Το φαινόμενο «Άννα Καρένινα» περιγράφει πώς οι αισιόδοξοι άνθρωποι συντονίζονται εγκεφαλικά όταν σκέφτονται το μέλλον, ενώ οι απαισιόδοξοι ακολουθούν ο καθένας μια ξεχωριστή διαδρομή. Αυτό προκύπτει από πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Proceedings of the National Academy of Sciences των ΗΠΑ, η οποία προσφέρει επιστημονικά δεδομένα για μια φράση του 19ου αιώνα: «Όλες οι ευτυχισμένες οικογένειες μοιάζουν μεταξύ τους, κάθε δυστυχισμένη οικογένεια είναι δυστυχισμένη με τον δικό της τρόπο», από την «Άννα Καρένινα» του Τολστόι.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι αισιόδοξοι παρουσιάζουν παρόμοια εγκεφαλική δραστηριότητα στον μέσο προμετωπιαίο φλοιό, περιοχή που συνδέεται με τη σκέψη γύρω από το μέλλον. Στους απαισιόδοξους, αντίθετα, τα μοτίβα εμφανίζουν μεγάλη ποικιλία, ακόμη και από άτομο σε άτομο.
Κοινή βάση της αισιοδοξίας στη ζωή μας
Ο ψυχολόγος Κουνιάκι Γιαναγκισάβα, επικεφαλής της μελέτης και μέλος του Πανεπιστημίου Kobe στην Ιαπωνία, εξέτασε αν η κοινωνική επιτυχία των αισιόδοξων εξηγείται μόνο από την προσωπικότητά τους ή αν εμπλέκεται και ένας κοινός νευρολογικός μηχανισμός.
Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI), ενώ καλούνταν να φανταστούν μελλοντικά θετικά, ουδέτερα ή αρνητικά συμβάντα που αφορούσαν τους ίδιους ή τον/τη σύντροφό τους. Στη συνέχεια συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια, βάσει των οποίων εκτιμήθηκε το επίπεδο αισιοδοξίας ή απαισιοδοξίας τους.
Τα ευρήματα έδειξαν ότι κοινά μοτίβα εγκεφαλικής ενεργοποίησης είχαν μόνο οι αισιόδοξοι. Παράλληλα, η αντίδρασή τους διέφερε έντονα όταν φαντάζονταν θετικά γεγονότα σε σύγκριση με αρνητικά. Οι απαισιόδοξοι, αντίθετα, εμφάνιζαν ξεχωριστά μοτίβα, χωρίς κοινά χαρακτηριστικά.
Η κοινωνική νευροεπιστήμονας Ελίσα Μπαέκ, που έχει ερευνήσει τη μοναξιά και τα κοινωνικά δίκτυα, αναφέρεται στην «αρχή της Άννα Καρένινα». Όπως εξηγεί, επιτυχημένες συνθήκες, όπως η αισιοδοξία και η κοινωνική συνδεσιμότητα, συνοδεύονται από κοινά εγκεφαλικά μοτίβα, ενώ εκείνες που είναι λιγότερο επιτυχημένες εμφανίζουν μεγαλύτερη νευρολογική διασπορά και εξατομίκευση.
Επομένως, η έκφραση «να είμαστε στο ίδιο μήκος κύματος» ενδέχεται να περιγράφει κάτι περισσότερο από ένα σχήμα λόγου: ίσως αντιστοιχεί σε νευρολογικό φαινόμενο που βοηθά τους ανθρώπους να συνδέονται.
Πώς επηρεάζει ο πολιτισμός την αισιοδοξία και τον εγκέφαλο;
Η εγκεφαλική σύγκλιση μεταξύ των αισιόδοξων μπορεί να σχετίζεται με πολιτισμικές αξίες, οι οποίες διαμορφώνουν τη σκέψη και τη συμπεριφορά προς κοινωνικά αποδεκτούς στόχους, όπως η αισιοδοξία. Η ερευνήτρια Άλια Ντέβιτ από το Πανεπιστήμιο Waikato επισημαίνει, ωστόσο, ότι η αισιοδοξία δεν ωφελεί σε κάθε περίπτωση: όταν είναι υπερβολική, μπορεί να μας κάνει λιγότερο προετοιμασμένους για το μέλλον.
Από την άλλη, ορισμένες φορές η απαισιοδοξία μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη. Ο «αμυντικός απαισιόδοξος» προσεγγίζει τις δυσκολίες με καλύτερη προετοιμασία, εξετάζοντας ρεαλιστικές εκδοχές και τρόπους πρόληψης.
Ποια στάση είναι ιδανική για την ευτυχία και τις σχέσεις;
Η μελέτη δεν υποστηρίζει ότι η αισιοδοξία αποτελεί τη μοναδική οδό προς την ευτυχία ή την ανθρώπινη σύνδεση. Υπογραμμίζει, όμως, ότι μια κοινή οπτική για το μέλλον μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση σχέσεων και κοινωνικών δεσμών.
Ίσως, τελικά, να μην είναι απαραίτητο να βλέπουμε όλοι τα πράγματα αισιόδοξα. Σημασία μπορεί να έχει να επικοινωνούμε μέσα από μια κοινή γλώσσα ελπίδας ή, τουλάχιστον, να κατανοούμε ότι ο καθένας προσεγγίζει το μέλλον με τον δικό του διαφορετικό τρόπο.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/ti-einai-to-fainomeno-anna-karenina-kai-pos-epireazei-ti-zoi-mas/15923
