Μια νέα μελέτη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Washington αποκαλύπτει πώς η κετογονική διατροφή, με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά και λίγους υδατάνθρακες, συνδέεται με τη μείωση των επιληπτικών κρίσεων. Σε πειράματα με ποντίκια, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι η δίαιτα μεταβάλλει την επικοινωνία μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων, εξασθενώντας τα διεγερτικά σήματα και ενισχύοντας τις ανασταλτικές αποκρίσεις.
Οι συγκεκριμένες μεταβολές ενδέχεται να εξηγούν πώς η κετογονική δίαιτα περιορίζει την υπερδραστηριότητα που σχετίζεται με τις επιληπτικές κρίσεις. Οι ερευνητές προσδοκούν ότι τα ευρήματα θα συμβάλουν στην ανάπτυξη λιγότερο αυστηρών θεραπειών για την επιληψία.
Η σύνδεση της κετογονικής διατροφής, η οποία περιέχει πολλά λιπαρά και ελάχιστους υδατάνθρακες, με τη μείωση των επιληπτικών κρίσεων σε ορισμένους ασθενείς είναι γνωστή εδώ και χρόνια. Ωστόσο, οι λόγοι πίσω από αυτό το αποτέλεσμα δεν είχαν αποσαφηνιστεί.
Μελετώντας ποντίκια, ερευνητές του WashU Medicine διαπίστωσαν ότι η δίαιτα επιφέρει αλλαγές στον εγκέφαλο και περιορίζει την επικοινωνία μεταξύ των κυττάρων. Η παρατήρηση αυτή αναδεικνύει μια πιθανή κατεύθυνση για στοχευμένες θεραπείες.
Ορισμένοι ασθενείς με επιληψία εμφανίζουν λιγότερες κρίσεις με την κετογονική δίαιτα, ένα διατροφικό σχήμα πλούσιο σε λιπαρά και εξαιρετικά φτωχό σε υδατάνθρακες, όπως είναι γνωστό εδώ και δεκαετίες. Παρότι το όφελος έχει καταγραφεί, παρέμενε ασαφές πώς επιτυγχάνεται με αυτή την ιδιαίτερα περιοριστική δίαιτα. Ερευνητές της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Washington στο Σεντ Λούις έδειξαν τώρα σε ποντίκια ότι το διατροφικό σχήμα επιφέρει φυσικές αλλαγές στα εγκεφαλικά κύτταρα και στον τρόπο μετάδοσης των πληροφοριών μεταξύ τους, αποδυναμώνοντας τα σήματα. Η εργασία δημοσιεύτηκε στο Cell Reports.
Η πιο ήρεμη λειτουργία των νευρώνων ενδέχεται να εξηγεί πώς η δίαιτα περιορίζει την έντονη ηλεκτρική δραστηριότητα που χαρακτηρίζει μια επιληπτική κρίση. Η Ghazaleh Ashrafi, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Ιατρικής Κυτταρικής Βιολογίας και Φυσιολογίας του WashU και επικεφαλής της μελέτης, δήλωσε ότι τα ευρήματα υποδεικνύουν πιθανούς νέους τρόπους αντιμετώπισης της επιληψίας.
«Η καλύτερη κατανόηση του τρόπου λειτουργίας της δίαιτας παρέχει νέες οδούς για την ανάπτυξη παρεμβάσεων που δεν είναι τόσο αυστηρές όσο η ίδια η δίαιτα, αλλά εξακολουθούν να ελέγχουν τις κρίσεις», δήλωσε η Ashrafi.
Πώς η αλλαγή καυσίμου μεταβάλλει τον εγκέφαλο
Σε παιδιά με επιληψία που δεν ανταποκρίνονται στα συνήθη φάρμακα, συχνά εφαρμόζεται μια ιδιαίτερα αυστηρή μορφή κετογονικής δίαιτας. Για να λειτουργήσει, το 90% των ημερήσιων θερμίδων των περισσότερων από αυτούς τους ασθενείς πρέπει να προέρχεται από τροφές με πολλά λιπαρά. Σε ορισμένους ασθενείς, έχει αποδειχθεί ότι η αυστηρή τήρηση της κετογονικής δίαιτας μειώνει τις κρίσεις κατά περίπου 50%.
Με τον περιορισμό των υδατανθράκων και την αυξημένη πρόσληψη λιπαρών, το ήπαρ παράγει χημικές ενώσεις που ονομάζονται κετόνες. Όταν δεν υπάρχει γλυκόζη από τους υδατάνθρακες —τη συνήθη πηγή ενέργειας— οι νευρώνες του εγκεφάλου χρησιμοποιούν τις κετόνες ως καύσιμο.
Η Ashrafi εξήγησε ότι, παρόλο που η κετογονική δίαιτα συμβάλλει στη μείωση των επιληπτικών κρίσεων, οι περισσότεροι δυσκολεύονται να την ακολουθήσουν σταθερά. Ακόμη και μικρή απόκλιση από το αυστηρό διατροφικό σχήμα εξαλείφει τα οφέλη του.
Η χρήση των κετονών ως καυσίμου από τους νευρώνες θεωρούνταν γενικά ο λόγος της αντισπασμωδικής δράσης, χωρίς να είναι γνωστές οι ακριβείς αλλαγές που συμβαίνουν στον εγκέφαλο. Η Ashrafi και οι συνεργάτες της διερεύνησαν τις συγκεκριμένες μεταβολές στους νευρώνες που προκαλούνται από τις κετόνες, προκειμένου να εντοπίσουν νέους στόχους για αποτελεσματικές θεραπείες κατά των κρίσεων, οι οποίες θα επιβαρύνουν λιγότερο τους ασθενείς από τις εκτεταμένες αλλαγές στη διατροφή.
Η Ashrafi και οι συν-επικεφαλής συγγραφείς της μελέτης, Gabor Egervari, επίκουρος καθηγητής γενετικής και βιοχημείας, και Vitaly A. Klyachko, καθηγητής κυτταρικής βιολογίας και φυσιολογίας, αμφότεροι στο WashU Medicine, εξέτασαν ποντίκια που ακολουθούσαν διατροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά. Στόχος τους ήταν να εντοπίσουν αλλαγές στη γενετική δραστηριότητα του ιππόκαμπου, της εγκεφαλικής περιοχής από όπου συνήθως ξεκινούν οι επιληπτικές κρίσεις. Κατέγραψαν εκατοντάδες μεταβολές, πολλές από τις οποίες σχετίζονταν με γονίδια που ρυθμίζουν τη λειτουργία των συνάψεων, δηλαδή των άκρων των εγκεφαλικών κυττάρων που μεταφέρουν μηνύματα μεταξύ τους.
Αφού περιόρισαν το εύρος της έρευνας, οι επιστήμονες εξέτασαν στη συνέχεια τις μεταβολές στη λειτουργία των συνάψεων σε ποντίκια που ακολουθούσαν κετογονική δίαιτα. Παρατήρησαν λιγότερα διεγερτικά σήματα —δηλαδή τις χημικές ουσίες των νευροδιαβιβαστών που ενεργοποιούν τους γειτονικούς νευρώνες— και περισσότερες ανασταλτικές χημικές ουσίες, οι οποίες περιορίζουν την απόκριση των νευρώνων. Έτσι, εξασθένησε συνολικά η επικοινωνία στα κυκλώματα των εγκεφαλικών κυττάρων. Η Ashrafi ανέφερε ότι αυτό θα μπορούσε να εξηγεί πώς οι συγκεκριμένες δίαιτες μετριάζουν την υπερδραστηριότητα των κυττάρων που οδηγεί σε επιληπτικές κρίσεις και χαρακτηρίζει την επιληψία.
Με τη βοήθεια μικροσκοπίου υψηλής ισχύος, οι ερευνητές είδαν ότι οι νευρώνες των ποντικών που έτρωγαν κετογονική δίαιτα περιείχαν λιγότερα κυστίδια με διεγερτικά χημικά σήματα σε σύγκριση με εκείνους των ποντικών που ακολουθούσαν συνηθισμένη δίαιτα. Τα κυστίδια είναι μικροσκοπικές δομές μέσα στα εγκεφαλικά κύτταρα, οι οποίες απελευθερώνουν σήματα νευροδιαβιβαστών που προσλαμβάνουν τα γειτονικά κύτταρα. Όπως είπε η Ashrafi, η παρατήρηση αυτή συμφωνούσε με τις μεταβολές στη γονιδιακή δραστηριότητα που είχε καταγράψει η ομάδα.
Η μελέτη, όπως επισήμανε, προσδιορίζει τις συγκεκριμένες κυτταρικές μεταβολές που χρειάζονται για να εμφανιστούν οι αντισπασμωδικές επιδράσεις της κετογονικής δίαιτας. Εάν οι επιδράσεις αυτές αναπαραχθούν, για παράδειγμα, με φάρμακα ή άλλες παρεμβάσεις, ενδέχεται να προκύψουν νέες πιθανές θεραπευτικές προσεγγίσεις για την επιληψία.
Η Ashrafi δήλωσε ότι οι πολλές συνδέσεις ανάμεσα στη διατροφή και την ασθένεια θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε πιθανές στρατηγικές θεραπείας, εφόσον γίνουν καλύτερα κατανοητές.
Οι αλλαγές που οδηγούν τους νευρώνες να παράγουν λιγότερα από αυτά τα κυστίδια είναι μεγάλες. Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές προσδοκούν ότι μελλοντικά θα καταφέρουν να αναπαράγουν την αντισπασμωδική επίδραση χωρίς να απαιτείται ριζική αλλαγή στη διατροφή του ασθενούς.
Περισσότερες πληροφορίες: Marion I. Stunault et al., Ketogenic diet dampens excitatory neurotransmission by shrinking synaptic vesicle pools, Cell Reports (2026). DOI: 10.1016/j.celrep.2026.116945.
Με λίγα λόγια
- Νέα έρευνα του Πανεπιστημίου Washington φωτίζει τους μηχανισμούς μέσω των οποίων οι κετογονικές δίαιτες περιορίζουν τις επιληπτικές κρίσεις.
- Η διατροφή αυτή μεταβάλλει την επικοινωνία ανάμεσα στα εγκεφαλικά κύτταρα, εξασθενώντας τα διεγερτικά σήματα.
- Οι μεταβολές αυτές μπορεί να εξηγούν τον περιορισμό της υπερδραστηριότητας που οδηγεί σε επιληπτικές κρίσεις.
- Οι ερευνητές ευελπιστούν ότι τα αποτελέσματα θα συμβάλουν στην ανάπτυξη λιγότερο αυστηρών θεραπειών για την επιληψία.
- Η κετογονική δίαιτα έχει αποδειχθεί αποτελεσματική, ωστόσο πολλοί ασθενείς δυσκολεύονται να την τηρήσουν αυστηρά.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/pos-oi-ketogonikes-diaites-voithoyn-stin-prolipsi-ton-epiliptikon-kriseon/21409
