Η κετογονική δίαιτα, με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά και περιορισμένους υδατάνθρακες, έχει εξεταστεί ως πιθανός τρόπος προστασίας του εγκεφάλου από νευροεκφυλιστικές παθήσεις, όπως το Αλτσχάιμερ, το Πάρκινσον και η πολλαπλή σκλήρυνση.
Αρχικά εφαρμόστηκε για την αντιμετώπιση της επιληψίας, ενώ σήμερα η συγκεκριμένη δίαιτα φαίνεται πως ενισχύει τη λειτουργία των κυττάρων του εγκεφάλου, περιορίζει τη φλεγμονή και προσφέρει εναλλακτική ενέργεια με τη μορφή κετονικών σωμάτων.
Τα ευρήματα είναι ενθαρρυντικά, ωστόσο χρειάζονται περισσότερες μελέτες για να διαπιστωθούν οι συνέπειες σε βάθος χρόνου και το κατά πόσο μπορεί να διατηρηθεί η δίαιτα, ιδίως από ηλικιωμένους ή ανθρώπους με άλλες παθήσεις.
Μια πρόσφατη ανασκόπηση στρέφει την προσοχή σε μια απρόσμενη προσέγγιση: η κετογονική δίαιτα, δηλαδή διατροφή πλούσια σε λιπαρά και με λίγους υδατάνθρακες, ενδέχεται να συμβάλει στην προστασία του εγκεφάλου από παθήσεις όπως το Αλτσχάιμερ, το Πάρκινσον και η πολλαπλή σκλήρυνση.
Η κετογονική δίαιτα δημιουργήθηκε αρχικά για τη θεραπεία της επιληψίας, ενώ πλέον θεωρείται πιθανή μέθοδος για την επιβράδυνση ή τη διαχείριση νευροεκφυλιστικών παθήσεων.
Με ποιον τρόπο δρα; Με την κετογονική δίαιτα, το σώμα παύει να αντλεί ενέργεια από τη γλυκόζη (σάκχαρο) και στρέφεται στην καύση λίπους. Κατά τη διαδικασία αυτή παράγονται κετονικά σώματα (ketone bodies), μεταξύ των οποίων το β-υδροξυβουτυρικό (beta-hydroxybutyrate), τα οποία προσφέρουν στον εγκέφαλο μια νέα πηγή ενέργειας. Η δράση τους, όμως, δεν αφορά μόνο την ενέργεια: φαίνεται επίσης να προστατεύουν τα εγκεφαλικά κύτταρα και να περιορίζουν τη φλεγμονή, αναφέρει η Δήμητρα Ευθυμιοπούλου Διαιτολόγος-Διατροφολόγος και προσθέτει:
Τα βασικά ευρήματα της ανασκόπησης είναι τα εξής:
1. Με ποιους τρόπους η κετογονική δίαιτα μπορεί να προστατεύσει τον εγκέφαλο
Με την κετογονική δίαιτα αλλάζει το καύσιμο που αξιοποιεί ο εγκέφαλος για ενέργεια: αντί για σάκχαρο χρησιμοποιεί λίπος. Η αλλαγή αυτή μπορεί να συμβάλει με διάφορους τρόπους:
- Ενισχύει την παραγωγή ενέργειας στα κύτταρα του εγκεφάλου.
- Περιορίζει τη βλάβη από οξειδωτικά μόρια.
- Καταπραΰνει τη φλεγμονή στον εγκέφαλο.
- Στηρίζει την αποκατάσταση και την ανάπτυξη των εγκεφαλικών κυττάρων.
- Ωφελεί τη μνήμη και τη μάθηση, αυξάνοντας ωφέλιμες πρωτεΐνες όπως ο BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor).
- Οι δράσεις αυτές έχουν σημασία σε καταστάσεις όπου τα ενεργειακά συστήματα του εγκεφάλου δυσλειτουργούν ή παρουσιάζουν φλεγμονή.
2. Νόσος Αλτσχάιμερ και κετονικά σώματα
Η νόσος Αλτσχάιμερ περιγράφεται συχνά ως «διαβήτης τύπου 3», καθώς ο εγκέφαλος εμφανίζει αντίσταση στην ινσουλίνη. Τα κετονικά σώματα, που παράγονται με την κετογονική δίαιτα, παρέχουν στον εγκέφαλο εναλλακτικό καύσιμο.
Τα ευρήματα των ερευνών αναφέρουν ότι:
Η λειτουργία των εγκεφαλικών κυττάρων βελτιώνεται, καθώς παρακάμπτεται η δυσλειτουργική οδός μεταβολισμού της γλυκόζης.
Ενδέχεται να περιοριστεί η συγκέντρωση επιβλαβών πρωτεϊνών, όπως η αμυλοειδής πρωτεΐνη βήτα και η πρωτεΐνη ταυ.
Όσοι ακολουθούν κετογονική δίαιτα συχνά αναφέρουν καλύτερη μνήμη, λειτουργικότητα και ποιότητα ζωής.
Η ενσωμάτωση συγκεκριμένων λιπαρών, όπως τα τριγλυκερίδια μέσης αλυσίδας (medium-chain triglycerides, μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω τα αποτελέσματα.
3. Νόσος Πάρκινσον και κετογονική δίαιτα
Στη νόσο Πάρκινσον χάνονται συγκεκριμένα εγκεφαλικά κύτταρα που παράγουν ντοπαμίνη. Παράλληλα, επηρεάζονται τα μιτοχόνδρια, τα οποία λειτουργούν ως «γεννήτριες» ενέργειας των κυττάρων.
Πιθανοί τρόποι με τους οποίους μπορεί να βοηθήσει η κετογονική δίαιτα:
- Περιορίζει τη φλεγμονή στον εγκέφαλο.
- Προστατεύει τα κύτταρα που παράγουν ντοπαμίνη.
- Συμβάλλει στην παραγωγή ενέργειας και στον περιορισμό του κυτταρικού στρες.
- Ενισχύει την υγεία του εντέρου, η οποία σχετίζεται με την υγεία του εγκεφάλου.
- Μειώνει συμπτώματα όπως το άγχος και τις δυσκολίες μνήμης.
- Σε ορισμένους ασθενείς, ο συνδυασμός κετογονικής δίαιτας με φάρμακα όπως η L-DOPA συνδέθηκε με ακόμη καλύτερα αποτελέσματα.
4. Νόσος Χάντινγκτον και διατροφή
Η νόσος Χάντινγκτον είναι κληρονομική διαταραχή που επηρεάζει τόσο την κίνηση όσο και τη σκέψη. Παρότι εμφανίζεται πιο σπάνια, έχει ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά με την επιληψία και το Πάρκινσον.
Η κετογονική δίαιτα ενδέχεται να συμβάλει:
- Στην προστασία των εγκεφαλικών κυττάρων και στην καλύτερη αξιοποίηση της ενέργειας.
- Στον περιορισμό των κρίσεων, οι οποίες εμφανίζονται και σε ορισμένους ασθενείς με νόσο Χάντινγκτον.
- Στη ρύθμιση των χημικών ουσιών του εγκεφάλου, για παράδειγμα μέσω αύξησης του GABA, που έχει ηρεμιστική δράση στον εγκέφαλο.
- Έρευνες σε παιδιά με επιληψία υποδεικνύουν ότι η κετογονική δίαιτα είναι ασφαλής και μπορεί να ωφελήσει παρόμοιες διαταραχές, όπως η νόσος Χάντινγκτον.
5. Πολλαπλή σκλήρυνση και κετογονική διατροφή
Η πολλαπλή σκλήρυνση αποτελεί αυτοάνοση νόσο, κατά την οποία το σώμα στρέφεται εναντίον των δικών του νευρικών κυττάρων. Τα μέχρι τώρα ευρήματα για την κετογονική δίαιτα είναι ενθαρρυντικά:
- Ενδέχεται να συμβάλει στην αποκατάσταση της μυελίνης, δηλαδή του προστατευτικού περιβλήματος γύρω από τους νευρωνικούς άξονες.
- Στο αίμα παρατηρείται μείωση των δεικτών νευρικής βλάβης.
- Περιορίζει τη φλεγμονή και βελτιώνει τη σύσταση του σώματος, για παράδειγμα μειώνοντας το λίπος χωρίς απώλεια μυϊκής μάζας.
- Για την πολλαπλή σκλήρυνση, ίσως αποδειχθεί πιο αποτελεσματική μια εκδοχή της δίαιτας με μεσογειακά τρόφιμα και φυτικές ενώσεις.
Τελικές σκέψεις: Μπορεί η κετογονική δίαιτα να ωφελήσει την υγεία του εγκεφάλου?
«Τα ευρήματα της ανασκόπησης υποδεικνύουν ότι η κετογονική δίαιτα έχει πιθανή αξία πέρα από την απώλεια βάρους. Θα μπορούσε να προσφέρει ένα σημαντικό μέσο για την αντιμετώπιση παθήσεων του εγκεφάλου, για τις οποίες οι διαθέσιμες σήμερα επιλογές είναι περιορισμένες. Μέσω της καλύτερης αξιοποίησης της ενέργειας από τον εγκέφαλο, της ελάττωσης της φλεγμονής και της προστασίας των κυττάρων, ενδέχεται να συμπεριληφθεί σε θεραπευτικά σχήματα στο μέλλον.
Παραμένουν, ωστόσο, αρκετά ερωτήματα. Πολλές από τις μελέτες είναι μικρής κλίμακας και έχουν σύντομη διάρκεια. Επιπλέον, η αυστηρή εκδοχή της κετογονικής δίαιτας είναι δύσκολο να τηρηθεί μακροπρόθεσμα, ιδίως από ηλικιωμένους και ανθρώπους με άλλα προβλήματα υγείας. Πιο εύκολες στην εφαρμογή μπορεί να είναι οι προσαρμοσμένες εκδοχές της, όπως εκείνες που περιέχουν τριγλυκερίδια μέσης αλυσίδας ή μεσογειακά τρόφιμα.
Απαιτούνται περισσότερες μελέτες, με υψηλότερη ποιότητα. Μέχρι τότε, η κετογονική δίαιτα αποτελεί έναν πολλά υποσχόμενο και ενδιαφέροντα επιστημονικό τομέα για την εγκεφαλική υγεία, που τραβά την προσοχή γιατρών και ερευνητών σε όλο τον κόσμο», καταλήγει η κ. Ευθυμιοπούλου.
Φωτογραφία: iStock
Συνοπτικά
- Με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά και χαμηλή σε υδατάνθρακες, η κετογονική δίαιτα ενδέχεται να προστατεύει τον εγκέφαλο από νευροεκφυλιστικές παθήσεις, όπως το Αλτσχάιμερ, το Πάρκινσον και η πολλαπλή σκλήρυνση.
- Η συγκεκριμένη δίαιτα βελτιώνει τη λειτουργία των εγκεφαλικών κυττάρων, περιορίζει τη φλεγμονή και προσφέρει εναλλακτική ενέργεια με τη μορφή κετονικών σωμάτων.
- Χρειάζεται πρόσθετη έρευνα για να διαπιστωθούν οι μακροπρόθεσμες επιδράσεις της και κατά πόσο μπορεί να εφαρμοστεί σταθερά, κυρίως σε ηλικιωμένους και σε ανθρώπους με άλλες παθήσεις.
- Ορισμένα λιπαρά, όπως τα τριγλυκερίδια μέσης αλυσίδας, είναι δυνατό να ενισχύσουν τα οφέλη της κετογονικής δίαιτας.
- Η κετογονική δίαιτα έχει σημαντικές προοπτικές ως θεραπευτικό μέσο για παθήσεις του εγκεφάλου, αν και η μακροχρόνια τήρησή της μπορεί να είναι δύσκολη.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/ketogoniki-diaita-pos-ta-lipara-apogeionoyn-ti-leitoyrgia-toy-egkefaloy/16771
