Διαβήτης: Μπορούν η άσκηση και η διατροφή να ανατρέψουν την πορεία του;

Η άσκηση σε τακτική βάση και η απώλεια βάρους ενδέχεται να βοηθήσουν σημαντικά στην αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2, ακόμη και αν η διάγνωση έγινε σε νεαρή ηλικία.

Σύμφωνα με νέα κλινική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο The Lancet Regional Health – Americas, ύφεση της νόσου μέσα σε έξι μήνες πέτυχε πάνω από το 50% των συμμετεχόντων που εντάχθηκαν σε εντατικό πρόγραμμα διατροφής και άσκησης. Ενδιαφέρον έχει και η συμβολή της μυϊκής ενδυνάμωσης στη διατήρηση της μυϊκής μάζας και στη ρύθμιση του σακχάρου.

Στην έρευνα έλαβαν μέρος 96 ενήλικες, ηλικίας 18 έως 45 ετών, με παχυσαρκία και διάγνωση διαβήτη τύπου 2 μέσα στην προηγούμενη εξαετία. Η μέση ηλικία των συμμετεχόντων ήταν περίπου 38 χρόνια και ζούσαν με τη νόσο κατά μέσο όρο για λίγο περισσότερο από δύο χρόνια.

Ύφεση του διαβήτη πέτυχε πάνω από το 50%

Με τυχαία κατανομή, οι συμμετέχοντες εντάχθηκαν σε δύο ομάδες: η μία ακολούθησε εντατικό πλάνο διατροφής και οργανωμένης άσκησης, ενώ η άλλη συνέχισε τη συνήθη ιατρική φροντίδα και παρακολούθηση.

Στο τέλος του εξαμήνου, ύφεση του διαβήτη είχε επιτευχθεί από το 54% στην ομάδα παρέμβασης, σε σύγκριση με μόλις 4% όσων έλαβαν τη συνηθισμένη φροντίδα.

Η ύφεση ορίστηκε ως HbA1c (γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη) χαμηλότερη από 6,5% — το διαγνωστικό όριο του διαβήτη — χωρίς φάρμακα για τη μείωση του σακχάρου για διάστημα τουλάχιστον τριών μηνών.

Επιπλέον, η ομάδα που συμμετείχε στην παρέμβαση έχασε κατά μέσο όρο 7,5 κιλά περισσότερα από την ομάδα συνήθους φροντίδας και παρουσίασε καλύτερη καρδιοαναπνευστική φυσική κατάσταση.

Διαβήτης: Το διατροφικό πλάνο και η άσκηση της μελέτης

Για τις πρώτες 12 εβδομάδες εφαρμόστηκε διατροφή υπό αυστηρό έλεγχο, με ημερήσια κατανάλωση 800-900 θερμίδων. Στο αρχικό δεκαπενθήμερο οι συμμετέχοντες έτρωγαν μόνο υποκατάστατα γευμάτων· στη συνέχεια προστέθηκε ένα κανονικό γεύμα την ημέρα, χωρίς αλλαγή στον ημερήσιο θερμιδικό στόχο.

Οι προπονήσεις άρχισαν την τρίτη εβδομάδα: δύο φορές εβδομαδιαίως, με επίβλεψη, οι συμμετέχοντες έκαναν αερόβια άσκηση και ασκήσεις αντίστασης με βάρη ή μηχανήματα. Μία επιπλέον αερόβια προπόνηση κάθε εβδομάδα πραγματοποιούνταν χωρίς επίβλεψη.

Στο δεύτερο δωδεκάβδομο, η διατροφή τους επανήλθε σταδιακά σε πιο συνηθισμένο επίπεδο, με σκοπό να διατηρηθεί το βάρος που είχαν χάσει. Συνέχισαν επίσης τη σωματική δραστηριότητα και είχαν υποστήριξη από διατροφολόγους και ειδικούς στην άσκηση.

Πώς συνδέεται η μυϊκή ενδυνάμωση με τον διαβήτη

Κομβικό μέρος του προγράμματος αποτέλεσαν οι τακτικές ασκήσεις ενδυνάμωσης. Οι μύες συμβάλλουν καθοριστικά στον έλεγχο του σακχάρου: εκεί μεταφέρεται από το αίμα σημαντικό μέρος της γλυκόζης, ώστε να αξιοποιηθεί για ενέργεια ή να αποθηκευτεί.

Στον διαβήτη τύπου 2, η αντίσταση στην ινσουλίνη εμποδίζει σε κάποιο βαθμό την παραπάνω λειτουργία. Η σωματική άσκηση, από την άλλη, διευκολύνει την πρόσληψη περισσότερης γλυκόζης από τους μυς και ενισχύει την ευαισθησία τους στην ινσουλίνη.

Κατά την απώλεια βάρους, η προπόνηση με αντιστάσεις μπορεί ακόμη να προστατεύσει τη μυϊκή μάζα, η οποία συχνά μειώνεται μαζί με το λίπος όταν πέφτει το σωματικό βάρος. Στη μελέτη, η δύναμη της λαβής των συμμετεχόντων αυξήθηκε περίπου κατά 8%, ενώ η απώλεια μυϊκής μάζας δεν ήταν σημαντικά μεγαλύτερη από εκείνη της ομάδας ελέγχου.

Γιατί τα ευρήματα χρειάζονται προσεκτική αξιολόγηση

Τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, ωστόσο οι ερευνητές τονίζουν τους περιορισμούς της μελέτης: ο αριθμός των συμμετεχόντων ήταν σχετικά μικρός και αφορούσε νεότερους ανθρώπους με παχυσαρκία, που είχαν διαγνωστεί πρόσφατα. Η παρακολούθηση κράτησε μόνο έξι μήνες, οπότε παραμένει άγνωστο πόσοι θα διατηρήσουν την ύφεση σε βάθος χρόνου.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι το πρόγραμμα απαιτούσε μεγάλη προσπάθεια και έγινε υπό στενή ιατρική παρακολούθηση. Η υποθερμιδική διατροφή δεν πρέπει να εφαρμόζεται χωρίς συμβουλή γιατρού, επειδή μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνη υπογλυκαιμία σε όσους λαμβάνουν ορισμένα αντιδιαβητικά φάρμακα.

Για τους περισσότερους, πιο εφικτές αλλαγές είναι να μειώσουν τα ζαχαρούχα ποτά και τους επεξεργασμένους υδατάνθρακες, να προσθέσουν στη διατροφή περισσότερα λαχανικά και τροφές με φυτικές ίνες και πρωτεΐνη και να κάνουν τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας αερόβιας άσκησης την εβδομάδα, μαζί με δύο προπονήσεις μυϊκής ενδυνάμωσης.

Διαβήτης: Η ρύθμιση του σακχάρου

Το βασικό συμπέρασμα είναι πως για ορισμένους ανθρώπους η ύφεση του διαβήτη τύπου 2 μπορεί να είναι εφικτός στόχος, χωρίς αυτό να ισοδυναμεί με οριστική θεραπεία. Ακόμη και αν δεν υπάρξει ύφεση, οι αλλαγές στη διατροφή και τη φυσική δραστηριότητα μπορούν να βοηθήσουν στη ρύθμιση του σακχάρου και να μειώσουν τον κίνδυνο επιπλοκών.