότομη αποσύνδεση ή μια ασαφής αίσθηση μοναξιάς στη σχέση.
Η αλλαγή αυτού του μοτίβου ξεκινά όταν η σύγκρουση αντιμετωπίζεται ως πηγή πληροφόρησης και όχι ως απειλή. Μέσα από μια διαφωνία, και οι δύο μπορούν να κατανοήσουν καλύτερα τις ανάγκες, τις αξίες και τα όριά τους — στοιχεία που ενδέχεται να χρειάζονται αναθεώρηση. Την ασφάλεια μιας σχέσης δεν την καθορίζει η ρήξη, αλλά όσα κάνουν οι σύντροφοι για να αποκαταστήσουν τη σύνδεσή τους μετά. Η αποτελεσματική διαχείριση των συγκρούσεων ενισχύει την εγγύτητα, ακόμη και όταν υπάρχει δυσφορία.
3. Όταν η ένταση εκλαμβάνεται ως οικειότητα
Ένα τελευταίο μοτίβο, που μπορεί να είναι ταυτόχρονα ελκυστικό και παραπλανητικό, είναι να θεωρούμε ξανά και ξανά τη συναισθηματική ένταση ένδειξη βαθιάς σύνδεσης. Η αντίληψη αυτή ενισχύεται εν μέρει από την εξιδανίκευση της γρήγορης προσέγγισης, της διαρκούς επικοινωνίας και των έντονων συναισθηματικών διακυμάνσεων.
Στα πρώτα βήματα μιας σχέσης, η ένταση σχετίζεται με την ντοπαμίνη, όχι με την ασφάλεια του δεσμού. Η ενεργοποίηση του συστήματος ανταμοιβής γεννά συναισθήματα που δίνουν την εντύπωση βάθους, χωρίς όμως να αποτελούν το ίδιο με τη συναισθηματική ασφάλεια.
Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Psychoneuroendocrinology καταγράφει στον πρώιμο ρομαντικό δεσμό ενισχυόμενη αμοιβαιότητα και συναισθηματικό συγχρονισμό. Σε νέα ζευγάρια, τα υψηλότερα επίπεδα ωκυτοκίνης συνδέονται με τρυφερές εκδηλώσεις, θετικά συναισθήματα, αμοιβαία προσοχή και συντονισμό των συναισθηματικών καταστάσεων.
Παράλληλα, τα ευρήματα δείχνουν πως στην αρχή μιας σχέσης μπορεί να συνυπάρχουν ο δεσμός και το αυξημένο άγχος, καθώς και η επαγρύπνηση για τη σχέση. Επομένως, η αρχική χημεία δεν συνεπάγεται από μόνη της ασφάλεια. Αν η αγάπη ταυτιστεί με τη συναισθηματική ένταση, η σταθερότητα ενδέχεται να μοιάζει πληκτική· σε όσους αμφιβάλλουν ότι αξίζουν μια υγιή αγάπη, μπορεί μάλιστα να προκαλεί υποψίες ή να φαίνεται απειλητική.
Το τίμημα αυτού του μοτίβου για τη συναισθηματική ευημερία μπορεί να είναι πολύ μεγάλο. Όταν κάποιος αναζητά κυρίως την ένταση, είναι πιθανό να μην προσέχει ιδιότητες που στηρίζουν τη μακροχρόνια ικανοποίηση, όπως η αξιοπιστία, η καλοσύνη και η διάθεση για επανόρθωση. Για να αντέξει μια σχέση στον χρόνο, καθοριστική είναι η συναισθηματική ρύθμιση.
Η υπέρβαση αυτού του μοτίβου μπορεί να απαιτεί να ξανασκεφτεί κανείς τι θεωρεί «σωστό» σε μια σχέση. Ένα πρώτο βήμα είναι να προσέξει όχι μόνο την ένταση των συναισθημάτων του, αλλά και το κατά πόσο παραμένει συναισθηματικά ισορροπημένος/η κοντά στον σύντροφό του.
Συνοπτικά: τα βασικά σημεία
- Παρουσιάζονται τρία τοξικά μοτίβα στις σχέσεις: η υπερλειτουργικότητα, η αποφυγή των συγκρούσεων και η ταύτιση της έντασης με την οικειότητα.
- Η υπερλειτουργικότητα ενδέχεται να προκαλέσει συναισθηματική εξάντληση, όταν κάποιος αναλαμβάνει υπερβολικά μεγάλο μερίδιο από τη φροντίδα των άλλων.
- Η αποφυγή των συγκρούσεων δεν αποτελεί απόδειξη υγιών σχέσεων: μπορεί να υποδηλώνει συναισθηματική απόσταση και να καταλήξει σε παθητική επιθετικότητα.
- Όταν η ένταση εκλαμβάνεται ως οικειότητα, τα ζευγάρια μπορεί να απομακρυνθούν από θεμελιώδεις αξίες μιας υγιούς σχέσης, αφού η ένταση δεν σημαίνει ασφάλεια.
- Η υπέρβαση αυτών των μοτίβων μπορεί να αναβαθμίσει την ποιότητα και την ανθεκτικότητα των σχέσεων.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/scheseis-3-toxika-motiva-poy-prepei-na-exaleipsete/18262
