Το άρθρο αναδεικνύει πόσο απαραίτητη είναι η μνήμη για τη ζωή μας και την ποιότητα ζωής καθώς μεγαλώνουμε. Παράλληλα, επισημαίνει ότι αποτελεί βασικό θεμέλιο τόσο της μάθησης όσο και της αυτογνωσίας.
Παρουσιάζονται αρκετές πρακτικές για την ενδυνάμωση της γνωστικής λειτουργίας: παιχνίδια που καλλιεργούν τη σκέψη, εξάσκηση στην αφήγηση, ανάγνωση διαφορετικών βιβλίων και επιλογή της μεσογειακής διατροφής.
Ακόμη, η κοινωνική δραστηριότητα, η απομάκρυνση από τις αρνητικές σκέψεις και η σωματική άσκηση αναφέρονται ως σημαντικοί παράγοντες για τη διατήρηση της πνευματικής διαύγειας και της συναισθηματικής ισορροπίας.
Η κατανόηση ενός βιβλίου προϋποθέτει να συγκρατούμε το περιεχόμενο των προηγούμενων σελίδων καθώς προχωράμε στις επόμενες. Αντίστοιχα, για να απαντήσουμε σε μια συζήτηση και να συμμετάσχουμε ουσιαστικά, χρειάζεται να θυμόμαστε όσα μας είπαν μόλις πριν οι συνομιλητές μας. Η δυνατότητα να ανακαλούμε πληροφορίες για σύντομο ή παρατεταμένο διάστημα είναι απαραίτητη για να ανταποκρινόμαστε στις πολλές απαιτήσεις της καθημερινότητας.
Η μνήμη βρίσκεται πίσω από την εξέλιξή μας, τις προσωπικές αναμνήσεις και την ίδια την ύπαρξή μας. Αν απουσίαζε, δεν θα μπορούσαμε να μάθουμε, το παρελθόν μας θα χανόταν, το παρόν θα ήταν δυσνόητο και το μέλλον αβέβαιο.
Για να εξακολουθούμε να ζούμε και να δημιουργούμε σε προχωρημένη ηλικία, χρειάζεται να φροντίζουμε τη μνήμη μας. Με την πάροδο των χρόνων, οι γνωστικές δεξιότητες επηρεάζουν καθοριστικά την ποιότητα ζωής και την ανεξαρτησία μας. Η μάθηση, η λήψη αποφάσεων, οι γλωσσικές ικανότητες και η μνήμη επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τα γονίδια.
Παρόλα αυτά, ορισμένες συνήθειες θωρακίζουν την πνευματική μας οξύτητα και μπορούν επίσης να βελτιώσουν τη διάθεσή μας και να κρατήσουν το σώμα μας σε φόρμα. Έτσι, διαμορφώνεται μια ισχυρή βάση για τη συνολική ευημερία μας.
Πώς να γυμνάσουμε αποτελεσματικά το μυαλό
Ασχολούμαστε με παιχνίδια
Τα παιχνίδια που ενεργοποιούν τη σκέψη προσφέρουν μια εξαιρετική άσκηση για τον εγκέφαλό μας. Sudoku, σταυρόλεξα και παζλ, αλλά και ορισμένα βιντεοπαιχνίδια, είναι δυνατό να ενισχύσουν την ταχύτητα επεξεργασίας και τη μνήμη. Συνδυάζουν τη διασκέδαση με τη λογική, την επίλυση προβλημάτων, τα μαθηματικά και άλλες δεξιότητες. Μπορούμε, λοιπόν, να αξιοποιούμε κάθε ευκαιρία για ατομικές ή ομαδικές ασκήσεις μνήμης, παρατηρητικότητας και γνώσεων. Ιδιαίτερα τα σταυρόλεξα συμβάλλουν στην όξυνση της μνήμης.
Ιδέα για εξάσκηση: Επιλέγουμε μια λέξη έξι έως δέκα γραμμάτων και τη σημειώνουμε σε χαρτί. Έπειτα αναζητούμε άλλες λέξεις που σχηματίζονται με γράμματα της αρχικής λέξης, με στόχο να βρούμε 18-20 μέσα σε ένα λεπτό.
Αφηγούμαστε ιστορίες
Η αφήγηση βοηθά να σταθεροποιούμε τις αναμνήσεις, να δίνουμε νόημα στα γεγονότα και να μοιραζόμαστε εμπειρίες. Ας εξασκούμαστε, επομένως, στο να διηγούμαστε ιστορίες από τη ζωή μας, παλιές και πρόσφατες, με τρόπο που να κρατά το ενδιαφέρον και να ψυχαγωγεί.
Επιλέγουμε ένα διαφορετικό είδος ανάγνωσης
Στις σελίδες των βιβλίων συναντάμε ξεχωριστούς χαρακτήρες, γνώσεις και γεγονότα. Μπορούμε να βγούμε για λίγο από τις αναγνωστικές μας συνήθειες και να δοκιμάσουμε ένα άλλο είδος. Για παράδειγμα, αν διαβάζουμε κυρίως ιστορικά βιβλία, ας επιλέξουμε ένα μυθιστόρημα. Αξίζει επίσης να στραφούμε σε ξένους συγγραφείς ή στην κλασική λογοτεχνία. Με αυτόν τον τρόπο, ο εγκέφαλός μας εξασκείται σε διαφορετικές εποχές, πολιτισμούς και λαούς.
Ακολουθούμε μεσογειακή διατροφή
Η ισορροπημένη διατροφή έχει μεγάλη σημασία για πολλούς λόγους, ανάμεσά τους και για την υγεία του εγκεφάλου. Οι ειδικοί προτείνουν το μεσογειακό πρότυπο διατροφής, καθώς μελέτες αναφέρουν ότι μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου του Αλτσχάιμερ. Στο καθημερινό μας διαιτολόγιο εντάσσουμε φρούτα και λαχανικά, ξηρούς καρπούς, όσπρια, ψάρια με ω-3 λιπαρά και εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο. Παράλληλα, είναι καλό να περιορίζουμε τη ζάχαρη, τους επεξεργασμένους υδατάνθρακες και τα τρόφιμα που έχουν υποστεί επεξεργασία.
Ξεκινάμε μαθήματα
Η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας θεωρείται κορυφαία γυμναστική για τη μνήμη, καθώς απαιτεί να απορροφήσουμε μεγάλο όγκο πληροφοριών και να καταβάλουμε έντονη προσπάθεια, κρατώντας τη μνήμη ενεργή. Μπορούμε να ξεκινήσουμε μια νέα ξένη γλώσσα σε κάθε ηλικία ή, εναλλακτικά, να μάθουμε ένα μουσικό όργανο. Η μουσική εκπαίδευση αποτελεί σημαντική νοητική άσκηση: συνδυάζει λειτουργίες όπως η μάθηση, η μνήμη, η κίνηση, η ακοή, το συναίσθημα και η δημιουργικότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι οι μουσικές δεξιότητες αποτελούν συχνά πεδίο μελέτης για τους νευροεπιστήμονες.
Αποφεύγουμε τις αρνητικές σκέψεις
Οι ανησυχίες και οι καταθλιπτικές σκέψεις μπορούν να αποσπάσουν τον νου και να αποδιοργανώσουν τη μνήμη. Η απαισιοδοξία, η χαμηλή αυτοπεποίθηση και η αίσθηση ότι δεν μπορούμε να τα καταφέρουμε δυσχεραίνουν επίσης τη λειτουργία της. Όταν δεν μας επιβαρύνουν το άγχος και οι θλιβερές σκέψεις, η μνήμη μας έχει απεριόριστη χωρητικότητα.
Διατηρούμε τις κοινωνικές μας επαφές
Η ζωή χωρίς παρέες και ενδιαφέροντα, με μονότονες δραστηριότητες στο σπίτι, μπορεί να στερήσει από τη μνήμη νέα ερεθίσματα και να μειώσει τις ευκαιρίες για νοητική άσκηση. Με τον καιρό, αυτό ενδέχεται να οδηγήσει σε σταδιακή εξασθένησή της. Συχνές τηλεφωνικές συνομιλίες και τακτικές έξοδοι με φίλους ή συγγενείς, όπου μοιραζόμαστε στιγμές και απόψεις, συνδέονται με καλύτερη μνήμη. Η ενεργή κοινωνική ζωή φαίνεται να συμβάλλει στη διατήρηση των εγκεφαλικών λειτουργιών, ενώ η συζήτηση κινητοποιεί τη μνήμη.
Αλλάζουμε τις καθημερινές μας συνήθειες
Συχνά επαναλαμβάνουμε δραστηριότητες και χόμπι για ώρες, μήνες ή και χρόνια, επειδή είμαστε συνηθισμένοι σε αυτά. Όταν όμως μια πράξη γίνεται αυτοματοποιημένη, ο εγκέφαλος χρειάζεται να καταβάλει λιγότερη προσπάθεια για να την ολοκληρώσει. Για να τον διατηρήσουμε σε εγρήγορση, χρειάζεται να τον προκαλούμε με νέες εμπειρίες: μπορούμε να επιλέξουμε διαφορετική διαδρομή προς το σουπερμάρκετ, να ανοίγουμε τις πόρτες με το άλλο χέρι ή να αρχίσουμε ένα καινούριο χόμπι. Έτσι διακόπτουμε τα παγιωμένα μοτίβα και στρέφουμε ξανά την προσοχή του.
Φροντίζουμε τη συναισθηματική μας ισορροπία
Η συναισθηματική σταθερότητα μπορεί να προστατεύσει τη μνήμη από τις αρνητικές συνέπειες του στρες. Στοιχεία δείχνουν ότι οι αυξημένες ορμόνες του στρες ενδέχεται να προκαλέσουν φθορά στα εγκεφαλικά κύτταρα και να επηρεάσουν τον ιππόκαμπο, περιοχή σημαντική για τη ρύθμιση της μνήμης. Η καλή ψυχολογική κατάσταση επιβραδύνει την παραγωγή τους. Γι’ αυτό είναι χρήσιμο να εντάσσουμε κατά διαστήματα στην καθημερινότητά μας ασκήσεις χαλάρωσης και αναπνοής.
Η ευχαρίστηση κάνει καλό στον εγκέφαλο
Ορισμένες ευχάριστες ασχολίες, όπως ο χρόνος με ανθρώπους που αγαπάμε, μπορούν να ενισχύσουν τις γνωστικές μας δεξιότητες. Η ενασχόληση με ένα μουσικό όργανο ή το παιχνίδι με χαρτιά αποτελούν δραστηριότητες αναψυχής που «γυμνάζουν» τον εγκέφαλο, καθώς απαιτούν συγκέντρωση και ανάκληση πληροφοριών. Ακόμη και η αγαπημένη μας playlist ενδέχεται να βοηθήσει: όταν ακούμε μουσική ενεργοποιείται η μνήμη αναγνώρισης, σύμφωνα με μελέτη στο «Frontiers in Psychology». Παράλληλα, οι θετικές κοινωνικές σχέσεις συνδέονται με καλύτερες γνωστικές επιδόσεις και αισθητά χαμηλότερη γνωστική εξασθένιση σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Η σωματική δραστηριότητα στηρίζει τον εγκέφαλο
Η τακτική γυμναστική συμβάλλει όχι μόνο στη φυσική κατάσταση, αλλά αποτελεί και σημαντικό βήμα για την ομαλή λειτουργία του εγκεφάλου. Ερευνητική ανασκόπηση στο «Journal of Physiology» αναφέρει ότι η συστηματική φυσική δραστηριότητα συνδέεται με αύξηση του μεγέθους του ιππόκαμπου, περιοχής του εγκεφάλου που έχει καθοριστική συμμετοχή στη μνήμη. Είτε επιλέγουμε χορό, ποδήλατο, κολύμβηση ή ομαδικά αθλήματα, μπορούμε να ενισχύσουμε τόσο τις κινητικές όσο και τις γνωστικές μας ικανότητες.
Συνοπτικά
- Καθώς μεγαλώνουμε, η μνήμη επηρεάζει την ποιότητα ζωής και παραμένει απαραίτητη στην καθημερινότητα, τη μάθηση και την αυτογνωσία.
- Για να διατηρήσουμε την πνευματική μας οξύτητα, μπορούμε να ασχολούμαστε με δραστηριότητες που κινητοποιούν τη σκέψη, όπως τα σταυρόλεξα και το sudoku.
- Η δημιουργικότητα και η μνήμη μπορούν να ενισχυθούν τόσο μέσα από την ανάγνωση βιβλίων διαφορετικών ειδών όσο και με την αφήγηση ιστοριών.
- Πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και ω-3 λιπαρά, η μεσογειακή διατροφή υποστηρίζει τον εγκέφαλο και μειώνει τον κίνδυνο Αλτσχάιμερ.
- Για την καλή μνήμη έχουν σημασία η κοινωνική επαφή και η απομάκρυνση από αρνητικές σκέψεις, ενώ η γυμναστική συμβάλλει στην ενίσχυση της γνωστικής λειτουργίας.
- Η καλή κατάσταση του εγκεφάλου υποστηρίζεται επίσης από την εναλλαγή των καθημερινών δραστηριοτήτων και τη συναισθηματική ισορροπία.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/egkefalos-pos-tha-apeleytherosoyme-tin-pliri-ischy-toy/4477
