Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την εξάπλωση τροπικών ασθενειών που μεταφέρουν τα κουνούπια, όπως ο Δάγκειος πυρετός και ο ιός Ζίκα, σε εύκρατες περιοχές, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και των μεταναστευτικών ρευμάτων. Στις πρόσφατες συστάσεις του, ο Π.Ο.Υ.
εισηγείται να μην χορηγούνται μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ) σε ασθενείς με πιθανή ή επιβεβαιωμένη λοίμωξη από αρμποϊό, ανεξαρτήτως περίπτωσης, και να προτιμώνται άλλες θεραπείες, με παράλληλη παρακολούθηση της υγείας τους. Παράλληλα, η οδηγία περιγράφει την αντιμετώπιση σοβαρών περιστατικών και τα συμπτώματα των επιμέρους νόσων, υπογραμμίζοντας την ανάγκη συνέχισης της έρευνας για την καλύτερη κατανόηση και διαχείρισή τους.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκδίδει συστάσεις για την αναγνώριση των ιών που προκαλούν τροπικές ασθένειες και μεταδίδονται από κουνούπια. Τονίζει, επίσης, ότι λόγω της κλιματικής αλλαγής οι νόσοι αυτές καταγράφονται πλέον και σε εύκρατες περιοχές.
Η εξάπλωση των αφρικανικών και ασιατικών κουνουπιών Aedes aegypti και Aedes albopictus σε εύκρατες ζώνες, αλλά και οι μετακινήσεις πληθυσμών, έχουν συνδεθεί με την εμφάνιση του Δάγκειου πυρετού και του ιού Τσικουνγκούνια σε μεσογειακές χώρες. Ο Ζίκα ενδημεί και σε εύκρατες περιοχές της Αμερικής, ενώ έχει καταγραφεί και στην Ευρώπη. Ο Κίτρινος πυρετός, από την άλλη, έχει εμφανιστεί στην Κεντρική και Λατινική Αμερική, μεταξύ άλλων στον Παναμά και την Αργεντινή, πέρα από τη ζώνη όπου συνιστάται ο εμβολιασμός στη Νότια Αμερική και την Αφρική.
Ο Π.Ο.Υ. διατυπώνει ισχυρή σύσταση να αποφεύγονται τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ), με εξαίρεση την παρακεταμόλη και τη μεταμιζόλη. Η αποφυγή αφορά κάθε ασθενή, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη αν η νόσος είναι ήπια ή σοβαρή.
Για ασθενείς που χρειάζονται νοσηλεία λόγω σοβαρής νόσησης, προτείνονται οδηγίες αντίστοιχες με εκείνες που εφαρμόζονται για την αντιμετώπιση της σήψης.
Στη σύσταση του ΠΟΥ διευκρινίζεται ότι «η παρούσα κατευθυντήρια οδηγία έχει σχεδιαστεί κυρίως για γιατρούς που διαχειρίζονται ασθενείς με κλινικά εμφανείς λοιμώξεις αρμποϊών (ιοί που μεταδίδονται από έντομα, συνήθως κουνούπια). Μπορεί να εφαρμοστεί σε όλα τα επίπεδα του συστήματος υγείας, εξωνοσοκομειακά, στην πρωτοβάθμια περίθαλψη, σε τμήματα επειγόντων περιστατικών και σε νοσοκομεία».
Οι οδηγίες καλύπτουν τα εξής:
- την αντιμετώπιση τόσο της σοβαρής όσο και της μη σοβαρής νόσησης από αρμποϊούς,
- οδηγίες για τη χορήγηση υγρών, καθώς και για τη διαχείριση και την παρακολούθησή τους και
- συμπληρωματικές θεραπευτικές επιλογές σε ασθενείς με κίτρινο πυρετό.
Η κατευθυντήρια οδηγία καταγράφει ακόμη τα κενά γνώσης, τα οποία ορίζει ως προτεραιότητες για μελλοντική επιστημονική έρευνα.
Συστάσεις του Π.Ο.Υ. για την ήπια νόσηση
Για ασθενείς με μη σοβαρή, ύποπτη ή επιβεβαιωμένη λοίμωξη από αρμποϊό, όπως ο Δάγκειος πυρετός, ο Τσικουνγκούνια, ο Ζίκα και ο κίτρινος πυρετός, ο ΠΟΥ προτείνει τα ακόλουθα:
- Να αποφεύγονται τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ) σε κάθε ασθενή με οξεία, πιθανή ή επιβεβαιωμένη λοίμωξη από αρμποϊό, ανεξάρτητα από τη βαρύτητα της νόσου. (Ισχυρή σύσταση, χαμηλή βεβαιότητα στοιχείων).
Επιπλέον, εισηγείται:
- να εφαρμόζεται πρωτόκολλο για τη χορήγηση υγρών από το στόμα, αντί για μη τυποποιημένη χορήγηση, σε ασθενείς με ύποπτη ή επιβεβαιωμένη μη σοβαρή λοίμωξη από αρμποϊό. (Σύσταση υπό όρους, χαμηλή βεβαιότητα στοιχείων).
- να χορηγείται παρακεταμόλη ή μεταμιζόλη για πόνο ή/και πυρετό σε ασθενείς με πιθανή ή επιβεβαιωμένη μη σοβαρή λοίμωξη από αρμποϊό. (Σύσταση υπό όρους, χαμηλή βεβαιότητα στοιχείων).
- να αποφεύγονται τα κορτικοστεροειδή σε ασθενείς με οξεία, ύποπτη ή επιβεβαιωμένη μη σοβαρή λοίμωξη από αρμποϊό. (Σύσταση υπό όρους, χαμηλή βεβαιότητα στοιχείων).
Σοβαρή νόσηση από αρμποϊό και ανάγκη νοσηλείας
Για ασθενείς με σοβαρή ύποπτη ή επιβεβαιωμένη λοίμωξη από αρμποϊό, που χρειάζονται νοσηλεία —όπως σε Δάγκειο πυρετό, Τσικουνγκούνια, Ζίκα ή κίτρινο πυρετό— ο ΠΟΥ συστήνει να μην χρησιμοποιούνται:
- συστηματικά κορτικοστεροειδή,
- ανοσοσφαιρίνες και
- προληπτική μετάγγιση αιμοπεταλίων σε ασθενείς με κάτω από 50.000 αιμοπετάλια ανά μικρολίτρο, εφόσον δεν έχουν ενεργή αιμορραγία.
Οι τρεις παραπάνω επιλογές δεν προτείνονται για ασθενείς με σοβαρή νόσο, ωστόσο οι σχετικές συστάσεις είναι υπό όρους και βασίζονται σε στοιχεία με πολύ χαμηλή βεβαιότητα.
Για ασθενείς με πιθανή ή επιβεβαιωμένη σοβαρή νόσο, ο ΠΟΥ προτείνει:
- χορήγηση κρυσταλλοειδούς υγρού αντί κολλοειδούς σε ασθενείς που χρειάζονται ενδοφλέβια υγρά. [Υπό όρους σύσταση, χαμηλή βεβαιότητα στοιχείων] και
- σε ασθενείς με σοκ και πιθανή ή επιβεβαιωμένη νόσο, παθητική δοκιμή ανύψωσης των ποδιών, όταν ο γιατρός δεν είναι βέβαιος αν χρειάζεται επιπλέον ενδοφλέβια χορήγηση υγρών. [Υπό όρους σύσταση, στοιχεία χαμηλής βεβαιότητας].
Ο ΠΟΥ προτείνει τα εξής:
- να χρησιμοποιείται ο χρόνος επαναπλήρωσης των τριχοειδών για τη ρύθμιση της ενδοφλέβιας χορήγησης υγρών. [Ισχυρή σύσταση, χαμηλή βεβαιότητα στοιχείων]
- να μετράται το γαλακτικό οξύ, συμπληρωματικά προς την τυπική φροντίδα, ώστε να καθοδηγείται η διαχείριση των ενδοφλέβιων υγρών. [Ισχυρή σύσταση, μέτρια βεβαιότητα στοιχείων].
Κίτρινος πυρετός: οδηγίες για σοβαρά περιστατικά
Για τους ασθενείς που νοσηλεύονται με σοβαρή μορφή κίτρινου πυρετού, ο ΠΟΥ εισηγείται:
- ενδοφλέβια Ν-ακετυλοκυστεΐνη σε ασθενείς με ηπατική ανεπάρκεια, όταν υπάρχει υποψία ή επιβεβαιωμένη διάγνωση κίτρινου πυρετού. [Υπό όρους σύσταση, στοιχεία πολύ χαμηλής βεβαιότητας]
- χορήγηση της μονοκλωνικής ανοσοσφαιρίνης TY014 σε ασθενείς με κίτρινο πυρετό αποκλειστικά στο πλαίσιο ερευνητικών μελετών. [Χρήση μόνο σε ερευνητικά περιβάλλοντα]
- ο ΠΟΥ περιορίζει επίσης τη χρήση σοφοσμπουβίρης για τη θεραπεία ασθενών με κίτρινο πυρετό σε ερευνητικά περιβάλλοντα. [Χρήση μόνο σε ερευνητικό επίπεδο]
Τα συμπτώματα ανά ασθένεια από αρμποϊούς
Ο ΠΟΥ παρουσιάζει σε δύο αναλυτικούς πίνακες την κατηγοριοποίηση των συμπτωμάτων που σχετίζονται με τις ασθένειες από αρμποϊούς:
- Με μεγάλη βεβαιότητα, οι αρμποϊοί σχετίζονται με εκδηλώσεις όπως εξάνθημα και επιπεφυκίτιδα· αρθραλγία σε δάγκειο πυρετό ή τσικουνγκούνια· μυαλγία ή οστικός πόνος στις ίδιες νόσους· αιμορραγία, μεταξύ άλλων στο δέρμα και στους βλεννογόνους ή και στα δύο, σε δάγκειο πυρετό ή τσικουνγκούνια· θρομβοπενία, σταδιακή αύξηση αιματοκρίτη και λευκοπενία στον δάγκειο πυρετό· πονοκέφαλος στη συγκεκριμένη νόσο και κνησμός στη Ζίκα.
- Με μέτρια βεβαιότητα, πιθανά διακριτικά ευρήματα είναι η κατακράτηση υγρών, η αρθρίτιδα στην τσικουνγκούνια, τα ρίγη στον δάγκειο πυρετό ή την τσικουνγκούνια και η δυσγευσία στον δάγκειο πυρετό.
- Με χαμηλή βεβαιότητα, οι αρμποϊοί ενδέχεται να συνοδεύονται από κακουχία και οπισθοφθάλμιο πόνο.
Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με τον ιό
Για να ξεχωρίσει τους ιούς και να διευκολύνει την κλινική αναγνώριση των νόσων, ο ΠΟΥ παραθέτει τα συμπτώματα καθεμιάς, σημειώνοντας τον βαθμό βεβαιότητας που υποστηρίζουν τα διαθέσιμα δεδομένα.
- Στον Δάγκειο πυρετό, θρομβοπενία, προοδευτική άνοδος του αιματοκρίτη και λευκοπενία συνδέονται με ισχυρή πιθανότητα. Με μέτρια πιθανότητα αναφέρονται ανορεξία ή έμετος, κοιλιακό άλγος, ρίγη και αιμορραγία, η οποία μπορεί να αφορά το δέρμα, τους βλεννογόνους ή και τα δύο. Με χαμηλή πιθανότητα καταγράφονται οπισθοφθάλμιος πόνος, διόγκωση του ήπατος, πονοκέφαλος, διάρροια, δυσγευσία, βήχας, αυξημένες τρανσαμινάσες και θετική αιμοστατική δοκιμασία.
- Στην Τσικουνγκούνια, η αρθραλγία έχει ισχυρή πιθανότητα συσχέτισης. Με μέτρια πιθανότητα εμφανίζονται εξάνθημα, επιπεφυκίτιδα, αρθρίτιδα και μυαλγία ή οστικός πόνος, ενώ η αιμορραγία στο δέρμα, στους βλεννογόνους ή και στα δύο έχει χαμηλή πιθανότητα.
- Στη Ζίκα, ο κνησμός σχετίζεται με ισχυρή πιθανότητα, ενώ το εξάνθημα και η επιπεφυκίτιδα με μέτρια. Με χαμηλή πιθανότητα αναφέρονται αδενοπάθεια, φαρυγγίτιδα ή δυσκολία στην κατάποση.
*Συντάκτρια: Άννα Παπαδομαρκάκη
Σύνοψη των βασικών σημείων
- Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) κρούει τον κώδωνα για την εξάπλωση τροπικών νοσημάτων που μεταδίδονται από κουνούπια σε εύκρατες περιοχές, συνδέοντάς την με την κλιματική αλλαγή και τις μεταναστευτικές ροές.
- Για ύποπτες ή επιβεβαιωμένες λοιμώξεις από αρμποϊούς, προτείνει να αποφεύγονται τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ) και προτείνει εναλλακτικές θεραπείες.
- Παρέχονται συστάσεις για την αναγνώριση των συμπτωμάτων και την αντιμετώπιση σοβαρών περιστατικών, καθώς οι ασθένειες αυτές καταγράφονται και σε χώρες της Μεσογείου.
- Για τη φροντίδα ασθενών με σοβαρές λοιμώξεις, ο Π.Ο.Υ. εισηγείται κρυσταλλοειδή υγρά και μέτρηση γαλακτικού οξέος.
- Παράλληλα, επισημαίνονται οι τομείς προτεραιότητας για μελλοντική έρευνα, καθώς και η ανάγκη για καλύτερη κατανόηση και διαχείριση των συγκεκριμένων νόσων.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/i-epelasi-ton-tropikon-noson-apo-koynoypia-ti-systinei-o-p-o-y/14390
