Μια νέα έρευνα στο περιοδικό Science περιγράφει έναν εγκεφαλικό μηχανισμό που ενδέχεται να εξηγεί γιατί ο χρόνιος πόνος οδηγεί σε κατάθλιψη σε ορισμένους, ενώ άλλοι εμφανίζουν ανθεκτικότητα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, οι μεταβολές στον ιππόκαμπο —περιοχή του εγκεφάλου που συμμετέχει στη μνήμη και στη συναισθηματική ρύθμιση— επηρεάζουν την ανάπτυξη της κατάθλιψης.
Μεγαλύτερος όγκος και εντονότερη δραστηριότητα του ιππόκαμπου παρατηρήθηκαν σε άτομα με καλύτερη ανθεκτικότητα στον πόνο. Αντίθετα, η μικρότερη δραστηριότητα και ο μειωμένος όγκος της περιοχής συνδέθηκαν με την εμφάνιση κατάθλιψης.
Τα αποτελέσματα στρέφουν την προσοχή στη φλεγμονή του ιππόκαμπου, η οποία ενδέχεται να έχει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη κατάθλιψης. Παράλληλα, ανοίγουν νέες προοπτικές για έγκαιρες παρεμβάσεις σε ανθρώπους με χρόνιο πόνο.
Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science εντόπισε έναν εγκεφαλικό μηχανισμό, ο οποίος ίσως εξηγεί γιατί ο χρόνιος πόνος οδηγεί σε κατάθλιψη σε ορισμένους ανθρώπους και όχι σε όλους. Τα συμπεράσματα θέτουν υπό αμφισβήτηση την άποψη πως η κατάθλιψη αποτελεί αναπόφευκτη συνέπεια του χρόνιου πόνου.
Μελετώντας σε μεγάλη κλίμακα τον εγκέφαλο ανθρώπων και πραγματοποιώντας παράλληλα πειράματα σε ζώα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο παρατεταμένος πόνος επιφέρει σταδιακές μεταβολές στον ιππόκαμπο, περιοχή που είναι κυρίως γνωστή για τη συμβολή της στη μνήμη. Οι αλλαγές αυτές επηρεάζουν το αν οι άνθρωποι θα εμφανίσουν κατάθλιψη με τον καιρό ή θα διατηρήσουν τη συναισθηματική τους ανθεκτικότητα.
«Ο χρόνιος πόνος συχνά εξελίσσεται σε κατάθλιψη ή άγχος, αλλά μέχρι τώρα δεν καταλαβαίναμε γιατί αυτό συμβαίνει σε κάποιους ανθρώπους και όχι σε άλλους» δήλωσε ο συν-επικεφαλής συγγραφέας, καθηγητής Jianfeng Feng του Πανεπιστημίου του Warwick. «Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι ο ιππόκαμπος λειτουργεί ως κέντρο ελέγχου που βοηθά τον εγκέφαλο να ρυθμίζει τις συναισθηματικές αντιδράσεις στον μακροχρόνιο πόνο. Η κατάθλιψη δεν είναι αναπόφευκτη -εξαρτάται από το πώς ανταποκρίνεται αυτό το σύστημα με την πάροδο του χρόνου».
Η αρχική αντίδραση του εγκεφάλου στον πόνο
Πάνω από το 20% των ενηλίκων σε όλο τον κόσμο επηρεάζεται από χρόνιο πόνο, ο οποίος συνδέεται στενά με άγχος και κατάθλιψη. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί άνθρωποι με επίμονο πόνο δεν εμφανίζουν αυτές τις καταστάσεις, ενώ οι βιολογικές αιτίες της διαφοράς δεν ήταν σαφείς.
Στο πλαίσιο της διερεύνησης, οι ερευνητές εξέτασαν εγκεφαλικές τομογραφίες από μεγάλους πληθυσμούς, μεταξύ των οποίων και στοιχεία της UK Biobank. Η ανάλυση έδειξε ότι όσοι είχαν χρόνιο πόνο αλλά όχι κατάθλιψη είχαν την τάση να παρουσιάζουν ελαφρώς μεγαλύτερο ιππόκαμπο και περισσότερη δραστηριότητα στην περιοχή.
Παράλληλα με τις μεταβολές αυτές καταγράφηκε καλύτερη επίδοση σε ορισμένες δοκιμασίες μάθησης και μνήμης. Το εύρημα υποδηλώνει ότι στα αρχικά στάδια ο εγκέφαλος μπορεί να ενεργοποιεί έναν αντισταθμιστικό μηχανισμό απέναντι στον παρατεταμένο πόνο.
Όσοι είχαν ταυτόχρονα χρόνιο πόνο και κατάθλιψη, αντίθετα, παρουσίαζαν μικρότερο όγκο ιππόκαμπου, διαταραγμένη λειτουργία και χαμηλότερες γνωστικές επιδόσεις. Οι διαχρονικές αναλύσεις έδειξαν ότι οι συγκεκριμένες μεταβολές εντείνονταν σταδιακά με την πάροδο του χρόνου.
«Το γεγονός ότι αυτές οι αλλαγές εμφανίζονται σταδιακά υποδηλώνει ότι προκαλούνται από την ίδια την εμπειρία του παρατεταμένου πόνου» πρόσθεσε ο καθηγητής Feng. «Αυτό δεν είναι απλώς μια προϋπάρχουσα ευπάθεια· είναι κάτι που κάνει ο εγκέφαλος σε απάντηση στον συνεχή πόνο».
Από την ανθεκτικότητα στην ευαλωτότητα
Για να χαρτογραφήσουν την εξέλιξη αυτών των μεταβολών, οι ερευνητές πραγματοποίησαν παράλληλες μελέτες σε ζωικά μοντέλα χρόνιου νευροπαθητικού πόνου.
Στα ζωικά μοντέλα καταγράφηκε μια διακριτή αλληλουχία αλλαγών στη συμπεριφορά: αρχικά αυξήθηκε η ευαισθησία στον πόνο, έπειτα εμφανίστηκε συμπεριφορά παρόμοια με άγχος και αργότερα συμπτώματα που έμοιαζαν με κατάθλιψη. Οι αλλαγές αυτές συνόδευαν προοδευτικές μεταβολές στη δομή και τη δραστηριότητα του ιππόκαμπου, δείχνοντας πώς ο παρατεταμένος πόνος μπορεί να αναδιαμορφώνει τα εγκεφαλικά κυκλώματα της συναισθηματικής ρύθμισης.
Η οδοντωτή έλικα (dentate gyrus), μια μικρή περιοχή του ιππόκαμπου, αναδείχθηκε ως σημαντικό κέντρο ρύθμισης. Είναι μία από τις λίγες περιοχές του ενήλικου εγκεφάλου όπου εξακολουθούν να δημιουργούνται νέοι νευρώνες.
Στην αρχή της περιόδου του χρόνιου πόνου, οι νέοι νευρώνες της οδοντωτής έλικας παρουσίασαν ιδιαίτερα υψηλή δραστηριότητα. Αυτό δείχνει ότι ο εγκέφαλος επιχειρεί αρχικά να προσαρμοστεί στο συνεχιζόμενο στρες.
Καθώς περνούσε ο χρόνος, όμως, τα ανοσοποιητικά κύτταρα του εγκεφάλου, γνωστά ως μικρογλοία, ενεργοποιήθηκαν με μη φυσιολογικό τρόπο. Η εξέλιξη αυτή διέκοψε την ομαλή επικοινωνία ανάμεσα στους νευρώνες και τη μικρογλοία και αποτέλεσε σημείο καμπής: οι προσαρμοστικές αντιδράσεις του εγκεφάλου μετατράπηκαν σε δυσλειτουργική σηματοδότηση.
Όταν περιόρισαν την ασυνήθιστη δραστηριότητα των μικρογλοίων σε ζωικά μοντέλα, οι ερευνητές είδαν βελτίωση σε συμπεριφορές που έμοιαζαν με κατάθλιψη, χωρίς να μεταβληθεί η συνολική εγκεφαλική λειτουργία. Τα ευρήματα δείχνουν πως η στόχευση της φλεγμονής των μικρογλοίων στον ιππόκαμπο θα μπορούσε να συμβάλει στην πρόληψη της κατάθλιψης σε άτομα που ζουν με επίμονο πόνο, ειδικά όταν η θεραπεία αρχίζει νωρίς.
«Αυτό που δείχνει αυτή η έρευνα είναι ότι ο εγκέφαλος δεν κατακλύζεται απλώς από τον χρόνιο πόνο,” κατέληξε ο καθηγητής Feng. “Προσπαθεί ενεργά να ρυθμίσει τη συναισθηματική ευημερία. Όταν αυτό το ρυθμιστικό σύστημα παραμένει ισορροπημένο, οι άνθρωποι μπορούν να παραμείνουν ανθεκτικοί. Όταν διαταράσσεται, ιδιαίτερα από φλεγμονή στον ιππόκαμπο, μπορεί να εμφανιστεί κατάθλιψη. Η κατανόηση αυτής της διαδικασίας ανοίγει νέες δυνατότητες για πρώιμη παρέμβαση».
Για περισσότερα στοιχεία, η εργασία των Ming Ding και συνεργατών δημοσιεύθηκε το 2026 στο Science, με τίτλο «From chronic pain to depression: Neurogenesis-driven microglial remodeling in the hippocampal dentate gyrus». Ο αναγνωριστικός κωδικός της είναι 10.1126/science.aee6177 (DOI), ενώ είναι διαθέσιμη και στον ιστότοπο του Science.
Συνοπτικά
- Νέα έρευνα αποκαλύπτει τον εγκεφαλικό μηχανισμό που εξηγεί γιατί ο χρόνιος πόνος οδηγεί σε κατάθλιψη σε ορισμένα άτομα, ενώ άλλοι παραμένουν ανθεκτικοί.
- Οι μεταβολές στον ιππόκαμπο, περιοχή του εγκεφάλου που συνδέεται με τη μνήμη και τη διαχείριση των συναισθημάτων, επηρεάζουν την ανάπτυξη της κατάθλιψης.
- Μεγαλύτερος όγκος και αυξημένη δραστηριότητα του ιππόκαμπου συνδέονται με καλύτερη ανθεκτικότητα στον πόνο, ενώ χαμηλότερα επίπεδα σχετίζονται με την κατάθλιψη.
- Η φλεγμονή στον ιππόκαμπο ενδέχεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της κατάθλιψης και να ανοίγει δρόμους για έγκαιρες παρεμβάσεις.
- Σύμφωνα με την έρευνα, ο εγκέφαλος επιχειρεί να διατηρεί τη συναισθηματική ευημερία, ενώ οι διαταραχές του συστήματος που τη ρυθμίζει μπορεί να οδηγήσουν σε κατάθλιψη.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/giati-o-chronios-ponos-odigei-se-katathlipsi-gia-kapoioys-alla-ochi-gia-alloys/23388
