Ερευνητές του Ινστιτούτου Salk εντόπισαν μια νέα εγκεφαλική οδό, στην οποία συμμετέχει ομάδα νευρώνων του θαλάμου και η οποία συνδέει τη σωματική διάσταση του πόνου με τη συναισθηματική εμπειρία του.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στα *Proceedings of the National Academy of Sciences*, η υπερδραστηριότητα της συγκεκριμένης οδού ενδέχεται να συμμετέχει σε χρόνιες παθήσεις πόνου, μεταξύ των οποίων η ινομυαλγία και οι ημικρανίες.
Το εύρημα μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη νέων θεραπειών, οι οποίες θα στοχεύουν στις συναισθηματικές όψεις του πόνου και θα προσφέρουν ελπίδα σε ανθρώπους με διαταραχές πόνου ή ψυχιατρικές παθήσεις.
Η συναισθηματική διάσταση του σωματικού πόνου
Η σωματική αίσθηση δεν είναι η μόνη πλευρά του πόνου, καθώς συνοδεύεται και από συναισθηματική επιβάρυνση. Η δυσφορία, η αγωνία και το άγχος είναι δυνατόν να κάνουν έναν πρόσκαιρο τραυματισμό να εξελιχθεί σε επίμονο πόνο.
Μια εγκεφαλική οδός που προσδίδει στον σωματικό πόνο το συναισθηματικό του περιεχόμενο αναγνωρίστηκε από ερευνητές του Ινστιτούτου Salk. Η ανακάλυψη υποδεικνύει έναν πιθανό νέο στόχο για την αντιμετώπιση χρόνιων και συναισθηματικών διαταραχών πόνου, όπως η ινομυαλγία, η ημικρανία και η διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD).
Στη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Proceedings of the National Academy of Sciences, οι ερευνητές εντόπισαν σε ποντίκια νευρώνες του θαλάμου, μιας κεντρικής περιοχής του εγκεφάλου, οι οποίοι φαίνεται να συμμετέχουν στη συναισθηματική διάσταση του πόνου. Η διαδρομή αυτή θέτει υπό αμφισβήτηση την καθιερωμένη αντίληψη για τον τρόπο με τον οποίο ο πόνος γίνεται αντιληπτός στο σώμα και επεξεργάζεται στον εγκέφαλο.
«Για δεκαετίες, η επικρατούσα άποψη ήταν ότι ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις αισθητηριακές και συναισθηματικές πτυχές του πόνου μέσω ξεχωριστών οδών», λέει ο επικεφαλής συγγραφέας Sung Han, αναπληρωτής καθηγητής και κάτοχος της έδρας Pioneer Fund Developmental στο Salk. «Ωστόσο, υπάρχει συζήτηση σχετικά με το εάν η αισθητηριακή οδός του πόνου μπορεί επίσης να συμβάλλει στη συναισθηματική πλευρά του πόνου. Η μελέτη μας παρέχει ισχυρές ενδείξεις ότι ένας κλάδος της αισθητηριακής οδού του πόνου μεσολαβεί άμεσα στην συναισθηματική εμπειρία του πόνου».
Πώς η συναισθηματική επεξεργασία επηρεάζει την αντοχή στον πόνο
Η σωματική διάσταση του πόνου επιτρέπει την άμεση αναγνώρισή του, την εκτίμηση της έντασής του και τον εντοπισμό της αιτίας. Αντίθετα, η συναισθηματική πλευρά είναι εκείνη που τον καθιστά δυσάρεστο. Η δυσφορία που προκαλεί μπορεί να μας ωθήσει να δράσουμε, ενώ βοηθά να συσχετίζουμε αρνητικά συναισθήματα με συγκεκριμένες καταστάσεις, ώστε να τις αποφεύγουμε στο μέλλον.
Η διάκριση αυτή έχει σημασία: οι περισσότεροι άνθρωποι αρχίζουν να αισθάνονται πόνο σε παρόμοια επίπεδα ερεθίσματος, κάτι που δείχνει ότι η αισθητηριακή επεξεργασία του είναι σε μεγάλο βαθμό κοινή. Ωστόσο, η αντοχή στον πόνο διαφέρει πολύ από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η συναισθηματική επεξεργασία καθορίζει πόσο έντονα υποφέρουμε ή απειλούμαστε από αυτόν· αν γίνει υπερβολικά ευαίσθητη ή παραταθεί, ενδέχεται να προκύψει διαταραχή πόνου. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να εντοπιστούν οι εγκεφαλικές περιοχές που ρυθμίζουν τις διαφορετικές όψεις του πόνου.
Για την αισθητηριακή αντίληψη του πόνου θεωρούνταν υπεύθυνη η σπινοθαλαμική οδός: μεταφέρει σήματα από τον νωτιαίο μυελό στον θάλαμο και, από εκεί, σε περιοχές του εγκεφάλου που επεξεργάζονται τις αισθήσεις.
Η συναισθηματική πλευρά του πόνου αποδιδόταν συνήθως σε διαφορετική διαδρομή, τη σπινοπαραβραχιαία οδό. Μέσω αυτής, οι πληροφορίες για τον πόνο μεταφέρονται από τον νωτιαίο μυελό στο εγκεφαλικό στέλεχος.
Παλαιότερες έρευνες, με τη χρήση προηγούμενων μεθόδων, είχαν αφήσει να εννοηθεί ότι τα εγκεφαλικά κυκλώματα του πόνου είναι πιο σύνθετα. Η διαχρονική αυτή επιστημονική διαφωνία οδήγησε τον Han και την ερευνητική ομάδα του να εξετάσουν ξανά το θέμα με σύγχρονα εργαλεία.
Νέα σπινοθαλαμική οδός συνδέει τον πόνο με την αμυγδαλή
Με προηγμένες μεθόδους που επιτρέπουν τον έλεγχο της δραστηριότητας συγκεκριμένων εγκεφαλικών κυττάρων, οι ερευνητές αναγνώρισαν σε ποντίκια μια νέα σπινοθαλαμική οδό. Σε αυτήν, τα σήματα πόνου κατευθύνονται από τον νωτιαίο μυελό σε διαφορετική περιοχή του θαλάμου, η οποία συνδέεται με την αμυγδαλή, το κέντρο συναισθηματικής επεξεργασίας του εγκεφάλου. Οι νευρώνες της συγκεκριμένης ομάδας στον θάλαμο ξεχωρίζουν από την έκφραση του CGRP, ενός νευροπεπτιδίου που σχετίζεται με το γονίδιο της καλσιτονίνης και ανακαλύφθηκε αρχικά στο εργαστήριο του καθηγητή Ronald Evans στο Salk.
Όταν οι ερευνητές απενεργοποίησαν γενετικά τους νευρώνες CGRP, τα ποντίκια εξακολουθούσαν να ανταποκρίνονται σε ήπια επώδυνα ερεθίσματα, όπως η θερμότητα και η πίεση, γεγονός που έδειχνε ότι η αισθητηριακή επεξεργασία τους δεν είχε επηρεαστεί. Παρ’ όλα αυτά, δεν φάνηκε να συνδέουν αυτές τις συνθήκες με παρατεταμένα αρνητικά συναισθήματα και, σε μεταγενέστερες δοκιμές, δεν εκδήλωσαν μαθημένο φόβο ή αποφυγή. Αντίθετα, με την οπτογενετική ενεργοποίηση των ίδιων νευρώνων, τα ποντίκια εμφάνισαν σαφή δυσφορία και έμαθαν να αποφεύγουν την περιοχή, ακόμη και χωρίς να έχουν δεχθεί επώδυνο ερέθισμα.
«Η επεξεργασία του πόνου δεν αφορά μόνο την ανίχνευση του πόνου από τα νεύρα, αφορά τον εγκέφαλο που αποφασίζει πόσο σημαντικός είναι αυτός ο πόνος», λέει ο πρώτος συγγραφέας Sukjae Kang, ανώτερος ερευνητής στο εργαστήριο του Han. «Η κατανόηση της βιολογίας πίσω από αυτές τις δύο ξεχωριστές διαδικασίες θα μας βοηθήσει να βρούμε θεραπείες για τα είδη πόνου που δεν ανταποκρίνονται στα παραδοσιακά φάρμακα».
Ινομυαλγία, ημικρανία και ρόλος των νευρώνων CGRP
Η ινομυαλγία και η ημικρανία είναι ανάμεσα στις πολλές χρόνιες παθήσεις πόνου, στις οποίες η δυσάρεστη και έντονη εμπειρία μπορεί να επιμένει για μεγάλο διάστημα, συχνά χωρίς εμφανή σωματική αιτία ή τραυματισμό. Ορισμένοι ασθενείς περιγράφουν, επίσης, ακραία ευαισθησία σε συνηθισμένα ερεθίσματα —όπως το φως, οι ήχοι ή η αφή— που άλλοι δεν θα ένιωθαν ως επώδυνα.
Κατά τον Han, αν η σπινοθαλαμική οδός CGRP γίνει υπερδραστήρια, ενδέχεται να συμβάλει σε αυτές τις παθήσεις, καθώς ο εγκέφαλος μπορεί να ερμηνεύει λανθασμένα ή να υπεραντιδρά στα αισθητηριακά ερεθίσματα. Η μεταγραφική ανάλυση των νευρώνων CGRP έδειξε, μάλιστα, ότι εκφράζουν πολλά γονίδια τα οποία σχετίζονται με την ημικρανία και άλλες διαταραχές πόνου.
Ήδη, αρκετοί αναστολείς CGRP χορηγούνται για την αντιμετώπιση της ημικρανίας. Τα ευρήματα ενδέχεται να εξηγήσουν γιατί είναι αποτελεσματικά αυτά τα φάρμακα και να δώσουν ιδέες για την ανάπτυξη νέων, μη εθιστικών θεραπειών για διαταραχές συναισθηματικού πόνου.
Ο Han θεωρεί πιθανή και τη σύνδεση της οδού με ψυχιατρικές παθήσεις που περιλαμβάνουν αυξημένη αντίληψη απειλής, όπως η διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD). Αυξανόμενα στοιχεία από το εργαστήριό του υποδηλώνουν ότι η οδός CGRP του συναισθηματικού πόνου αποτελεί τμήμα του ευρύτερου συστήματος συναγερμού του εγκεφάλου, που ανιχνεύει και ανταποκρίνεται όχι μόνο στον πόνο, αλλά και σε ένα ευρύ φάσμα δυσάρεστων αισθήσεων. Η καταστολή της οδού με αναστολείς CGRP θα μπορούσε να προσφέρει μια νέα προσέγγιση για την ανακούφιση του φόβου, της αποφυγής και της υπερεπαγρύπνησης σε διαταραχές που σχετίζονται με τραύμα.
Δεν έχει αποσαφηνιστεί αν η οδός CGRP συνδέεται με τον ψυχολογικό πόνο που σχετίζεται με κοινωνικές εμπειρίες, όπως η θλίψη, η μοναξιά και η ερωτική απογοήτευση. Για να διευκρινιστεί αυτό το ενδεχόμενο απαιτείται περαιτέρω μελέτη.
«Η ανακάλυψή μας της οδού συναισθηματικού πόνου CGRP μας δίνει μια μοριακή και κυκλική εξήγηση για τη διαφορά μεταξύ της ανίχνευσης σωματικού πόνου και της ταλαιπωρίας από αυτόν», λέει ο Han. «Είμαστε ενθουσιασμένοι που συνεχίζουμε να εξερευνούμε αυτήν την οδό και να επιτρέπουμε μελλοντικές θεραπείες που μπορούν να μειώσουν αυτήν την ταλαιπωρία».
Περισσότερες πληροφορίες: Thalamic CGRP neurons define a spinothalamic pathway for affective pain. Proceedings of the National Academy of Sciences, 2025; 122 (28) DOI: 10.1073/pnas.2505889122.
Βασικά σημεία με μια ματιά
- Στο Ινστιτούτο Salk, ερευνητές εντόπισαν ένα νέο εγκεφαλικό κύκλωμα που συνδέει τη συναισθηματική διάσταση με τον σωματικό πόνο, με επίκεντρο νευρώνες του θαλάμου.
- Η υπερδραστηριότητα του κυκλώματος ενδέχεται να συμβάλλει σε χρόνιες παθήσεις πόνου, όπως η ινομυαλγία και οι ημικρανίες.
- Η ανακάλυψη θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες θεραπείες που εστιάζουν στις συναισθηματικές πτυχές του πόνου.
- Χρησιμοποιώντας σύγχρονες τεχνικές, οι ερευνητές έδειξαν ότι η οδός του πόνου περιλαμβάνει αλληλεπίδραση ανάμεσα στην αισθητηριακή και τη συναισθηματική επεξεργασία.
- Τα ευρήματα ενδέχεται να εξηγήσουν πώς λειτουργούν οι αναστολείς CGRP που χρησιμοποιούνται ήδη για τις ημικρανίες και να δώσουν νέες κατευθύνσεις για διαταραχές συναισθηματικού πόνου.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/ponos-pos-ena-mystiriodes-kykloma-egkefaloy-pyrodotei-tin-inomyalgia-kai-tis-imikranies/14660
