Οι πρωτότοκες κόρες αναλαμβάνουν συχνά ευθύνες ενηλίκων που δεν αντιστοιχούν στην ηλικία τους, με συνέπεια να νιώθουν διαρκώς πιεσμένες και εξαντλημένες. Ειδικοί επισημαίνουν ότι η σταθερή υπερευθύνη είναι το βασικότερο εμπόδιο στην ευτυχία τους και τις εγκλωβίζει ανάμεσα στην τελειομανία και την εξουθένωση. Δείτε πώς μπορεί να αποκατασταθεί η ψυχική ισορροπία μιας πρωτότοκης κόρης.
Πρωτότοκη κόρη: Οι δυσανάλογες ευθύνες και η ανάληψη γονεϊκού ρόλου
Οι πρωτότοκες κόρες αναλαμβάνουν συχνά ένα μεγαλύτερο μέρος των οικογενειακών υποχρεώσεων. Από μικρή ηλικία προσπαθούν να ανταποκριθούν στις δουλειές του σπιτιού, να δείχνουν συναισθηματική ωριμότητα και να καλύπτουν υπερβολικές προσδοκίες. Οι θεραπευτές θεωρούν τη διαρκή υπερευθύνη το σημαντικότερο εμπόδιο στην ευημερία τους: όταν τα παιδιά αναγκάζονται να αναλάβουν ακατάλληλους για την ηλικία τους ρόλους, είναι πιθανό να αισθανθούν ότι αποτυγχάνουν και να αντιμετωπίσουν εξουθένωση, τελειομανία και κρυφό στρες.
Η σειρά γέννησης, η ψυχική υγεία και οι οικογενειακές σχέσεις
Η ερευνητική εργασία του 2021 με τίτλο «Association of Birth Order With Mental Health Problems, Self-Esteem, Resilience, and Happiness Among Children: Results From A-CHILD Study» εξέτασε παιδιά στην Ιαπωνία ηλικίας 9–10 ετών. Τα αποτελέσματα έδειξαν πως τα μοναχοπαίδια παρουσίαζαν τις περισσότερες δυσκολίες συμπεριφοράς, ενώ τα μικρότερα παιδιά εμφάνιζαν τα λιγότερα προβλήματα, μαζί με την υψηλότερη κοινωνική συμπεριφορά και ανθεκτικότητα. Τα μεσαία παιδιά δήλωναν τη μικρότερη ευτυχία, ενώ η αυτοεκτίμηση ήταν περίπου ίδια σε όλες τις ομάδες.
Άλλες μελέτες αναφέρουν ότι η σειρά γέννησης ενδέχεται να σχετίζεται και με την ψυχική υγεία, καθώς και με τις οικογενειακές σχέσεις, με τους εξής τρόπους:
- Τα πρωτότοκα παιδιά, όπως και τα μοναχοπαίδια, ενδέχεται να εμφανίσουν άγχος ή κατάθλιψη σε μικρότερη ηλικία.
- Οι αρνητικές εμπειρίες του πρωτότοκου παιδιού, για παράδειγμα το στρες στο σπίτι, μπορεί να αυξήσουν κατά περίπου 70% την πιθανότητα εμφάνισης ψυχικών δυσκολιών σε όλα τα παιδιά.
- Τα μεγαλύτερα αδέλφια συχνά λειτουργούν υποστηρικτικά για τα μικρότερα, δείχνοντάς τους τρόπους να διαχειρίζονται διάφορες καταστάσεις· αυτό μπορεί να συμβάλει σε λιγότερες ανησυχίες για τα μικρότερα παιδιά.
- Όταν οι γονείς μεταχειρίζονται άνισα τα παιδιά —με διαφορετική προσοχή, επαίνους ή κανόνες— είναι δυνατό να αυξηθούν οι καβγάδες και οι διαφορές στα συναισθήματα και στη συμπεριφορά τους.
- Οι πρωτότοκες κόρες αναλαμβάνουν συχνά καθήκοντα βοηθού, κάτι που ενισχύει την υπευθυνότητά τους, αλλά μπορεί παράλληλα να μεγαλώσει την πίεση και την τελειομανία.
Συνολικά, η ίση μεταχείριση των παιδιών, η ενθάρρυνση των μεγαλύτερων να βοηθούν τα μικρότερα χωρίς να φτάνουν στην εξάντληση και η παρακολούθηση του στρες που βιώνει κάθε παιδί μπορούν να στηρίξουν την υγεία και την ευτυχία ολόκληρης της οικογένειας.
Το μεγάλο ψυχικό βάρος που αναλαμβάνουν οι πρωτότοκες κόρες
Μήπως είστε υπερβολικά υπεύθυνη και αυστηρή με τον εαυτό σας κάθε φορά που κάνετε λάθος; Αν φαντάζεστε πως η φωτογραφία σας θα μπορούσε να συνοδεύει τον ορισμό της τελειομανίας, ίσως να είστε πρωτότοκη κόρη. Παρόμοια γνωρίσματα μπορεί να εμφανίζουν και άλλα αδέλφια, ωστόσο αποδίδονται κυρίως στο λεγόμενο «σύνδρομο της πρωτότοκης». Μάλιστα, σύμφωνα με μελέτη, τα κορίτσια που γεννιούνται πρώτα ωριμάζουν νωρίτερα, εξαιτίας του προγεννητικού στρες που είχαν βιώσει οι μητέρες τους.
Οι θεραπευτές επισημαίνουν ότι η υπερβολική υπευθυνότητα μπορεί να περιορίσει την ευτυχία. Η Natalie Moore, θεραπεύτρια γάμου και οικογένειας στην Καλιφόρνια, εξηγεί πως οι πρωτότοκες κόρες «αισθάνονται υπερβολικά υπεύθυνες για την οικογένειά τους». Συχνά φροντίζουν τα αδέλφια και τους γονείς τους, ενώ επωμίζονται και το αθέατο «ψυχικό φορτίο» εργασιών, όπως η αγορά δώρων ή οι ευχές για επετείους.
«Και μετά αυτό γενικεύεται και σε άλλες σχέσεις, με την ίδια να αισθάνεται υπεύθυνη στην οικογένειά της, στο σπίτι της, ακόμη και στη δουλειά», προσθέτει η Moore, σύμφωνα με το HuffPost. «Πρέπει πάντα να είναι αυτή που φροντίζει να γίνονται όλα και ότι όλοι κάνουν τη δουλειά τους στην ώρα τους». Έτσι, είναι αναμενόμενο να δυσκολεύεται να χαλαρώσει και να διασκεδάσει.
Όταν η πρωτότοκη κόρη αναλαμβάνει γονεϊκές ευθύνες
Η Danica Harris, Αμερικανή θεραπεύτρια με ειδίκευση στο τραύμα, αναφέρει ότι πολλές πρωτότοκες κόρες καταλήγουν να «κουβαλούν μέρος του γονεϊκού βάρους». Μερικές φορές η ανάθεση του ρόλου γίνεται φανερά, όμως συχνότερα αποτελεί μια οικογενειακή προσδοκία που δεν εκφράζεται. Στις μεγάλες οικογένειες, «είναι σχεδόν βέβαιο ότι η μεγαλύτερη κόρη θα μπει σε αυτόν τον ρόλο», δημιουργώντας με τη μητέρα μια συμμαχία, όπου «αυτές οι δύο διοικούν το σπίτι, αυτές οι δύο διοικούν την οικογένεια».
Η ψυχική πίεση και η τελειομανία που βιώνουν οι πρωτότοκες κόρες
Η Danica Harris σημειώνει πως «το μεγαλύτερο κορίτσι σχεδόν πάντα ακούει: “Εσύ είσαι αυτή για την οποία δεν ανησυχώ ποτέ”», διαμορφώνοντας έτσι έναν άγραφο κανόνα: «δεν μου επιτρέπεται να προκαλώ ανησυχία στους γονείς μου». Η προσδοκία αυτή καλλιεργεί «μια τεράστια αίσθηση τελειομανίας», καθώς η πρωτότοκη κόρη «παγιδευμένη σε αυτόν τον άκαμπτο ρόλο όπου πρέπει να είναι τέλεια και υπάρχει έντονη αυτοκριτική αν κάνει κάτι λάθος». Αφού ενηλικιωθεί, έχοντας αναλάβει από νωρίς καθήκοντα κηδεμόνα, έρχεται αντιμέτωπη με «πολύ υψηλές προσδοκίες» από τους ανθρώπους γύρω της.
Το βάρος για τις πρωτότοκες κόρες μεγαλώνει και εξαιτίας των κοινωνικών προσδοκιών. Η Natalie Moore επισημαίνει ότι «συνήθως περιμένουμε από τα κορίτσια και τις γυναίκες να είναι πιο συναισθηματικά ευαίσθητες και να αναλαμβάνουν περισσότερο τον ρόλο του φροντιστή». Έτσι, οι μεγαλύτερες κόρες επιβαρύνονται διπλά: πέρα από την απαίτηση να δείχνουν ωριμότητα ως πρωτότοκες, καλούνται να ανταποκριθούν και στις προσδοκίες που συνδέονται με το γυναικείο φύλο.
Με ποιον τρόπο η υπερβολική ευθύνη αφαιρεί τη χαρά
Οι πρωτότοκες κόρες σηκώνουν ένα άδικο φορτίο που περιορίζει την ευτυχία τους. Η Harris εξηγεί ότι «Όταν βάζουμε ευθύνες ενηλίκων στα παιδιά, θα νιώσουν ότι αποτυγχάνουν επειδή κυριολεκτικά δεν είναι εξοπλισμένα να τις αναλάβουν» και συνεχίζει: «αν νιώσουμε ότι αποτυγχάνουμε ως παιδιά, θα συνεχίσουμε να προσπαθούμε όλο και περισσότερο».
Η Moore τονίζει πως «Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι αυτοί οι οικογενειακοί ρόλοι και οι προσδοκίες διαμορφώθηκαν σε πολύ νεαρή ηλικία, οπότε συχνά δεν τους συνειδητοποιούμε» και συμπληρώνει: «είναι κάτι που οι πρωτότοκες κόρες κάνουν χωρίς να το σκέφτονται». Και έξω από την οικογένεια, πολλές αναλαμβάνουν την ηγεσία και φροντίζουν τους γύρω τους — «αλλά κανείς δεν είναι εκεί για εκείνες», παρατηρεί η Harris.
Η Moore προειδοποιεί ότι «Όταν κάποιος αναλαμβάνει περισσότερες ευθύνες από όσες του αναλογούν ή μπορεί να διαχειριστεί, είναι πιο πιθανό να νιώσει καταβεβλημένος», καθώς «μπορεί να καεί. Μπορεί να εμφανίσει συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης».
Επίγνωση των μοτίβων και θέσπιση ορίων
Η αναγνώριση της κατάστασης αποτελεί το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση αυτών των δυσκολιών. Η Moore αναφέρει: «Το πρώτο βήμα για κάθε αλλαγή συμπεριφοράς είναι η επίγνωση — να κατανοήσεις τον ρόλο, να σκεφτείς από πού προήλθε, να παρατηρήσεις τι σου αρέσει και τι όχι σε αυτόν τον ρόλο». Ίσως διαπιστώσετε ότι ορισμένες πλευρές του ρόλου της πρωτότοκης κόρης σας εξαντλούν, όπως η υπερευθύνη και η εξουθένωση, ενώ άλλες σας προσφέρουν ψυχική ικανοποίηση — για παράδειγμα, το να δίνετε συμβουλές ή να οργανώνετε οικογενειακές εκδηλώσεις.
«Ένα μεγάλο μέρος αυτής της διαδικασίας είναι να θέσετε όρια και να ξαναγράψετε τον ρόλο σας ώστε να ευθυγραμμίζεται περισσότερο με τις παρούσες αξίες σας και αυτά που θέλετε πλέον για τον εαυτό σας», εξηγεί η Moore.
Η αυτοσυμπόνια ως τρόπος φροντίδας του εσωτερικού παιδιού
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να «δουλεύετε» με το εσωτερικό παιδί σας και να του φέρεστε με αυτοσυμπόνια. Η Harris προτείνει «να είστε περίεργες για κάτι από την παιδική σας ηλικία που σας έλειψε επειδή ήσασταν υπερβολικά απασχολημένες με το να λειτουργείτε πέρα του φυσιολογικού» και κατόπιν να χαρίσετε στον εαυτό σας αυτή την εμπειρία — για παράδειγμα, να πάτε επιτέλους στην πισίνα που είχατε στερηθεί κάποτε επειδή κάνατε babysitting.
«Το μικρό παιδί που ήσασταν τότε έπρεπε να είναι πιο σκληρό απ’ όσο έπρεπε ποτέ. Οπότε τώρα θέλουμε να το παρηγορήσουμε, για να μπορέσετε να μαλακώσετε στο παρόν». Η επιείκεια απέναντι στον εαυτό μπορεί να εκφραστεί με το να κρατάτε ημερολόγιο, να αφήνετε μια υποχρέωση ώστε να ξεκουραστείτε ή να συγχωρείτε τον εαυτό σας για λάθη.
Η Harris συστήνει ακόμη να υπάρχει τουλάχιστον ένα πρόσωπο εκτός οικογένειας στο οποίο θα μπορείτε να απευθύνεστε όταν η μέρα είναι δύσκολη. Όπως λέει, «Πιστεύω πραγματικά ότι όταν μπορούμε να είμαστε πιο ευγενικές με τον εαυτό μας, όλα στη ζωή μας αλλάζουν» — αφού η αυτοκαλοσύνη μπορεί να κάνει κάθε μέρα λιγότερο εξαντλητική και ευκολότερη στη διαχείριση.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/prepei-na-eimai-teleia-i-psychiki-pagida-tis-prototokis-koris-kai-pos-na-apeleytherotheite/8030
