Η εφηβεία και η χρήση των social media απασχολούν ιδιαίτερα την επιστημονική κοινότητα, καθώς η υπερβολική και εθιστική ενασχόληση μπορεί να επιβαρύνει σοβαρά την ψυχική και σωματική υγεία των εφήβων. Μελέτη που συνθέτει ευρήματα από 23 προγενέστερες έρευνες εντοπίζει εννέα κύριες ομάδες παραγόντων κινδύνου για προβληματική χρήση, μεταξύ των οποίων τα κίνητρα, οι γονείς, οι τραυματικές εμπειρίες, οι συνομήλικοι, η ψυχική υγεία και η προσωπικότητα.
Η πανδημία COVID-19 έκανε εντονότερο το πρόβλημα και ανέδειξε την ανάγκη να συνεργαστούν γονείς, σχολεία και ειδικοί ψυχικής υγείας. Παράλληλα, χρειάζονται αντικειμενικά μέσα για την καταγραφή της χρήσης κινητών τηλεφώνων. Για να αξιοποιούν οι έφηβοι την τεχνολογία με υγιή τρόπο, καθοριστική σημασία έχουν η πρόληψη και η ενημέρωση.
Για τους εφήβους, πλατφόρμες όπως το Instagram, το TikTok και το Snapchat έχουν γίνει μέρος της καθημερινής ζωής. Σχεδόν όλοι όσοι είναι από 12 έως 18 ετών έχουν smartphone και περνούν πολλές ώρες την ημέρα συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο.
Παρότι η τεχνολογία έχει πολλά οφέλη, οι επιστήμονες εκφράζουν πλέον ανησυχία για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από τους εφήβους. Εξετάζουν επίσης το ενδεχόμενο, σε ορισμένες περιπτώσεις, η ενασχόληση να γίνεται υπερβολική και επιβλαβής.
Η παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ στη Θεραπευτική Κλινική του Νοσοκομείου Αλεξάνδρα, αναφέρει ότι πρόσφατη μεταανάλυση κατέγραψε τους παράγοντες κινδύνου για προβληματική χρήση των social media από εφήβους.
Ο όρος «προβληματική» περιγράφει τη χρήση που είναι υπερβολική, εθιστική ή καταναγκαστική και επιδρά αρνητικά σε:
- Την ψυχική ή σωματική υγεία του ατόμου
- Τη σχολική του επίδοση
- Τις σχέσεις του
- Τον ύπνο του
Η μεταανάλυση δημοσιεύθηκε στην ιατρική επιθεώρηση Adolescent Research Review και αξιοποίησε δεδομένα από 23 παλαιότερες μελέτες. Οι έρευνες αυτές πραγματοποιήθηκαν στην Ολλανδία, την Ιταλία, τις ΗΠΑ, την Κίνα και άλλες χώρες.
Οι ερευνητές κατέληξαν σε εννέα βασικές ομάδες παραγόντων που επηρεάζουν την ανάπτυξη προβληματικής χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης:
Κίνητρα για τη χρήση των social media
Κάποιοι έφηβοι μπαίνουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να γεμίσουν τον χρόνο τους ή να νιώσουν πως αποτελούν μέλη μιας ομάδας. Για άλλους, η χρήση είναι τρόπος να απομακρυνθούν από τα καθημερινά προβλήματα ή να βελτιώσουν τη διάθεσή τους. Όταν η προσφυγή σε αυτά γίνεται συχνή, ενδέχεται να εξελιχθεί σε εξάρτηση.
Ο ρόλος των γονέων
Καθοριστικές είναι οι σχέσεις των παιδιών με τους γονείς τους. Η απουσία υποστήριξης στο σπίτι ή η έλλειψη ορίων στη διαδικτυακή χρήση μπορεί να κάνει τα παιδιά πιο ευάλωτα. Αντίθετα, οι ανοιχτές και θετικές συζητήσεις γονέων και παιδιών φαίνεται να λειτουργούν προστατευτικά.
Τραυματικές εμπειρίες στην παιδική ηλικία
Η υπερβολική προσφυγή στα social media είναι πιθανότερη για παιδιά που έχουν βιώσει κακοποίηση ή παραμέληση, ή έχουν ανατραφεί σε αντίξοες συνθήκες. Η χρήση μπορεί να λειτουργήσει ως τρόπος διαφυγής από την πραγματικότητα.
Η πίεση και η επιρροή των συνομηλίκων
Η ανάγκη των εφήβων να γίνουν αποδεκτοί από την ομάδα τους οδηγεί συχνά σε υπερβολική χρήση του διαδικτύου. Ο αποκλεισμός από τους συνομηλίκους ασκεί μεγάλη επιρροή, όπως και η σύγκριση της ζωής τους με όσα βλέπουν στις αναρτήσεις των άλλων.
Σκέψεις και συναισθηματική κατάσταση
Η λύπη, ο θυμός και άλλα αρνητικά συναισθήματα μπορεί να ωθήσουν τους εφήβους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αναζητώντας μια διέξοδο. Συχνά, όμως, η χρήση δεν προσφέρει ανακούφιση και επιδεινώνει την κατάσταση, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.
Δυσκολία στον αυτοέλεγχο
Μεγαλύτερο κίνδυνο προβληματικής χρήσης αντιμετωπίζουν τα παιδιά που δυσκολεύονται να συγκρατήσουν τις παρορμήσεις τους και δεν διαθέτουν επαρκείς δεξιότητες για τη διαχείριση των συναισθημάτων τους.
Χαρακτηριστικά της προσωπικότητας
Κάποιες πλευρές της προσωπικότητας ενδέχεται να κάνουν ορισμένους εφήβους πιο ευάλωτους στην προβληματική χρήση των social media. Σε αυτές περιλαμβάνονται:
- Η αναζήτηση έντονων συγκινήσεων
- Η χαμηλή αυτοεκτίμηση
- Η ναρκισσιστική συμπεριφορά
Για παράδειγμα, η διαρκής ανάγκη ορισμένων εφήβων να λαμβάνουν επιβεβαίωση με likes και ακολούθους (followers) μπορεί να τους οδηγήσει σε υπερβολική χρήση.
Η ψυχική υγεία των εφήβων
Η κατάθλιψη, το άγχος και άλλες ψυχολογικές δυσκολίες συγκαταλέγονται στους συχνούς παράγοντες κινδύνου. Έφηβοι με τέτοια συμπτώματα μπορεί να χρησιμοποιούν τα social media για να νιώσουν καλύτερα, όμως τελικά η διάθεσή τους συχνά χειροτερεύει.
Η COVID-19 και η πανδημία
Κατά την πανδημία, η κοινωνική απομόνωση συνέβαλε στην αύξηση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από πολλούς εφήβους. Παράλληλα, ενισχύθηκε και το φαινόμενο της προβληματικής χρήσης.
Η μελέτη τονίζει πως πρόκειται για ένα σύνθετο ζήτημα, το οποίο αγγίζει διαφορετικές πλευρές της ζωής παιδιών και εφήβων. Η αντιμετώπισή του προϋποθέτει σύμπραξη γονέων, σχολείων και ειδικών ψυχικής υγείας.
Παράλληλα, εισηγείται τη χρήση πιο αντικειμενικών μεθόδων για τη μέτρηση της έκτασης του φαινομένου, όπως εφαρμογών καταγραφής της χρήσης του κινητού. Τα ερωτηματολόγια, σε αρκετές περιπτώσεις, δεν παρουσιάζουν την πραγματική εικόνα.
«Συμπερασματικά, η προβληματική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι ένα σοβαρό θέμα που αφορά ολοένα περισσότερους εφήβους. Χρειάζεται πρόληψη, ενημέρωση και κατάλληλες παρεμβάσεις ώστε τα παιδιά να μάθουν να χρησιμοποιούν την τεχνολογία με υγιή και ισορροπημένο τρόπο», καταλήγει η κυρία Ψαλτοπούλου.
Φωτογραφία: iStock
Συνοπτική παρουσίαση
- Η εφηβεία συνδέεται στενά με τη χρήση των social media, με σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία των εφήβων.
- Εννέα βασικοί παράγοντες κινδύνου, μεταξύ των οποίων τα κίνητρα χρήσης και οι γονεϊκοί παράγοντες, επηρεάζουν την προβληματική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
- Η πανδημία COVID-19 επιδείνωσε την εικόνα, ενισχύοντας την ανάγκη συνεργασίας ανάμεσα σε γονείς, σχολεία και επαγγελματίες ψυχικής υγείας.
- Η προβληματική χρήση ενδέχεται να επηρεάσει τις σχολικές επιδόσεις, τις σχέσεις και τον ύπνο των εφήβων.
- Η πρόληψη μαζί με την ενημέρωση έχουν καθοριστική σημασία, ώστε οι έφηβοι να χρησιμοποιούν την τεχνολογία με υγιή και ισορροπημένο τρόπο.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/paidi-goneis/efiveia-poioi-paragontes-pyrodotoyn-ton-ethismo-sta-social-media/5639
