Η παιδική παχυσαρκία έχει λάβει διαστάσεις επιδημίας, καθώς περισσότερα από 124 εκατομμύρια παιδιά σε όλο τον κόσμο είναι παχύσαρκα. Το γεγονός αυτό οδηγεί σε σοβαρές συνέπειες για την υγεία σε όλη τη ζωή, όπως υπέρταση και διαβήτη τύπου 2.
Στην αύξηση συμβάλλουν η διατροφή με πολλά επεξεργασμένα τρόφιμα και οι περιορισμένες δυνατότητες για σωματική δραστηριότητα. Οι παράγοντες αυτοί επηρεάζονται από κοινωνικές συνθήκες, μεταξύ των οποίων η πρόσβαση σε θρεπτικές τροφές και σε ασφαλή μέρη για παιχνίδι.
Για να αντιμετωπιστεί η κρίση, χρειάζονται νέες πολιτικές που διευκολύνουν τις υγιεινές επιλογές, όπως η επιβολή φόρων σε ανθυγιεινά προϊόντα και οι περιορισμοί στις διαφημίσεις ανθυγιεινών τροφίμων που απευθύνονται σε παιδιά.
Της Kathleen Trejo Tello, The Conversation.
Η παιδική παχυσαρκία έχει εξελιχθεί σε παγκόσμια επιδημία. Μέσα στις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, η παχυσαρκία σε παιδιά και εφήβους ηλικίας 5 έως 19 ετών αυξήθηκε δεκαπλάσια. Σήμερα, σε όλο τον κόσμο, πάνω από 124 εκατομμύρια παιδιά θεωρούνται παχύσαρκα. Η παχυσαρκία ήταν κάποτε σχεδόν άγνωστη σε παιδιά μικρότερα των 5 ετών· πλέον, περισσότερα από 38 εκατομμύρια μικρά παιδιά ζουν με αυτή. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι σε παγκόσμιο επίπεδο τα παιδιά με παχυσαρκία είναι πλέον περισσότερα από εκείνα που είναι λιποβαρή.
Όσα παιδιά και έφηβοι έχουν παχυσαρκία αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη πιθανότητα να είναι παχύσαρκοι και στην ενήλικη ζωή, μπαίνοντας έτσι σε μια μακροχρόνια πορεία επιβαρυμένης υγείας. Παράλληλα με την άνοδο της παιδικής παχυσαρκίας αυξάνονται και οι δυσμενείς επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία. Προβλήματα που παλαιότερα εμφανίζονταν σπάνια στα παιδιά γίνονται όλο και συχνότερα. Ανάμεσα σε αυτές τις εξουθενωτικές και δαπανηρές παθήσεις βρίσκονται η υπέρταση, ο διαβήτης τύπου 2 και άλλες.
Ποιοι λόγοι κάνουν όλο και περισσότερους ανθρώπους, ακόμη και παιδιά, να εμφανίζουν παχυσαρκία;
Στο παρελθόν, η παιδική παχυσαρκία αφορούσε κυρίως τις ανεπτυγμένες χώρες. Σήμερα, όμως, αποτελεί αναδυόμενη ανησυχία για την υγεία και στις φτωχότερες χώρες. Για να προσδιοριστεί η παχυσαρκία σε παιδιά και εφήβους, χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια κυρίως ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ), ο οποίος συγκρίνει το ύψος ενός ατόμου με το βάρος του. Ο ρόλος του ΔΜΣ στην αξιολόγηση της παχυσαρκίας σε παιδιά και ενηλίκους, ωστόσο, ενδέχεται να μεταβληθεί. Παραμένει ένας πρακτικός και χαμηλού κόστους τρόπος εκτίμησης σε πληθυσμιακό επίπεδο —για παράδειγμα, για να υπολογιστεί το ποσοστό των παιδιών μιας χώρας που είναι παχύσαρκα—, αλλά όλο και περισσότερα δεδομένα αναδεικνύουν τους περιορισμούς του όταν εφαρμόζεται σε άτομα και σε κλινικό πλαίσιο. Κορυφαίοι ιατρικοί οργανισμοί και ερευνητές καλούν τους γιατρούς να εξετάσουν εναλλακτικές μετρήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να αλλάξουν τον τρόπο ελέγχου των παιδιών στο ιατρείο για κινδύνους υγείας που σχετίζονται με το βάρος.
Με απλά λόγια, ένα παιδί εμφανίζει παιδική παχυσαρκία όταν προσλαμβάνει από φαγητό και ποτό περισσότερες θερμίδες από όσες καταναλώνει με το παιχνίδι, την κίνηση και την ανάπτυξη. Γι’ αυτό οι ερευνητές έχουν στρέψει μεγάλο μέρος της προσοχής τους στις διατροφικές επιλογές και τις συνήθειες άσκησης κάθε παιδιού.
Το περιβάλλον
Οι γονείς και όσοι φροντίζουν τα παιδιά συμβάλλουν καθοριστικά στη διαμόρφωση ευκαιριών για δραστηριότητα και υγιεινή διατροφή. Ωστόσο, οι προσπάθειες κατά της παιδικής παχυσαρκίας έχουν επικεντρωθεί συχνά υπερβολικά στις συμπεριφορές γονέων και παιδιών και όχι αρκετά στις συνθήκες μέσα στις οποίες ζουν οι οικογένειες. Τα ερευνητικά δεδομένα και οι στατιστικές δείχνουν ξεκάθαρα ότι αυτή η προσέγγιση δεν έχει αποδώσει και πως απαιτούνται νέες στρατηγικές για να κατανοήσουμε και να αντιμετωπίσουμε την αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας.
Το Υπουργείο Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών των ΗΠΑ έχει ορίσει πέντε γενικές κατηγορίες κοινωνικών καθοριστικών παραγόντων της υγείας:
- οικονομική ασφάλεια
- πρόσβαση στην εκπαίδευση και ποιότητά της
- πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και ποιότητά τους
- γειτονιά και δομημένο περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε πεζοδρόμια και παιδικές χαρές
- κοινωνικό και κοινοτικό πλαίσιο
Οι κοινωνικοί καθοριστικοί παράγοντες έχουν τη δυνατότητα να ενισχύσουν την υγεία. Ενδεικτικά, όταν μια γειτονιά διαθέτει ασφαλή πάρκα και πράσινους χώρους, καθώς και καταστήματα που προσφέρουν υγιεινά τρόφιμα, μπορεί να διευκολύνει τις οικογένειες να ακολουθούν υγιεινή διατροφή και να είναι σωματικά δραστήριες.
Οι κοινωνικοί παράγοντες μπορούν, επίσης, να ωθούν προς ανθυγιεινές συνήθειες ή να τις κάνουν ευκολότερες. Καθώς επηρεάζουν την υγεία, μεταξύ άλλων και την παιδική παχυσαρκία, έχουν χαρακτηριστεί «αιτίες των αιτιών». Για παράδειγμα, η κακή διατροφή μπορεί να συμβάλλει στην παιδική παχυσαρκία, ενώ παράγοντες που διαμορφώνουν τις διατροφικές συνθήκες του παιδιού και της οικογένειάς του —όπως η απουσία κοντινών μανάβικων ή τα περιορισμένα χρήματα για υγιεινά τρόφιμα— ενδέχεται να οδηγούν σε κακή διατροφή.
Σε όλο τον κόσμο, ο χρόνος που περνούν οι άνθρωποι μέσα στα αυτοκίνητα αυξάνεται, ενώ εκείνος που αφιερώνουν στο περπάτημα —μια από τις απλούστερες μορφές σωματικής δραστηριότητας— μειώνεται. Η κατοχή ιδιωτικού αυτοκινήτου αυξάνεται ραγδαία, ακόμη και στις φτωχότερες χώρες. Έτσι, τα παιδιά που θα κινούνταν περπατώντας ή κάνοντας ποδήλατο προς το σχολείο συχνά μεταφέρονται με αυτοκίνητο ή λεωφορείο.
Η έλλειψη κίνησης, οι πολλές ώρες μπροστά στην τηλεόραση ή σε άλλες συσκευές, καθώς και η απουσία ασφαλών χώρων για παιχνίδι μετά το σχολείο, αποτελούν σημαντικούς παράγοντες στην κρίση της παιδικής παχυσαρκίας.
Στον τομέα της διατροφής, στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες παράγονται και καταναλώνονται όλο και περισσότερα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, με αυξημένες θερμίδες. Στο διαδίκτυο και στην τηλεόραση, τα παιδιά γίνονται στόχος διαφημίσεων για τέτοια τρόφιμα και για ζαχαρούχα ποτά. Για γονείς που εργάζονται πολλές ώρες ή δεν έχουν τη δυνατότητα να αγοράσουν υγιεινά τρόφιμα, αυτές μπορεί να είναι οι πιο εύκολες ή οικονομικά προσιτές λύσεις για τη σίτιση των παιδιών τους. Πράγματι, οι φτωχότερες οικογένειες συχνά ζουν σε περιοχές που αποκαλούνται «έρημοι τροφίμων», όπου τα μανάβικα είναι ελάχιστα ή ανύπαρκτα και αφθονούν τα φαστφουντάδικα και τα ψιλικατζίδικα.
Η καθημερινότητα των παιδιών έχει μεταβληθεί ριζικά: η υπαίθρια κίνηση έχει δώσει τη θέση της σε έναν όλο και πιο καθιστικό τρόπο ζωής, εν μέρει λόγω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της χρήσης οθονών. Η συμβολή των οθονών στην επιδημία παιδικής παχυσαρκίας αποτελεί σημαντικό και διαρκώς διευρυνόμενο πεδίο ανησυχίας και έρευνας.
Στην έρευνά μου σε κοινότητες του Περού, οι γονείς ανέφεραν πολλούς από τους ίδιους παράγοντες ως εμπόδια στη σωματική δραστηριότητα των παιδιών τους. Οι μητέρες μίλησαν για την έλλειψη ασφαλών σημείων όπου θα μπορούσαν να παίζουν τα παιδιά. Στα τοπικά πάρκα υπήρχε εγκληματικότητα, ενώ οι αυλές ήταν γεμάτες αυτοκίνητα και άλλους κινδύνους. Οι μητέρες θεωρούσαν πιο ασφαλές να μένουν τα μικρά παιδιά στο σπίτι και να βλέπουν τηλεόραση, αντί να παίζουν έξω. Παρόμοιες δυσκολίες δεν συναντώνται μόνο στο Περού· γονείς παντού στον κόσμο έρχονται αντιμέτωποι με αυτές.
Για να περιοριστεί η επιδημία της παιδικής παχυσαρκίας, χρειάζεται οι οικογένειες και τα παιδιά να βρίσκουν ευκολότερη την υγιεινή διατροφή από το να μένουν στο σπίτι και να καταναλώνουν επεξεργασμένα τρόφιμα. Ωστόσο, μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού ζει, εργάζεται και περνά τον ελεύθερο χρόνο του σε περιβάλλοντα που δυσχεραίνουν την επιλογή υγιεινών συνηθειών.
Η αντιμετώπιση των κοινωνικών παραγόντων που επηρεάζουν την υγεία μέσω πολιτικών και προγραμμάτων είναι καθοριστική για τον περιορισμό της παιδικής παχυσαρκίας. Στις σχετικές παρεμβάσεις περιλαμβάνονται επενδύσεις σε κοινοτικές υποδομές, όπως παιδικές χαρές, καθώς και δωρεάν προγράμματα που ενθαρρύνουν τα παιδιά να βγαίνουν από το σπίτι.
Ορισμένες πολιτείες, αλλά και πόλεις στις ΗΠΑ, έχουν επιβάλει «φόρους αμαρτίας» στα ζαχαρούχα ποτά, με στόχο να μειωθεί η κατανάλωσή τους. Στη Χιλή, πολιτικές περιορίζουν τις τηλεοπτικές διαφημίσεις ανθυγιεινών τροφίμων που απευθύνονται σε παιδιά. Άλλες παρεμβάσεις περιλαμβάνουν φορολογικά κίνητρα και προγράμματα για ευκολότερη πρόσβαση σε υγιεινά τρόφιμα και χαμηλότερο κόστος αγοράς τους.
Συνοπτικά
- Παγκοσμίως, η παιδική παχυσαρκία έχει σημειώσει μεγάλη άνοδο: πάνω από 124 εκατομμύρια παιδιά θεωρούνται παχύσαρκα.
- Η παιδική παχυσαρκία σχετίζεται με προβλήματα υγείας που μπορεί να διαρκούν σε όλη τη ζωή, όπως η υπέρταση και ο διαβήτης τύπου 2, τα οποία εμφανίζονται όλο και συχνότερα.
- Παράγοντες όπως η δυνατότητα πρόσβασης σε υγιεινά τρόφιμα και σε ασφαλείς χώρους άσκησης επηρεάζουν σημαντικά την παιδική παχυσαρκία.
- Για να ενισχυθούν οι υγιεινές επιλογές, απαιτούνται πολιτικές που βελτιώνουν την πρόσβαση σε υγιεινά τρόφιμα και προάγουν τη σωματική δραστηριότητα.
- Στις αποτελεσματικές στρατηγικές περιλαμβάνονται η φορολόγηση ανθυγιεινών προϊόντων και ο περιορισμός των διαφημίσεων ανθυγιεινών τροφίμων προς τα παιδιά.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/i-katapolemisi-tis-paidikis-pachysarkias-xekina-me-ygieines-epiloges-kai-epivallei-nees-politikes/2883
