Η άσκηση, όπως το τζόκινγκ, φαίνεται να ωφελεί την υγεία των μικροβίων του εντέρου και να ενισχύει τη σωματική ευεξία. Συγκεκριμένα, η αερόβια δραστηριότητα μπορεί να έχει θετική επίδραση στο εντερικό μικροβίωμα.
Τα ευεργετικά βακτήρια στο έντερο γίνονται περισσότερα και πιο ποικίλα, σύμφωνα με μελέτες που εξετάζουν την άσκηση. Η αλλαγή αυτή συμβάλλει στην παραγωγή λιπαρών οξέων βραχείας αλυσίδας, όπως το βουτυρικό, το οποίο υποστηρίζει φυσιολογικές διεργασίες και περιορίζει τη φλεγμονή.
Η έρευνα για τη σχέση μικροβιώματος και άσκησης βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Οι επιστήμονες προσπαθούν να διευκρινίσουν καλύτερα πώς αυτή η σύνδεση επηρεάζει την υγεία, αλλά και την ικανότητα για άσκηση.
Πώς η αερόβια άσκηση επηρεάζει το εντερικό μικροβίωμα
Δεν είναι αυτονόητο ότι η άσκηση μπορεί να ωφελήσει τα τρισεκατομμύρια μικροοργανισμών που κατοικούν στο έντερό μας. Η επίδραση αυτή είναι λιγότερο προφανής από τη γνωστή σύνδεση ανάμεσα στη διατροφή και τα μικρόβια του εντέρου, δηλαδή το μικροβίωμα. Ωστόσο, πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι η αερόβια άσκηση, όπως το τζόκινγκ, ενδέχεται να βελτιώνει την υγεία των εντερικών μικροβίων και, κατ’ επέκταση, τη συνολική σωματική υγεία. Υπάρχουν στοιχεία και για την αντίστροφη κατεύθυνση: ένα υγιές εντερικό μικροβίωμα φαίνεται να ενισχύει την ικανότητα άσκησης.
«Όταν οι άνθρωποι σκέφτονται το έντερο, προτιμούν τη διατροφή και τα προβιοτικά», λέει η Sara Campbell, φυσιολόγος άσκησης στο Πανεπιστήμιο Rutgers, με ειδίκευση στο εντερικό μικροβίωμα. Όπως σημειώνει, όμως, πολλοί επιστήμονες πλέον «κινούνται προς το ότι η άσκηση μπορεί να είναι ευεργετική για τα έντερα».
Με τον όρο «υγιές» μικροβίωμα εννοούμε συνήθως ένα έντερο με πολλά και διαφορετικά βακτήρια. Η άσκηση φαίνεται να επηρεάζει αμφότερα τα χαρακτηριστικά. Σε σύγκριση με μη αθλητές και ερασιτέχνες, οι ελίτ αθλητές έχουν πιο ποικίλα μικρόβια στο έντερό τους.
Λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας και βουτυρικό
Το κρίσιμο ερώτημα για την υγεία, τονίζει ο Jacob Allen, φυσιολόγος άσκησης στο Πανεπιστήμιο του Illinois Urbana-Champaign, είναι «τι κάνει στην πραγματικότητα το μικροβίωμα». Η αερόβια δραστηριότητα ενθαρρύνει τη δράση των βακτηρίων που παράγουν λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας. Τα οξέα αυτά προσφέρουν αναγκαία υποστήριξη σε φυσιολογικές διεργασίες, γεγονός που αποτελεί σημαντικό εύρημα.
Μέσω της αερόβιας δραστηριότητας αυξάνεται η δράση των βακτηρίων που παράγουν λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας, τα οποία είναι απαραίτητα για την υποστήριξη φυσιολογικών διεργασιών. Ενώ τα περισσότερα λιπαρά οξέα έχουν 16 ή 18 άτομα άνθρακα, τα βραχείας αλυσίδας, όπως φανερώνει η ονομασία τους, περιέχουν από ένα έως έξι. Ανάμεσα σε αυτά, το βουτυρικό έχει ξεχωρίσει ως ιδιαίτερα σημαντικός κρίκος στη σχέση άσκησης και εντέρου. Προσφέρει ενέργεια σε διάφορους ιστούς, μεταξύ των οποίων και στα επιθηλιακά κύτταρα που επενδύουν το έντερο. Παράλληλα, μπορεί να περιορίσει τη φλεγμονή και να βελτιώσει την ικανότητα των κυττάρων να προσλαμβάνουν ινσουλίνη.
Παρότι ο οργανισμός παράγει φυσικά μια μικρή ποσότητα βουτυρικού, το μεγαλύτερο μέρος προέρχεται από τα μικρόβια. Η αερόβια άσκηση ενισχύει αυτή την παραγωγή. Αντίθετα, οι λίγες έρευνες που εξέτασαν την προπόνηση δύναμης και τα επίπεδα βουτυρικού οξέος δεν κατέγραψαν ανάλογο αποτέλεσμα.
Έρευνες για την άσκηση και την υγεία του εντέρου
Πριν από περίπου 15 χρόνια, η πιθανή σύνδεση ανάμεσα στην άσκηση και το έντερο μόλις άρχιζε να απασχολεί τους επιστήμονες. Τότε ο Marc Cook ήταν μεταπτυχιακός φοιτητής στην πανεπιστημιούπολη Urbana-Champaign. Ήξερε ότι η άσκηση βελτίωνε τα συμπτώματα της φλεγμονώδους νόσου του εντέρου, ιδίως της μορφής που λέγεται ελκώδης κολίτιδα, χωρίς όμως να είναι γνωστός ο λόγος. Για να διερευνήσει το ζήτημα, έκανε πειράματα σε ποντίκια και διαπίστωσε ότι το τρέξιμο σε τροχό τα προστάτευε από μια αντίστοιχη μορφή κολίτιδας. Παράλληλα, τα ευεργετικά βακτήρια στο παχύ έντερο των τρωκτικών αυξήθηκαν επτά φορές.
Σε έρευνα του 2018, ο Allen, ο Cook —που σήμερα εργάζεται στο Κρατικό Πανεπιστήμιο A&T της Βόρειας Καρολίνας— και οι συνεργάτες τους εξέτασαν για πρώτη φορά σε ανθρώπους αν η άσκηση μπορεί να παρέμβει στην υγεία του εντέρου. Έβαλαν καθιστικούς συμμετέχοντες, αδύνατους και παχύσαρκους, να γυμνάζονται σε διάδρομο ή σε ποδήλατο. Αρχικά ασκούνταν με μέτρια ένταση τρεις φορές την εβδομάδα, προτού φτάσουν στη μία ώρα άσκησης υψηλής έντασης σε κάθε συνεδρία. Έξι εβδομάδες αργότερα, είχαν αυξηθεί τα επίπεδα βουτυρικού, καθώς και δύο ακόμη λιπαρών οξέων βραχείας αλυσίδας, του οξικού και του προπιονικού. Παράλληλα, οι συμμετέχοντες εμφάνισαν τα αναμενόμενα οφέλη της άσκησης: λιγότερη λιπώδη μάζα και καλύτερη καρδιοαναπνευστική ικανότητα. Οι επιδράσεις ήταν εντονότερες στους αδύνατους, χωρίς οι ερευνητές να γνωρίζουν ακόμη τον λόγο. Όταν ακολούθησαν έξι εβδομάδες χωρίς άσκηση, τα μικρόβια στο έντερο επέστρεψαν στα επίπεδα πριν από την παρέμβαση και τα οφέλη για την υγεία υποχώρησαν.
Δεν είναι ακόμη σαφές στους ερευνητές ποιες επιδράσεις της άσκησης οφείλονται άμεσα στο μικροβίωμα και ποιες σε άλλες μεταβολές που επιφέρει η σωματική δραστηριότητα. Ωστόσο, το περιβάλλον του εντέρου αλλάζει με συγκεκριμένους τρόπους. «Γνωρίζουμε ότι υπάρχει μια μικρή μετατόπιση του αίματος προς τους μύες και μακριά από το γαστρεντερικό σωλήνα κατά τη διάρκεια της άσκησης», λέει ο Allen. Έτσι, μειώνεται ελαφρώς το οξυγόνο στον εντερικό ιστό, ενώ μεταβάλλονται και το pH και η θερμοκρασία στον γαστρεντερικό σωλήνα. Κάθε αλλαγή ενδέχεται να επηρεάζει την επιβίωση των μικροβίων. Η μεγάλη διαφοροποίηση των μικροβιωμάτων μεταξύ των ανθρώπων δυσκολεύει τις σχετικές μελέτες, γι’ αυτό οι ερευνητές προσπαθούν να συνυπολογίσουν τις διαφορετικές αποκρίσεις. Εξετάζουν, μεταξύ άλλων, τις διαφορές ανά φύλο.
Μικροβίωμα και ικανότητα για άσκηση
Τα περισσότερα δεδομένα για το πώς η μικροχλωρίδα επηρεάζει την ικανότητα άσκησης προέρχονται από πειράματα σε ποντίκια. Σε σύγκριση με τα ποντίκια που έχουν υγιές μικροβίωμα, εκείνα που έλαβαν αντιβιοτικά για να εξαλειφθεί το μικροβίωμά τους ασκούνται λιγότερο και εξαντλούνται νωρίτερα. Έρευνες έχουν ακόμη υποδείξει ότι η διατήρηση ενός ακέραιου εντερικού μικροβιώματος συνεισφέρει στην ανάπτυξη περισσότερων μυών. Τα επιστημονικά ευρήματα, πάντως, προσθέτουν ήδη μια νέα διάσταση στην έννοια της προπονητικής εξάντλησης.
Συνοπτικά
- Το τζόκινγκ και άλλες μορφές αερόβιας άσκησης μπορούν να ωφελήσουν το εντερικό μικροβίωμα και να ενισχύσουν τη σωματική ευεξία.
- Με την άσκηση αυξάνονται η ποικιλία και οι πληθυσμοί των ωφέλιμων βακτηρίων στο έντερο, κάτι που συμβάλλει στην παραγωγή λιπαρών οξέων βραχείας αλυσίδας, όπως το βουτυρικό.
- Η καλή κατάσταση του εντερικού μικροβιώματος φαίνεται να συνδέεται με αυξημένη ικανότητα άσκησης, ενώ η άσκηση ευνοεί με τη σειρά της την υγεία του μικροβιώματος.
- Σύμφωνα με μελέτες, η αερόβια άσκηση ενδέχεται να περιορίζει τη φλεγμονή και να βελτιώνει τη λειτουργία των κυττάρων, για παράδειγμα την πρόσληψη ινσουλίνης.
- Η επιστημονική διερεύνηση της σχέσης άσκησης και μικροβιώματος ξεκίνησε σχετικά πρόσφατα και συνεχίζεται.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/i-aerovia-askisi-apogeionei-to-enteriko-mikrovioma/10830
