Αφυδάτωση: Συμπτώματα, αίτια, αντιμετώπιση και τρόποι πρόληψης

Η αφυδάτωση συμβαίνει όταν το σώμα χάνει περισσότερα υγρά από όσα προσλαμβάνει και δεν μπορεί να λειτουργήσει φυσιολογικά. Η δίψα είναι σημάδι ότι χρειάζεστε υγρά και μπορεί να υποδηλώνει ήπια αφυδάτωση. Η έγκαιρη κατανάλωση νερού είναι σημαντική, καθώς η σοβαρή αφυδάτωση μπορεί να προκαλέσει επικίνδυνες επιπλοκές, όπως θερμοπληξία.

Τι είναι η αφυδάτωση και γιατί χρειάζεται νερό το σώμα

Η αφυδάτωση μπορεί να εμφανιστεί όταν δεν πίνετε αρκετά υγρά ή όταν χάνετε γρήγορα νερό, για παράδειγμα λόγω έντονης εφίδρωσης, πυρετού, διάρροιας ή εμετών. Ορισμένα φάρμακα, όπως τα διουρητικά, αυξάνουν την ούρηση και μπορεί επίσης να συμβάλουν στην απώλεια υγρών.

Έως και το 78% του σώματος αποτελείται από νερό. Το νερό αντιστοιχεί στο 73% του εγκεφάλου και της καρδιάς, στο 31% των οστών, στο 79% των μυών και των νεφρών, στο 64% του δέρματος και στο 83% των πνευμόνων.

Το νερό συμβάλλει σε βασικές λειτουργίες του οργανισμού. Βοηθά:

• Στην πέψη και στην αποβολή των άχρηστων ουσιών.
• Στη λίπανση των αρθρώσεων.
• Στην παραγωγή σάλιου, που είναι απαραίτητο για τη σίτιση.
• Στη μεταφορά οξυγόνου σε όλο το σώμα.
• Στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος.
• Στην προστασία του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού από κραδασμούς, καθώς και του εμβρύου κατά την εγκυμοσύνη.

Το νερό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν έχει ζέστη. Κατά την άσκηση, οι μύες παράγουν θερμότητα και το σώμα αποβάλλει μεγάλο μέρος της μέσω του ιδρώτα. Όταν ο ιδρώτας εξατμίζεται, δροσίζει τους ιστούς. Η έντονη εφίδρωση, όμως, μειώνει τα αποθέματα νερού και μπορεί να επηρεάσει τις φυσιολογικές λειτουργίες.

Συμπτώματα και αίτια της αφυδάτωσης

Ποια σημάδια μπορεί να εμφανιστούν στα παιδιά

Αν υποψιάζεστε σοβαρή αφυδάτωση σε εσάς ή στο παιδί σας, αναζητήστε αμέσως ιατρική βοήθεια. Στα παιδιά, ενδείξεις αφυδάτωσης μπορεί να είναι:

• Λιγότερες από έξι βρεγμένες πάνες την ημέρα στα βρέφη ή καθόλου βρεγμένη πάνα και ούρηση για οκτώ ώρες στα νήπια.
• Βυθισμένη πηγή στην κορυφή του κεφαλιού του βρέφους.
• Κρύα, κηλιδωτά χέρια και πόδια.
• Σκούρα ούρα. Τα ούρα συνήθως έχουν ανοιχτό, σχεδόν διαυγές χρώμα.

Η αφυδάτωση συνήθως δεν προκαλεί πυρετό. Ωστόσο, πολλές ασθένειες που προκαλούν πυρετό μπορεί να οδηγήσουν και σε αφυδάτωση. Η σοβαρή διάρροια προκαλεί απώλεια υγρών, ενώ η αφυδάτωση μπορεί να συμβάλει σε πτώση της αρτηριακής πίεσης σε επικίνδυνα χαμηλά επίπεδα. Καθώς ο οργανισμός προσπαθεί να την αποκαταστήσει, μπορεί να την αυξήσει υπερβολικά. Η αφυδάτωση μπορεί επίσης να οδηγήσει σε αποπροσανατολισμό και πονοκέφαλο· ο πονοκέφαλος ενδέχεται να συνοδεύεται από ναυτία και εμετό.

Ποιοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο

Όλοι μπορεί να αφυδατωθούν αν δεν πίνουν αρκετά υγρά. Τα βρέφη και τα παιδιά είναι πιο ευάλωτα, επειδή μπορεί να μην μπορούν να επικοινωνήσουν ότι διψούν. Είναι σημαντικό να παρακολουθείτε πόσα υγρά καταναλώνει το παιδί, ιδίως όταν είναι άρρωστο.

Αυξημένο κίνδυνο διατρέχουν και οι ενήλικες ηλικίας 65 ετών και άνω. Έχουν λιγότερο νερό στο σώμα τους και μπορεί να μην αντιλαμβάνονται τη δίψα τόσο εύκολα. Αν φροντίζετε κάποιον, ιδιαίτερα αν έχει προβλήματα μνήμης, προσφέρετέ του συχνά υγρά. Η ανάγκη για ενυδάτωση παραμένει ακόμη και όταν υπάρχει κάποια λοίμωξη, όπως ουρολοίμωξη.

Διάγνωση και αντιμετώπιση

Η δίψα είναι ένας απλός τρόπος να καταλάβετε ότι χρειάζεστε περισσότερα υγρά. Ο γιατρός μπορεί να αξιολογήσει τα συμπτώματα και να κάνει κλινική εξέταση. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιήσει εργαστηριακές εξετάσεις για τη διάγνωση.

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη βαρύτητα της αφυδάτωσης:

• Ήπια αφυδάτωση: Συνήθως αντιμετωπίζεται με περισσότερα υγρά από το στόμα. Το νερό είναι κατάλληλο, αλλά αν υπάρχει έντονη εφίδρωση ή σημαντική απώλεια υγρών λόγω εμετών ή διάρροιας, μπορεί να χρειαστεί ποτό που περιέχει ηλεκτρολύτες. Η βελτίωση μπορεί να αρχίσει μέσα σε πέντε έως δέκα λεπτά.
• Μέτρια αφυδάτωση: Μπορεί να απαιτηθούν υγρά ενδοφλεβίως, σε μονάδα επείγουσας φροντίδας, στα επείγοντα ή σε νοσοκομείο.
• Σοβαρή αφυδάτωση: Χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση. Καλέστε το 112 ή το 166 για επείγοντα ή μεταβείτε στα επείγοντα.

Η ταχύτερη αντιμετώπιση της αφυδάτωσης είναι συνήθως η κατανάλωση νερού. Μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν σκευάσματα ενυδάτωσης από το στόμα, σε σκόνη που διαλύεται στο νερό.

Τι να κάνετε όταν ένα παιδί έχει διάρροια ή εμετούς

• Ακολουθήστε προσεκτικά τις οδηγίες του γιατρού για τη σίτιση του παιδιού.
• Μη δίνετε σε παιδιά κάτω των 2 ετών μη συνταγογραφούμενα φάρμακα για τη διάρροια, εκτός αν το έχει συστήσει ο γιατρός.
• Ενθαρρύνετε το παιδί να πίνει υγρά χωρίς ζάχαρη. Τα ζαχαρούχα αναψυκτικά, οι χυμοί και τα ζελέ με γεύση μπορεί να ερεθίσουν τη διάρροια.
• Τα διαλύματα ηλεκτρολυτών μπορεί να βοηθήσουν, όταν χορηγούνται σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού.
• Αυξήστε σταδιακά την ποσότητα των υγρών και της τροφής.
• Για τον πυρετό μπορεί να χορηγηθεί παρακεταμόλη. Μη δίνετε ασπιρίνη στο παιδί.
• Φροντίστε να ξεκουράζεται αρκετά.
• Παρακολουθήστε αν τα σημάδια αφυδάτωσης επιδεινώνονται ή επανεμφανίζονται.

Σε σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί νοσηλεία, χορήγηση υγρών ενδοφλεβίως και παρακολούθηση της ισορροπίας των ηλεκτρολυτών.

Επιπλοκές και πρόγνωση

Η σοβαρή αφυδάτωση που δεν αντιμετωπίζεται μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχές των ηλεκτρολυτών, ανεπάρκεια οργάνων και θάνατο. Μπορεί επίσης να συμβάλει σε νεφρολιθίαση, νεφρική ανεπάρκεια και θερμοπληξία.

Η ήπια αφυδάτωση συνήθως αντιμετωπίζεται με την κατανάλωση περισσότερων υγρών. Η μέτρια ή σοβαρή μπορεί να απαιτήσει νοσοκομειακή φροντίδα και ενδοφλέβια υγρά. Αν αντιμετωπιστεί η αιτία και αναπληρωθούν τα υγρά, η ήπια έως μέτρια αφυδάτωση συνήθως υποχωρεί σε λιγότερο από μία ημέρα. Με κατάλληλη θεραπεία, η αφυδάτωση συνήθως υποχωρεί μέσα σε δύο έως τρεις ημέρες.

Πώς να προλάβετε την αφυδάτωση

Μπορείτε να μειώσετε τον κίνδυνο παρακολουθώντας πόσα υγρά πίνετε και καταναλώνοντας νερό σε όλη τη διάρκεια της ημέρας, μαζί με τα γεύματα. Τα ανοιχτόχρωμα, διαυγή ή αχυρόχρωμα ούρα συνήθως δείχνουν επαρκή ενυδάτωση· αν είναι πιο σκούρα, πιείτε περισσότερα υγρά.

Όσοι αθλούνται ή κάνουν δραστηριότητες σε εξωτερικό χώρο μπορούν να πιουν περίπου 473 έως 591 ml υγρών μία έως δύο ώρες πριν. Κατά τη δραστηριότητα, συνιστάται να καταναλώνουν περίπου 177 έως 355 ml κάθε 10 έως 15 λεπτά. Μετά το τέλος, μπορούν να πιουν επιπλέον περίπου 473 έως 710 ml για να αναπληρώσουν όσα έχασαν.

Οι ανάγκες σε νερό εξαρτώνται από το βάρος, την ηλικία, τη σωματική δραστηριότητα, το κλίμα και άλλους παράγοντες. Άτομα με διαβήτη, καρδιοπάθεια, κυστική ίνωση ή άλλες παθήσεις μπορεί να χρειάζεται να είναι ιδιαίτερα προσεκτικά. Σημασία έχουν επίσης το κλίμα και τα ρούχα που φοράτε. Η γενική σύσταση για οκτώ ποτήρια νερό την ημέρα δεν ταιριάζει απαραίτητα σε όλους· συμβουλευτείτε τον γιατρό σας για τις δικές σας ανάγκες.

Για δραστηριότητα χαμηλής ή μέτριας έντασης, όπως περπάτημα διάρκειας έως μίας ώρας, συνήθως αρκεί το νερό. Αν πρόκειται να ασκηθείτε για περισσότερη ώρα ή να μείνετε στον ήλιο για αρκετές ώρες, ένα αθλητικό ποτό μπορεί να αναπληρώσει τόσο τα υγρά όσο και ηλεκτρολύτες, όπως το νάτριο και το κάλιο, που χάνονται με τον ιδρώτα. Η υπερβολικά υψηλή ή χαμηλή ποσότητα νατρίου και καλίου μπορεί να προκαλέσει προβλήματα. Οι μυϊκές κράμπες μπορεί να σχετίζονται με έλλειψη ηλεκτρολυτών.

Το αλκοόλ και τα ροφήματα με καφεΐνη δεν συνιστώνται για βέλτιστη ενυδάτωση, καθώς μπορεί να αυξήσουν την απώλεια νερού. Οι χυμοί και τα φρουτοποτά ενδέχεται να περιέχουν πολλούς υδατάνθρακες και λίγο νάτριο, ενώ μπορεί να ενοχλήσουν το στομάχι.

• Έχετε μαζί σας ένα γεμάτο μπουκάλι νερό.
• Προτιμήστε το νερό αντί για ζαχαρούχα ποτά, ακόμη και στα γεύματα.
• Αν θέλετε, προσθέστε μια φέτα λεμόνι ή λάιμ ή χρησιμοποιήστε μείγμα για ρόφημα, προσέχοντας την περιεκτικότητα σε ζάχαρη.
• Επιλέξτε τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε νερό, όπως πολλές σούπες, φρούτα και λαχανικά.
• Αν δεν σας αρέσει να πίνετε πολύ νερό με τη μία, καταναλώστε μικρότερες ποσότητες σε τακτά διαστήματα.

Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια

Ζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια αν το μωρό σας παρουσιάζει σημάδια αφυδάτωσης, έχει περισσότερους εμετούς ή διάρροια, δεν έχει βρέξει πάνα ή ουρήσει για οκτώ ώρες ή είναι ληθαργικό, δηλαδή κοιμάται περισσότερο και έχει λιγότερη διάθεση για παιχνίδι.

Σε περίπτωση σοβαρών συμπτωμάτων αφυδάτωσης ή θερμοπληξίας, καλέστε το 112 ή το 166 για επείγοντα ή μεταβείτε στα επείγοντα. Επείγουσα εκτίμηση χρειάζεται, μεταξύ άλλων, αν υπάρχει πυρετός 39,4°C ή υψηλότερος, σύγχυση, αλλαγή της νοητικής κατάστασης ή δυσκολία στην ομιλία.

Τι να συζητήσετε με τον γιατρό σας

Χρήσιμες ερωτήσεις είναι:

• Τι προκάλεσε την αφυδάτωση;
• Πώς μπορώ να την προλάβω στο μέλλον;
• Χρειάζεται να αλλάξω τα φάρμακά μου όταν είμαι αφυδατωμένος;
• Αν δεν μου αρέσει το νερό, τι άλλο μπορώ να πίνω για να ενυδατώνομαι;
• Χρειάζεται να δώσω φάρμακο στο παιδί μου; Για πόσο διάστημα και ποιες ώρες της ημέρας;
• Πότε αναμένεται να αρχίσει να αισθάνεται καλύτερα το παιδί;
• Χρειάζεται επανεξέταση;
• Υπάρχουν τρόφιμα ή υγρά που πρέπει να δίνω ή να αποφεύγω;
• Ποια συμπτώματα πρέπει να αναφέρω;

Αν διψάτε, πιείτε νερό. Οι ανάγκες σε υγρά διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο, γι’ αυτό συζητήστε με τον γιατρό σας πόσο νερό είναι κατάλληλο για εσάς. Οι αποφάσεις για την αντιμετώπιση της αφυδάτωσης, ιδίως όταν αφορά παιδί ή υπάρχει υποκείμενο νόσημα, πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό.