Έλληνες και Τούρκοι επιστήμονες εντόπισαν στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο την «3,3 διμεθυλο-1-βουτανόλη» (DMB), ένα συστατικό που ενδέχεται να ωφελεί την καρδιαγγειακή υγεία. Η δράση της στρέφεται κατά επιβλαβών ενώσεων που συνδέονται με την αθηροσκλήρωση και τις φλεγμονές.
Η εργασία δημοσιεύτηκε στο Journal of Food Bioactives και αποτελεί την πρώτη εργαστηριακή επιβεβαίωση ότι η DMB υπάρχει στο ελαιόλαδο, καθώς και τον πρώτο αξιόπιστο προσδιορισμό της συγκέντρωσής της. Η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει επιπλέον μελέτες, ώστε να διερευνήσει τη συμβολή της DMB στην πρόληψη καρδιαγγειακών και άλλων παθήσεων.
Πρόσφατα, επιστήμονες από την Ελλάδα και την Τουρκία, οι οποίοι ερευνούν τα συστατικά του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου, κατέληξαν σε ένα σημαντικό εύρημα. Η ανακάλυψη ενδέχεται να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική για την αντιμετώπιση ασθενειών του σύγχρονου κόσμου και για τις χώρες της Μεσογείου που παράγουν ελαιόλαδο.
Η ανίχνευση της DMB στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο
Έπειτα από συνεργασία δύο ετών, οι ερευνητές εφάρμοσαν με επιτυχία στο εργαστήριο μια καινοτόμο τεχνική για τον εντοπισμό της «3,3 διμεθυλο-1-βουτανόλης» (3,3 Dimethyl 1-butanol, εφεξής και DMB) στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο. Πρόκειται για συστατικό που θεωρείται ωφέλιμο για τον ανθρώπινο οργανισμό και δρα ενάντια στις επιβλαβείς ενώσεις ΤΜΑ και ΤΜΑΟ, οι οποίες συνδέονται με την αθηροσκλήρωση και την εμφάνιση φλεγμονών σε διάφορες καρδιαγγειακές παθήσεις.
Μέχρι σήμερα, η διεθνής βιβλιογραφία περιλαμβάνει ελάχιστες, κυρίως αποσπασματικές, αναφορές στη σημασία της DMB. Παράλληλα, δεν είχε δημοσιευτεί εργαστηριακή μέθοδος που να μετρά με ασφάλεια τη συγκέντρωσή της στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο. Συμμετέχοντες στην έρευνα επισημαίνουν ότι είναι «η πρώτη φορά που επιβεβαιώνεται εργαστηριακά, βάσει μιας αξιόπιστης επιστημονικής μεθόδου, η παρουσία του συστατικού DMB στο ελαιόλαδο και προσδιορίζονται οι τιμές της με εντυπωσιακά αποτελέσματα».
Στα τέλη Ιουνίου, η διεθνής ομάδα ερευνητών παρουσίασε τα εντυπωσιακά ευρήματα της πρωτοποριακής εργασίας στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Journal of Food Bioactives. Της ομάδας, στην οποία συμμετείχαν τέσσερις Έλληνες, τρεις Τούρκοι και ένας Καναδός ιρανικής καταγωγής —Rifat Gimatdin, Hasan Yavuz Gören, Nikos Sakellaropoulos, Konstantinos Kiritsakis, Charalampos Anousakis, Fereidoon Shahidi και Ahmet Ceyhan Gören— ηγήθηκε ο ομότιμος καθηγητής του Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδας Απόστολος Κυριτσάκης. Η μελέτη είχε τίτλο «Quantification of 3,3-dimethyl-1-butanol(DMB) in olive oil: a rapid and novel method». Παράλληλα, απάντησε οριστικά σε δύο βασικά ερωτήματα που απασχολούσαν την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα του ελαιολάδου: «εάν υπάρχει πράγματι η DMB στο ελαιόλαδο» και «αν αυτό το συστατικό τού προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη αξία».
Η ερευνητική ομάδα και η αναζήτηση της DMB στο ελαιόλαδο
Ο καθηγητής Α. Κυριτσάκης, που είχε μιλήσει στην Ελλάδα ήδη από τη δεκαετία του ’80 για τις πολύτιμες πολυφαινόλες και είχε καταγράψει πώς μεταβάλλονται στον καρπό όσο ωριμάζει, αναζητούσε την DMB σε ελαιόλαδα και εργαστήρια ανά τον κόσμο. Όπως δήλωσε στο ΑΠΕ ΜΠΕ, «από το 2014 μας απασχολούσε η ανίχνευση και ο προσδιορισμός του σημαντικού συστατικού DMB, που μπορεί να υπάρχει στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο».
Παλαιότερα, ο καθηγητής είχε βρει μόνο μία αναφορά στην παρουσία της DMB στο ελαιόλαδο και στις θεραπευτικές της ιδιότητες, σε έρευνα του Πανεπιστημίου των Συρακουσών, χωρίς να εντοπίσει άλλες σχετικές πληροφορίες. Σε επιστημονικές συναντήσεις, παγκόσμια συνέδρια και συζητήσεις με συναδέλφους, επανέφερε επί χρόνια το ερώτημα αν υπάρχει DMB στο ελαιόλαδο και πώς μπορεί να ανιχνευτεί. Είχε επίσης επικοινωνήσει με ερευνητές στη Γερμανία, την Ιταλία, την Ταϊβάν και άλλες χώρες, όμως τα αποτελέσματα, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ήταν απογοητευτικά.
«Ψάξαμε στην βιβλιογραφία και σε περισσότερες από 200 εργασίες για το ελαιόλαδο, αλλά πουθενά δεν φαίνεται o τρόπος προσδιορισμού του συστατικού DMB», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Κυριτσάκης.
Η προσπάθεια απέδωσε τελικά τα τελευταία δύο χρόνια, με πρωτοβουλία του καθηγητή. Όπως ανέφερε, «σε συνεργασία με τον γνωστό και πολυβραβευμένο για τις διεθνείς διακρίσεις του στο ελαιόλαδο και την ελιά Γιώργο Σακελλαρόπουλο από τη Σπάρτη και τον επίσης γνωστό καθηγητή Ahmet Ceyhan Gören του Πανεπιστημίου Gebze της Kωνσταντινούπολης, πετύχαμε για πρώτη φορά διεθνώς την ανίχνευση και τον προσδιορισμό της σημαντικής αυτής ένωσης σε δείγματα βιολογικού ελαιολάδου από την Ελλάδα και την Τουρκία», ανέφερε ο καθηγητής του ΔΙΠΑΕ.
Επόμενα βήματα για τη μελέτη της DMB και την πρόληψη ασθενειών
Ο Νίκος Σακελλαρόπουλος αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι επόμενο στάδιο της έρευνας είναι να εξεταστεί κατά πόσο οι συνθήκες, οι τεχνικές παραγωγής, οι ποικιλίες και οι περίοδοι συγκομιδής του ελαιολάδου επηρεάζουν τις συγκεντρώσεις DMB. «Ένα από τα προσεχή βήματα της μελέτης μας», λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Νίκος Σακελλαρόπουλος, «είναι να δούμε και τον ρόλο των συνθηκών, των μεθόδων, των ποικιλιών, των εποχών συγκομιδής και της παραγωγής ελαιολάδου και πόσο αυτές επηρεάζουν τις τιμές συγκέντρωσης της DMB. Είναι ένα συστατικό που δεν είχαμε διερευνήσει εκτενώς την ωφελιμότητά του. Από την υπάρχουσα, όμως, βιβλιογραφία ξέρουμε ότι είναι ευεργετικό για την υγεία, αλλά πιθανώς συμβαίνει ό,τι συνέβη και με τις φαινόλες, που στην αρχή δεν γνωρίζαμε πολλά για τα ευεργετικά χαρακτηριστικά τους και τις μάθαμε στη συνέχεια μέσα από μελέτες, έρευνες και αναλύσεις. Η μέθοδος πάντως που εφαρμόσαμε για τις αναλύσεις των βιολογικών δειγμάτων μας είναι αξιόπιστη, ασφαλής, γρήγορη και μπορεί πλέον να χρησιμοποιηθεί από οποιοδήποτε εργαστήριο…».
Ο κ. Κυριτσάκης επισήμανε ότι η ανάπτυξή της ως νέας τεχνικής χρωματογραφίας αερίου/φασματογραφίας μάζας (HS GC/MS) «θα βρει σύντομα ευρείες εφαρμογές στην έρευνα για το ελαιόλαδο ως βιολειτουργικό τρόφιμο και στην πρόληψη ασθενειών, όπως είναι οι καρδιοαγγειακές παθήσεις, η νόσος Αλτσχάιμερ κ.ά.».
Έχουν ήδη αρχίσει οι συζητήσεις και οι σχετικές ενέργειες, ενώ σύντομα αναμένεται να πραγματοποιηθούν πιο εκτεταμένες έρευνες, συμπεριλαμβανομένων κλινικών μελετών. Στόχος είναι να διερευνηθούν ο ρόλος της DMB στο ελαιόλαδο, ο τρόπος δράσης της και το πώς αυτή δρα προστατευτικά σε διάφορες ασθένειες.
DMB, εντερικό μικροβίωμα και οι ενώσεις TMA και TMAO
Στην ίδια μελέτη, η ελληνοτουρκική ερευνητική ομάδα αναδεικνύει τη θέση του ελαιολάδου και τη σημασία της DMB στην αντιμετώπιση της TMA και του παράγωγού της, TMAO. Τα μέλη της επισημαίνουν «τον κρίσιμο διατροφικό ρόλο που παίζει αυτό στον μεσογειακό πολιτισμό εδώ και χιλιάδες χρόνια και τα τελευταία χρόνια παγκοσμίως». Έρευνες έχουν καταγράψει το πλούσιο αντιοξειδωτικό περιεχόμενο του ελαιολάδου, το οποίο αποδίδεται στο φαινολικό του προφίλ: φαινολικά οξέα και αλκοόλες, πολυφαινόλες, λιγνάνες, σεκοϊριδοειδή, ελαιασίνη και ελαιοκανθάλη. Στις βιολογικές επιδράσεις των συστατικών του περιλαμβάνονται η προστασία της καρδιάς και των αγγείων, η αντιφλεγμονώδης δράση, καθώς και η νευροπροστασία και η ενδοθηλιακή προστασία.
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι η TMA «παράγεται από το μικροβίωμα του εντέρου, προέρχεται από τρόφιμα όπως το κόκκινο κρέας και στη συνέχεια απορροφάται στην κυκλοφορία του αίματος και οξειδώνεται σε TMAO στο ήπαρ. Η TMAO φαίνεται να διευκολύνει την ανάπτυξη αθηροσκλήρωσης σε ζωικά μοντέλα που τρέφονται με δίαιτα πλούσια σε ζωικές πρωτεΐνες. Η TMAO, ένας μεταβολίτης που εξαρτάται από την εντερική μικροχλωρίδα, σχετίζεται με φλεγμονώδεις ασθένειες, όπως η αθηροσκλήρωση, των οποίων οι ανοσολογικές διεργασίες αντικατοπτρίζουν εκείνες της ρευματοειδούς αρθρίτιδας (RA).
Ελαιόλαδο: αντιοξειδωτικά, καρδιαγγειακή υγεία και καρκίνος
«Έχουν διεξαχθεί μελέτες τόσο in vitro όσο και in vivo σε ανθρώπους και ζώα για την καλύτερη κατανόηση του μεταβολισμού και της βιοδραστικότητας των φαινολικών ενώσεων του ελαιολάδου. Τα αντιοξειδωτικά από το ελαιόλαδο, όχι μόνο απορροφώνται από τον οργανισμό, αλλά μπορούν, επίσης, να συνδεθούν με το βλεννογόνο του πεπτικού σωλήνα, συμβάλλοντας στα οφέλη του για την υγεία. Η κατανάλωση εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου (EVOO), μέσω της διατροφής, σχετίζεται με την πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων (CVD) και ορισμένων τύπων καρκίνου. Αυτό συνδέεται με την ισορροπημένη σύνθεση λιπαρών οξέων, με κύριο συστατικό το ελαϊκό οξύ, καθώς και με την παρουσία δευτερευουσών ενώσεων, όπως πολικές φαινόλες, τοκοφερόλες και στερόλες. Αυτά τα χαρακτηριστικά καθιστούν το ελαιόλαδο ένα λειτουργικό τρόφιμο υψηλής ποιότητας…».
Η μελέτη αναφέρει ότι «…Ο μεταβολίτης TMAO που εξαρτάται από το εντερικό μικροβίωμα σχετίζεται με κακή πρόγνωση στην πνευμονική αρτηριακή υπέρταση», και στη συνέχεια παραθέτει τα ευρήματα ερευνητών από την Κλινική Cleveland στο Ohio και το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Los Angeles, ΗΠΑ: «οι οποίοι διεξήγαγαν πειράματα σε ποντίκια, ανέφεραν ότι η διατροφική συμπλήρωση με DMB ανέστειλε με ασφάλεια την αθηροσκλήρωση (τη γνωστή συσσώρευση πλάκας στις αρτηρίες) και μείωσε σημαντικά την παραγωγή TMAO. Μια προκλινική μελέτη από τον Wang (2015) έδειξε ότι το DMB μείωσε τα επίπεδα TMAO, αναστέλλοντας την αθηροσκλήρωση σε ζωικά μοντέλα. Έτσι, το DMB είναι ένας από του στόματος ενεργός αναστολέας της τριμεθυλαμίνης (TMA) και της TMAO. Οι μεταβολίτες που προέρχονται από το εντερικό μικροβίωμα, συμπεριλαμβανομένων των TMA, TMAO και λιπαρών οξέων βραχείας αλυσίδας, έχουν συνδεθεί με την υπέρταση».
«…Η θεραπεία με DMB κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και της γαλουχίας έχει αποδειχθεί ότι ανακουφίζει από την υπέρταση, παρέχοντας πληροφορίες για το θεραπευτικό δυναμικό της DMB ως μεταβολίτη που βασίζεται στο μικροβίωμα για την πρόληψη της υπέρτασης αναπτυξιακής αιτιολογίας. Οι ερευνητές έχουν προτείνει ότι εάν μελλοντικές μελέτες σε ανθρώπους δείξουν παρόμοια αποτελέσματα, η DMB θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες στρατηγικές για την πρόληψη ή ακόμα και τη θεραπεία καρδιακών παθήσεων και εγκεφαλικού επεισοδίου, δύο από τις κύριες αιτίες θανάτου παγκοσμίως. Η TMAO έχει επίσης συνδεθεί με τη γήρανση, τη γνωστική εξασθένηση και άλλες εγκεφαλικές διαταραχές. Μια μελέτη του 2021 παρείχε για πρώτη φορά άμεσες ενδείξεις ότι η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε DMB παράγει σημαντικές επιπτώσεις στην κοινωνική κυριαρχία ενήλικων ποντικών χωρίς καμία επίδραση στο άγχος, τον φαινότυπο συμπεριφοράς που μοιάζει με κατάθλιψη ή τον σχηματισμό μνήμης
Πηγή: ΑΠΕ
Συνοπτικά
- Στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, ερευνητές από την Ελλάδα και την Τουρκία εντόπισαν την «3,3 διμεθυλο-1-βουτανόλη» (DMB), συστατικό με θετικές επιδράσεις στην καρδιαγγειακή υγεία.
- Η DMB καταπολεμά βλαβερές ενώσεις που σχετίζονται με την αθηροσκλήρωση και τις φλεγμονές, προστατεύοντας την καρδιά.
- Η συγκεκριμένη μελέτη είναι η πρώτη που τεκμηριώνει εργαστηριακά, με αξιόπιστη μέθοδο, την παρουσία της DMB στο ελαιόλαδο και τα επίπεδά της.
- Οι επιστήμονες προγραμματίζουν περαιτέρω έρευνα για τη συμβολή της DMB στην πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων, καθώς και άλλων ασθενειών.
- Αναγνωρίζεται ως σημαντική πηγή αντιοξειδωτικών το ελαιόλαδο, το οποίο μπορεί να συνεισφέρει στην πρόληψη καρδιακών νοσημάτων και καρκίνου.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/elaiolado-ellines-kai-toyrkoi-ereynites-anakalypsan-systatiko-poy-thorakizei-tin-kardia-meso-enterikoy-mikroviomatos/15093
