Το σύνδρομο αυτοζύμωσης (ABS) είναι μια σπάνια διαταραχή στην οποία το μικροβίωμα του εντέρου παράγει αλκοόλ, με αποτέλεσμα οι ασθενείς να εμφανίζουν συμπτώματα μέθης ακόμη και χωρίς να έχουν πιει. Η μελέτη του Bernd Schnabl στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας έδειξε ότι τα άτομα με την πάθηση έχουν αυξημένη αιθανόλη στο αίμα, κυρίως εξαιτίας βακτηρίων όπως το Klebsiella pneumoniae.
Η πάθηση σχετίζεται με τη στεατωτική ηπατική νόσο που συνδέεται με μεταβολική δυσλειτουργία (MASLD), ενώ το σύνδρομο μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές αν δεν διαγνωστεί και θεραπευτεί εγκαίρως. Οι γιατροί χρειάζεται να ελέγχουν τα επίπεδα αλκοόλ στο αίμα όταν οι ασθενείς παρουσιάζουν συμπτώματα χωρίς σαφή εξήγηση, καθώς η διάγνωση και η κατάλληλη αγωγή μπορεί να ενισχύσουν την ποιότητα ζωής τους.
Η περίπτωση στην Κίνα που έφερε στο προσκήνιο το σύνδρομο αυτοζύμωσης
Το 2019 έγινε ευρέως γνωστή μια δημοσιευμένη περίπτωση συνδρόμου αυτοζύμωσης (ABS: auto-brewery syndrome) στην Κίνα, η οποία προκλήθηκε από το Klebsiella pneumoniae του εντέρου. Ασθενείς επικοινώνησαν τότε μέσω email με την κύρια συγγραφέα της μελέτης, Jing Yuan, στο Πεκίνο. Αρκετά μηνύματα προέρχονταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και έγραφαν άνθρωποι που θεωρούσαν πιθανό να έχουν σύνδρομο ζύμωσης.
«Μπορείτε να ελέγξετε αν έχω σύνδρομο αυτοζύμωσης;» ήταν το ερώτημα που έθεσαν στην Yuan. Εκείνη ζήτησε τη συνδρομή του Bernd Schnabl, από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο. Ο Schnabl μελετούσε την αλκοολική ηπατική νόσο και ενδιαφερόταν επίσης για τη σύνδεση εντέρου και ήπατος, καθώς και για το πώς η αιθανόλη (αλκοόλ) που παράγει το μικροβίωμα του εντέρου σχετίζεται με τη στεατωτική ηπατική νόσο λόγω μεταβολικής δυσλειτουργίας (MASLD), η οποία παλαιότερα ονομαζόταν μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος (NAFLD).
Η στεατωτική ηπατική νόσος που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία (MASLD) περιλαμβάνει παθήσεις που προκύπτουν όταν συσσωρεύεται υπερβολικό λίπος στο ήπαρ. Σε βάθος χρόνου, η λιπώδης αυτή συσσώρευση μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή (ηπατίτιδα). Πρόκειται για μία από τις συχνότερες μορφές χρόνιας ηπατικής νόσου, με συχνές αιτίες την παχυσαρκία και τον διαβήτη τύπου 2. Καθώς αυξάνονται τα ποσοστά παχυσαρκίας και διαβήτη τύπου 2, οι ειδικοί υπολογίζουν ότι η MASLD αφορά πάνω από το 30% του παγκόσμιου πληθυσμού. Αν μείνει χωρίς αντιμετώπιση, μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρότερη ηπατική νόσο, ενώ ο έγκαιρος εντοπισμός και η θεραπεία ενδέχεται να ανακόψουν την επιδείνωση. Η εξέλιξή της είναι σταδιακή και διαρκεί αρκετά χρόνια, ενώ μπορεί να μην προκαλεί συμπτώματα. Αλλαγές στο σώμα ίσως γίνουν αντιληπτές μόνο αν εμφανιστεί MASH (στεατοηπατίτιδα που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία). Η MASH οδηγεί σε κίρρωση ή σοβαρή ηπατική ίνωση, δηλαδή περιοχές ουλώδους ιστού στο ήπαρ, και η κόπωση είναι ένα από τα συμπτώματά της.
«Με ρώτησε, ενδιαφέρεστε να εξετάσετε το σύνδρομο αυτοζύμωσης;», ανέφερε ο Schnabl στην Παγκόσμια Σύνοδο Κορυφής Μικροχλωρίδας του Εντέρου για την Υγεία (GMFH) του 2025. Στη συνέχεια, διερεύνησε το ζήτημα και συγκρότησε μια ερευνητική ομάδα που ενδέχεται να είναι η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα για την πάθηση: αποτελούνταν από 22 ασθενείς, με διάγνωση επιβεβαιωμένη μέσω παρατηρούμενης δοκιμασίας γλυκόζης.
Αιθανόλη στο αίμα και συμπτώματα μέθης χωρίς κατανάλωση αλκοόλ
Στους ασθενείς των οποίων τα συμπτώματα είχαν επιδεινωθεί, η μελέτη κατέγραψε υπερπαραγωγή αιθανόλης, μαζί με αύξηση ενός τύπου βακτηρίων, των Proteobacteria (Πρωτεοβακτήρια), και των οδών ζύμωσης.
Παρότι το σύνδρομο αυτοζύμωσης λογίζεται ως σπάνιο, ο Schnabl σημείωσε: «θα έλεγα ότι σπάνια διαγιγνώσκεται επειδή πολλοί γιατροί δεν γνωρίζουν τη διάγνωση και πολλοί είναι στην πραγματικότητα πολύ επιφυλακτικοί σχετικά με την ασθένεια».
Όπως εξήγησε, μέθη εμφανίζεται όταν η ποσότητα αλκοόλ που παράγει η απορρυθμισμένη μικροχλωρίδα του εντέρου ξεπερνά τη δυνατότητα του ήπατος να τη μεταβολίσει και έτσι συσσωρεύεται στο αίμα. «Οι ασθενείς μιλάνε συνεχώς για θόλωση του εγκεφάλου. Δεν μπορούν να συγκεντρωθούν και μπορεί να είναι πολύ σοβαρή», είπε. «Δεν λαμβάνουν μια σαφή διάγνωση και πηγαίνουν από το ένα ιατρικό κέντρο στο άλλο, και υποφέρουν επίσης από επιπλοκές της διαταραχής χρήσης αλκοόλ, συμπεριλαμβανομένων σοβαρών οικογενειακών, κοινωνικών και νομικών προβλημάτων».
Η ενδογενής παραγωγή αλκοόλ και η σύνδεση με τη MASLD
Η παραγωγή αιθανόλης από το μικροβίωμα του εντέρου αποτελεί γνωστό φαινόμενο για περισσότερο από έναν αιώνα, ανέφερε ο Schnabl μαζί με δύο συν-συγγραφείς σε ανασκόπηση του 2024 στο Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, με θέμα την «ενδογενή παραγωγή αιθανόλης στην υγεία και την ασθένεια».
Τις τελευταίες δεκαετίες, η έρευνα έχει συσχετίσει την ενδογενή παραγωγή αλκοόλ με τη MASLD (Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease), εξετάζοντάς την ως πιθανό παράγοντα στην παθογένεση ασθενειών. Σε μία από τις πιο πρόσφατες μελέτες, μετά από δοκιμή μικτού γεύματος, οι ασθενείς με MASLD εμφάνισαν υψηλότερες συγκεντρώσεις αλκοόλ στη συστηματική κυκλοφορία από τους υγιείς συμμετέχοντες. Ακόμη μεγαλύτερες ήταν οι συγκεντρώσεις στο αίμα της πυλαίας φλέβας τους, «υποδηλώνοντας ότι αυτή η αιθανόλη προέρχεται από το μικροβίωμα του εντέρου», είπε ο Schnabl.
Η αφορμή για την εργασία από την Κίνα, η οποία οδήγησε τον Schnabl στη δημιουργία της ομάδας του, ήταν η περίπτωση ενός ασθενούς με κίρρωση, MASLD και σύνδρομο αυτοζύμωσης. Στο μικροβίωμα του εντέρου του εντοπίστηκαν στελέχη Klebsiella pneumoniae που παρήγαν υψηλές ποσότητες αλκοόλ. Οι ερευνητές μετέφεραν τα στελέχη σε ποντίκια μέσω μεταμόσχευσης μικροβιώματος κοπράνων (FMT) και τα ζώα ανέπτυξαν MASLD.
Η μελέτη του Schnabl σε 22 ασθενείς με σύνδρομο αυτοζύμωσης
Στο επίκεντρο της μελέτης του Schnabl βρέθηκε το σύνδρομο αυτοζύμωσης. Οι 22 ασθενείς, οι οποίοι έδωσαν δείγματα κοπράνων που αντιστοιχούσαν σε φάση ύφεσης ή έξαρσης των συμπτωμάτων, είχαν μέση ηλικία 45 ετών. Οι περισσότεροι ήταν άνδρες, ελαφρώς υπέρβαροι αλλά όχι παχύσαρκοι, και δεν είχαν ηπατική νόσο. Περίπου 48 άτομα με πιθανό σύνδρομο αξιολογήθηκαν, όμως 20 αποκλείστηκαν όταν η παρατηρούμενη δοκιμασία πρόκλησης γλυκόζης δεν έδωσε διάγνωση, ενώ 6 αποχώρησαν από τη μελέτη.
Στην περίοδο χωρίς συμπτώματα, δηλαδή κατά την ύφεση, η μέση περιεκτικότητα αλκοόλ στο αίμα των ασθενών ήταν μηδενική. Όταν τα συμπτώματα βρίσκονταν σε έξαρση, ο μέσος όρος έφτανε τα 136 mg/dL. «Για να το θέσουμε σε προοπτική, το νόμιμο όριο για οδήγηση στις ΗΠΑ είναι 80 mg/dL», δήλωσε ο Schnabl. Όπως σημείωσε, κατά μέσο όρο, μέσα στις τέσσερις ώρες από τη χορήγηση γλυκόζης από το στόμα για τη διάγνωση, η συγκέντρωση αλκοόλ στο αίμα ήταν 73 mg/dL.
Ο Schnabl και η ομάδα του εξέτασαν την παραγωγή αλκοόλ από το μικροβίωμα καλλιεργώντας δείγματα κοπράνων με αναερόβια γλυκόζη και μετρώντας την αιθανόλη που παραγόταν. Τα αποτελέσματα συγκρίθηκαν με δείγματα από τους συντρόφους των ασθενών, οι οποίοι ήταν συνήθως του αντίθετου φύλου. Οι καλλιέργειες από ασθενείς σε έξαρση παρήγαγαν σημαντικά περισσότερο αλκοόλ από εκείνες των συντρόφων τους, καθώς και από τα δείγματα ασθενών σε ύφεση.
Βακτήρια και οδοί ζύμωσης στην υπερπαραγωγή αιθανόλης
Για να διαπιστώσουν αν την αιθανόλη παρήγαν βακτήρια ή μύκητες, οι ερευνητές μέτρησαν την παραγωγή της σε καλλιέργειες που είχαν λάβει είτε το αντιμυκητιασικό αμφοτερικίνη Β είτε το αντιβιοτικό χλωραμφενικόλη. Η χλωραμφενικόλη περιόρισε αισθητά την παραγωγή αιθανόλης. Επομένως, τουλάχιστον στη συγκεκριμένη καλλιέργεια, τα βακτήρια ευθύνονταν για το μεγαλύτερο μέρος του αλκοόλ στους ασθενείς.
Η ταξινομική ανάλυση έδειξε, επιπλέον, «σημαντικά αυξημένα επίπεδα» Πρωτεοβακτηρίων, με σχετική αφθονία Escherichia coli και Klebsiella pneumoniae σε ασθενείς που βρίσκονταν σε έξαρση. Παράλληλα, η λειτουργική ανάλυση της μικροχλωρίδας των κοπράνων κατέγραψε πολύ εντονότερη δραστηριότητα στις οδούς ζύμωσης κατά τις εξάρσεις σε σύγκριση με τους συντρόφους ή τους υγιείς μάρτυρες.
Όπως ανέφερε ο Schnabl, οι καλλιέργειες κοπράνων από τους συντρόφους που ζούσαν στο ίδιο σπίτι, αλλά και από ασθενείς σε μακροχρόνια ύφεση, «όλες παρήγαγαν κάποια χαμηλή ποσότητα αιθανόλης, κάτι που αρχικά μας προβλημάτιζε». Η διαπίστωση αυτή έπαψε να του προκαλεί τόση έκπληξη, καθώς ο ίδιος και οι συνεργάτες του μελέτησαν περισσότερη βιβλιογραφία.
Διάγνωση και θεραπευτική αντιμετώπιση του συνδρόμου αυτοζύμωσης
Όταν ρωτήθηκε σε συζήτηση αν το σύνδρομο αυτοζύμωσης θα μπορούσε να συνδέεται με τη χρόνια κόπωση, ένα χρόνιο σύμπτωμα που αναφέρεται συχνά σε πληθυσμούς, ο Schnabl απάντησε πως αυτό είναι πιθανό. Σε συνέντευξη μετά τη συνάντηση, ανέπτυξε τη σκέψη του: «Η βιβλιογραφία λέει σαφώς ότι το σύνδρομο αυτοζύμωσης είναι μια σπάνια ασθένεια, αλλά υποστηρίζω ότι περισσότεροι ασθενείς μπορεί να το έχουν, απλώς δεν το γνωρίζουν. «Και υποψιάζομαι ότι κάποιοι μπορεί να έχουν ήπια συμπτώματα, όπως θόλωση του εγκεφάλου, αίσθημα κόπωσης», είπε. «Αλλά σε αυτό το σημείο, πρόκειται για καθαρή εικασία».
Στη συνέντευξη, ο Schnabl είπε ότι οι γιατροί θα πρέπει «να γνωρίζουν ότι εάν ένας ασθενής έχει ανεξήγητα συμπτώματα που θα μπορούσαν να ευθυγραμμιστούν με το σύνδρομο αυτοζύμωσης, ο έλεγχος του επιπέδου αλκοόλ στο αίμα» μπορεί να είναι δικαιολογημένος. Ως πιθανή επιλογή ανέφερε την εξέταση PEth (φωσφατιδυλαιθανόλης), η οποία αφορά βιοδείκτες που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της μακροχρόνιας κατανάλωσης αλκοόλ. Είναι, ωστόσο, σημαντικό να ληφθεί υπόψη ότι η εξέταση δεν διακρίνει την κατανάλωση αλκοόλ από εξωτερική πηγή από την ενδογενή παραγωγή αιθανόλης.
Δεν έχουν καθιερωθεί ειδικές διαγνωστικές εξετάσεις για το σύνδρομο αυτοζύμωσης. Ο Schnabl, ωστόσο, παρουσίασε μια κλινική μέθοδο που ξεκινά με τυποποιημένη δοκιμασία από του στόματος χορήγησης γλυκόζης, ώστε να εντοπιστούν αυξημένες συγκεντρώσεις αιθανόλης. Η θεραπευτική αντιμετώπιση θα μπορούσε να προσαρμόζεται στο μικροβιακό στέλεχος που αναγνωρίζεται.
Σε ασθενή με σύνδρομο αυτοζύμωσης, στον οποίο διαπιστώθηκε υπερβολική παραγωγή αιθανόλης από E coli, ο Schnabl και η ομάδα του προχώρησαν πρόσφατα σε μεταμόσχευση κοπράνων. Η διαδικασία έγινε αφού προηγήθηκε θεραπεία με αντιβιοτικά και συνοδεύτηκε από μείωση των πρωτεοβακτηρίων και του E coli, πτώση της αλκοόλης στο αίμα και ομαλοποίηση των ηπατικών ενζύμων. Έξι μήνες αργότερα, όμως, ο ασθενής υποτροπίασε και οι μετρήσεις επανήλθαν στα προηγούμενα επίπεδα. «Αποφασίσαμε να κάνουμε μεταμόσχευση κοπράνων κάθε μήνα και θεραπεύσαμε τον ασθενή για 6 μήνες», είπε ο Schnabl, εξηγώντας ότι το σύνδρομο είχε καταστήσει τον ασθενή δυσλειτουργικό και ανίκανο να εργαστεί. «Έχει βγει εκτός θεραπείας για πάνω από ένα χρόνο τώρα και δεν έχει πλέον επιδείνωση», ανέφερε.
Σύντομη ανακεφαλαίωση για το σύνδρομο αυτοζύμωσης
- Στο σύνδρομο αυτοζύμωσης (ABS), το εντερικό μικροβίωμα παράγει αλκοόλ, με αποτέλεσμα συμπτώματα μέθης σε ανθρώπους που δεν έχουν πιει αλκοόλ.
- Η έρευνα του Bernd Schnabl έχει δείξει ότι βακτήρια, μεταξύ των οποίων το Klebsiella pneumoniae, ευθύνονται για την υπερπαραγωγή αιθανόλης και τη συγκέντρωσή της στο αίμα.
- Το σύνδρομο συνδέεται με τη στεατωτική ηπατική νόσο (MASLD), ενώ η καθυστερημένη διάγνωση μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές.
- Οι γιατροί καλούνται να εξετάζουν τα επίπεδα αλκοόλ στο αίμα όταν υπάρχουν ανεξήγητα συμπτώματα, καθώς η ορθή διάγνωση μπορεί να αναβαθμίσει την ποιότητα ζωής των ασθενών.
- Η αντιμετώπιση ενδέχεται να περιλαμβάνει μεταμόσχευση κοπράνων, καθώς και προσαρμογή της θεραπείας με βάση τα μικροβιακά στελέχη που εντοπίζονται.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/alkool-sto-aima-sas-choris-oyte-goylia-to-mystiriodes-syndromo-aytozymosis/10355
