Η νέα μελέτη δείχνει ότι η ραπαμυκίνη, φάρμακο που χορηγείται για την πρόληψη της απόρριψης μοσχευμάτων, ενδέχεται να αυξάνει τη διάρκεια ζωής τόσο αποτελεσματικά όσο μια δίαιτα περιορισμένης κατανάλωσης. Η κατανάλωση λιγότερης τροφής εξακολουθεί να αποτελεί την πιο αξιόπιστη προσέγγιση για μακροχρόνια επιβίωση, όμως η ραπαμυκίνη θα μπορούσε να προσφέρει άλλη επιλογή, χωρίς την πρόκληση της διαρκούς δίαιτας.
Οι ερευνητές, πάντως, επισημαίνουν ότι ενδέχεται να υπάρξουν παρενέργειες και ότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες σε ανθρώπους. Το εύρημα δημιουργεί νέες δυνατότητες για παρεμβάσεις κατά της γήρανσης, με σκοπό να ενισχυθεί η ποιότητα ζωής καθώς αυξάνεται ο παγκόσμιος πληθυσμός των ηλικιωμένων.
Της Zahida Sultanova, The Conversation.
Διατροφικός περιορισμός και αναζήτηση τρόπων για μακροζωία
Εδώ και αιώνες οι άνθρωποι προσπαθούν να ανακαλύψουν πώς θα ζήσουν περισσότερο. Η φιλοσοφική λίθος παρέμεινε άπιαστη για τους αλχημιστές, ωστόσο οι επιστήμονες έχουν επανειλημμένα καταδείξει ότι η μικρότερη πρόσληψη τροφής μπορεί να αυξήσει τη διάρκεια ζωής, τουλάχιστον σε ορισμένα ζώα εργαστηρίου. Το ερώτημα είναι αν μπορούμε να βρούμε τρόπο να παρατείνουμε τη ζωή χωρίς να στερηθούμε την απόλαυση του φαγητού.
Ίσως η λύση να βρίσκεται σε ουσίες που αναπαράγουν τις βιολογικές επιδράσεις της δίαιτας. Τα πιο γνωστά φάρμακα αυτού του τύπου είναι η ραπαμυκίνη και η μετφορμίνη. Στη νέα μελέτη, οι συνεργάτες μου κι εγώ βρήκαμε ότι η ραπαμυκίνη παρατείνει τη ζωή με σχεδόν την ίδια συνέπεια όπως η μειωμένη κατανάλωση τροφής, ενώ η μετφορμίνη δεν είχε ανάλογη επίδραση.
Η μικρότερη πρόσληψη τροφής, γνωστή και ως διατροφικός περιορισμός, θεωρείται εδώ και σχεδόν έναν αιώνα το χρυσό πρότυπο για μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Σε σχετική μελέτη, οι αρουραίοι εργαστηρίου που έτρωγαν λιγότερο έζησαν περισσότερο από τους συντρόφους τους που τρέφονταν καλά, προς έκπληξη των επιστημόνων.
Για αρκετούς ανθρώπους, όμως, η σταθερή τήρηση μιας δίαιτας είναι δύσκολη και καθόλου ευχάριστη. Σε ακραίες περιπτώσεις, μάλιστα, μπορεί να βλάψει την υγεία. Έτσι, θέλαμε να εξετάσουμε αν τα φάρμακα που μιμούνται τη δίαιτα μπορούν να προσφέρουν τα ίδια οφέλη με τον περιορισμό της τροφής, αποφεύγοντας παράλληλα τις ανεπιθύμητες παρενέργειες.
Ραπαμυκίνη και μετφορμίνη: πώς μιμούνται τη δίαιτα
Η ραπαμυκίνη εντοπίστηκε αρχικά, τη δεκαετία του 1970, σε βακτήρια του εδάφους στο Νησί του Πάσχα. Σήμερα, οι επαγγελματίες υγείας τη χορηγούν για την πρόληψη απόρριψης μοσχευμάτων οργάνων, καθώς καταστέλλει ισχυρά το ανοσοποιητικό σύστημα. Η δράση της βασίζεται στον αποκλεισμό ενός μοριακού διακόπτη που ειδοποιεί τα κύτταρα όταν υπάρχει αφθονία θρεπτικών συστατικών. Η μετφορμίνη, από την άλλη, είναι συνθετικό παράγωγο ουσίας της γαλλικής πασχαλιάς και συνταγογραφείται ευρέως για τη ρύθμιση του σακχάρου σε άτομα με διαβήτη τύπου 2.
Και τα δύο φάρμακα σχετίζονται με τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός αντιλαμβάνεται τα θρεπτικά συστατικά και την ενέργεια. Γι’ αυτό, βιολόγοι όπως εμείς ελπίζαμε ότι θα μπορούσαν να αναπαράγουν τις διεργασίες που θέτει σε λειτουργία η μειωμένη πρόσληψη τροφής.
Για να εξετάσουμε το ζήτημα, συνδυάσαμε τα ευρήματα πολλών ερευνών αναζητώντας κοινά μοτίβα. Μελετήσαμε προσεκτικά χιλιάδες επιστημονικές εργασίες και καταλήξαμε σε 167 μελέτες, οι οποίες αφορούσαν οκτώ είδη σπονδυλωτών, από ψάρια μέχρι πιθήκους, και περιείχαν επαρκή στοιχεία για την επιβίωση και τη μεθοδολογία τους. Έπειτα, αντιπαραβάλαμε τρεις στρατηγικές για τη μακροζωία: λιγότερη τροφή, ραπαμυκίνη και μετφορμίνη.
Η ανάλυσή μας έδειξε ότι η μειωμένη κατανάλωση τροφής παρέμενε η πιο σταθερά αποτελεσματική μέθοδος παράτασης της ζωής στα ζώα, με τη ραπαμυκίνη να ακολουθεί από κοντά. Αντίθετα, η μετφορμίνη δεν παρουσίασε σαφές όφελος. Η επίδραση του περιορισμού της τροφής ήταν ίδια στα δύο φύλα, είτε το πρόγραμμα βασιζόταν σε μικρότερες μερίδες είτε σε διαλειμματική νηστεία.
Τα ευρήματα καθιστούν τη ραπαμυκίνη μία από τις πιο ενδιαφέρουσες κατευθύνσεις για την ανάπτυξη νέων θεραπειών κατά της γήρανσης. Παρότι η γήρανση δεν χαρακτηρίζεται ασθένεια, αποτελεί παράγοντα κινδύνου για πολλές παθήσεις, από τον καρκίνο έως την άνοια. Η επιβράδυνση αυτής της βασικής διαδικασίας θα μπορούσε να προσθέσει χρόνια καλής ποιότητας ζωής και να μειώσει τις δαπάνες για την υγειονομική περίθαλψη, καθώς γερνά ο παγκόσμιος πληθυσμός.
Παρενέργειες ραπαμυκίνης και περιορισμοί των μελετών
Υπάρχουν, ωστόσο, σημαντικοί παράγοντες που χρειάζεται να συνεκτιμηθούν. Αρχικά, εντοπίσαμε μεγάλη απόκλιση μεταξύ των πειραμάτων: ορισμένες μελέτες έδειξαν ακόμη και ότι η λιγότερη τροφή ή η λήψη ραπαμυκίνης μπορεί να μειώσει τη διάρκεια ζωής.
Επιπλέον, τα περισσότερα δεδομένα προέρχονται από ποντίκια και αρουραίους. Τα ζώα αυτά έχουν πολλά κοινά γονίδια με τον άνθρωπο, αλλά προφανώς δεν είναι ακριβώς ίδια με εμάς.
Τέλος, η ραπαμυκίνη ενδέχεται να προκαλέσει παρενέργειες, μεταξύ των οποίων η εξασθένηση της ανοσολογικής και αναπαραγωγικής λειτουργίας. Οι επιστήμονες μελετούν πλέον μικρότερες δόσεις, προκειμένου να διαπιστώσουν αν μπορούν να διατηρήσουν τα οφέλη περιορίζοντας τις ανεπιθύμητες ενέργειες.
Τα πρώτα ευρήματα δίνουν ενθαρρυντικές ενδείξεις. Σε δοκιμή ραπαμυκίνης που συνεχίζεται σε ανθρώπους, εθελοντές οι οποίοι λαμβάνουν μικρές δόσεις ανά διαστήματα εμφάνισαν θετικές μεταβολές σε δείκτες υγείας. Η μελέτη της μετφορμίνης σε ανθρώπους βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, ενώ τα αποτελέσματά της αναμένεται να ανακοινωθούν σε λίγα χρόνια.
Προς το παρόν, δεν υπάρχει λόγος να ζητήσει κανείς από τον γιατρό του συνταγή ραπαμυκίνης με στόχο τη μακροζωία. Ωστόσο, το φάρμακο, που προέρχεται από βακτήρια του εδάφους, υποδεικνύει ότι η στόχευση μίας μόνο μοριακής οδού ενδέχεται να αρκεί για την αναπαραγωγή των οφελών που συνδέονται με τη μειωμένη πρόσληψη τροφής. Το ζητούμενο είναι η αξιοποίηση αυτής της γνώσης για την ανάπτυξη θεραπειών που παρατείνουν την καλή υγεία χωρίς να υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής.
Συμπερασματικά
- Νέα μελέτη αναφέρει ότι η ραπαμυκίνη, η οποία χορηγείται για την πρόληψη της απόρριψης μοσχευμάτων, ενδέχεται να επιμηκύνει τη ζωή με τρόπο αντίστοιχο της δίαιτας περιορισμένης πρόσληψης τροφής.
- Η δίαιτα εξακολουθεί να αποτελεί την πιο αξιόπιστη μέθοδο μακροχρόνιας επιβίωσης, όμως η ραπαμυκίνη θα μπορούσε να αποτελέσει εναλλακτική χωρίς τις απαιτήσεις της διαρκούς δίαιτας.
- Τα στοιχεία υποδεικνύουν ότι η ραπαμυκίνη έχει επιδράσεις ανάλογες με τον περιορισμό της τροφής, ενώ δεν καταγράφηκε σαφές όφελος από τη μετφορμίνη.
- Η ραπαμυκίνη ενδέχεται να έχει ανεπιθύμητες επιδράσεις, όπως καταστολή της ανοσολογικής λειτουργίας, και χρειάζονται περισσότερες δοκιμές σε ανθρώπους.
- Το εύρημα δημιουργεί προοπτικές για την ανάπτυξη νέων θεραπειών κατά της γήρανσης, ώστε να ενισχυθεί η ποιότητα ζωής καθώς αυξάνεται η ηλικία του πληθυσμού.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/i-rapamykini-epimikynei-ti-zoi-exisoy-entyposiaka-me-ti-diaita/14003
