Το άρθρο παρουσιάζει δύο «παράξενες» συνήθειες που ενδέχεται να υποδηλώνουν υψηλή ευφυΐα: την ονειροπόληση και την αυτο-ομιλία.
Έρευνες υποδεικνύουν ότι η ονειροπόληση μπορεί να ενδυναμώνει τη δημιουργικότητα και τη συγκέντρωση, ενώ η ομιλία προς τον εαυτό ενδέχεται να ενισχύει τον αυτοέλεγχο και τη διαύγεια στη σκέψη.
Παρότι συχνά αυτές οι συνήθειες εκλαμβάνονται ως ενοχλητικές, η συνειδητή αξιοποίησή τους μπορεί να τις μετατρέψει σε χρήσιμα μέσα για περισσότερη παραγωγικότητα και δημιουργικότητα.
Συνηθισμένες συνήθειες της καθημερινότητας μπορεί να ενοχλούν κάποιους και συχνά να χαρακτηρίζονται «χούγια». Ωστόσο, δύο από αυτές θεωρούνται ενδείξεις εξαιρετικής ευφυΐας. Ποιες είναι;
Οι συνήθειες των ευφυών ανθρώπων μπορεί να διαφέρουν – Πώς επηρεάζει τη συμπεριφορά το επίπεδο νοημοσύνης;
Μελέτη του 2025, με τίτλο An inquiry into the relationship between intelligence and prosocial behaviour: Evidence from Swedish population registers, διαπίστωσε σταθερή σύνδεση της υψηλότερης γενικής ευφυΐας με μεγαλύτερη συμμετοχή σε φιλοκοινωνικές συμπεριφορές, μεταξύ άλλων την ψήφο, τις φιλανθρωπικές δωρεές και τις επιλογές υπέρ του περιβάλλοντος. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η συσχέτιση παραμένει ισχυρή ακόμη και αφού συνυπολογιστούν το οικογενειακό περιβάλλον, η εκπαίδευση και άλλοι πιθανοί συγχυτικοί παράγοντες.
Νεότερες μελέτες καταγράφουν επίσης επίδραση της ευφυΐας στη συμπεριφορά, χωρίς αυτή να είναι άμεση ή απλοϊκή. Τόσο η γενική ευφυΐα όσο και η συναισθηματική νοημοσύνη διαμορφώνουν τον τρόπο δράσης των ανθρώπων, μέσω της συλλογιστικής, του αυτοελέγχου και της ικανότητας να κατανοούν τους άλλους. Με τη σειρά τους, τα στοιχεία αυτά επηρεάζουν την κοινωνική συμπεριφορά στην καθημερινότητα.
- Η υψηλότερη γενική ευφυΐα συνδέεται με αυξημένη φιλοκοινωνική συμπεριφορά, όπως η συμμετοχή στις εκλογές, οι δωρεές σε φιλανθρωπίες και οι επιλογές με περιβαλλοντική υπευθυνότητα, ακόμη και αφού ληφθούν υπόψη το εισόδημα και η εκπαίδευση.
- Η συναισθηματική νοημοσύνη σχετίζεται με μειωμένη επιθετικότητα στους εφήβους. Έτσι, οι νέοι που αναγνωρίζουν και διαχειρίζονται καλύτερα τα συναισθήματά τους είναι λιγότερο πιθανό να συμπεριφερθούν επιθετικά.
- Η ισχυρότερη συναισθηματική νοημοσύνη βοηθά στον περιορισμό παρορμητικών και επικίνδυνων ενεργειών, καθώς βελτιώνει τη λήψη αποφάσεων και τον συναισθηματικό αυτοέλεγχο.
- Η σχέση μεταξύ ευφυΐας και συμπεριφοράς μπορεί να είναι έμμεση, καθώς τα συναισθήματα μπορούν να μεσολαβούν, ειδικά στα παιδιά και στους εφήβους.
- Η συμπεριφορά διαμορφώνεται από τον συνδυασμό ευφυΐας, προσοχής και προσωπικότητας, και όχι από την ευφυΐα μεμονωμένα.
- Οι συμπεριφορές ζωής σε βάθος χρόνου εξηγούνται πληρέστερα όταν η ευφυΐα συνυπολογίζεται με τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, επηρεάζοντας την εκπαίδευση, την εργασία και την ευεξία όσο περνούν τα χρόνια.
Οι δύο ενοχλητικές συνήθειες που συναντώνται συχνά σε ανθρώπους με εξαιρετική ευφυΐα
1. Χάνονται στις σκέψεις τους
Η ονειροπόληση μπορεί να παρεξηγηθεί ως απροσεξία ή κακή συμπεριφορά, ωστόσο έρευνες τη συνδέουν με τη δημιουργικότητα και την ευελιξία της σκέψης. Σε μελέτη του 2025, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 1.300 ενήλικες, η σκόπιμη ονειροπόληση προέβλεπε υψηλότερη δημιουργική απόδοση. Το εύρημα υποστηρίχθηκε από ισχυρότερες συνδέσεις μεταξύ εγκεφαλικών δικτύων που σχετίζονται με τον έλεγχο και τη φαντασία.
Έρευνες ακόμη δείχνουν ότι όσοι ονειροπολούν εύκολα μπορούν να περνούν αποτελεσματικότερα από τη μία εργασία στην άλλη, ενώ η λεγόμενη «αδρανής» σκέψη συχνά ταξινομεί πληροφορίες που συνδέονται με στόχους και ενισχύει τη μνήμη. Συνεπώς, όταν συνδυάζεται με επαρκή συγκέντρωση, η ονειροπόληση μπορεί να φανερώνει έναν δραστήριο και προσαρμοστικό νου, όχι απροσεξία.
2. Κάνουν διάλογο με τον εαυτό τους
Είτε δυνατά είτε σιωπηλά, η ομιλία προς τον εαυτό μπορεί να μοιάζει παράξενη, αλλά η ψυχολογία τη συνδέει με τον αυτοέλεγχο και τη μεγαλύτερη σαφήνεια της σκέψης. Μελέτη του 2023 στο Behavioral Sciences διαπίστωσε πως όσοι χρησιμοποιούσαν συχνότερα τον εσωτερικό λόγο ανέφεραν καλύτερο αυτοέλεγχο και πιο σαφή αίσθηση ταυτότητας. Η αυτο-ομιλία δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη ανώτερης ευφυΐας· φαίνεται, αντίθετα, να λειτουργεί ως γνωστικό υποστήριγμα για την οργάνωση ιδεών, τον σχεδιασμό ενεργειών και τον περιορισμό της «νοητικής ακαταστασίας». Όταν γίνεται με μέτρο και εποικοδομητικά, μπορεί να οδηγήσει από τις διάσπαρτες σκέψεις σε οργανωμένα σχέδια. Αντίθετα, η υπερβολική ή αρνητική αυτο-ομιλία μπορεί να επιφέρει το αντίθετο αποτέλεσμα.
Πώς να αντιμετωπίσετε τις «ενοχλητικές» αυτές συνήθειες
Αν αναγνωρίζετε στον εαυτό σας τη μία ή και τις δύο από αυτές τις «ενοχλητικές» συνήθειες, να θυμάστε ότι δεν κάνετε κάτι λάθος. Πρόκειται και στις δύο περιπτώσεις για συνήθειες απολύτως φυσιολογικές και εξαιρετικά συνηθισμένες. Παρά τα πιθανά οφέλη τους, όμως, δεν συνιστούν απαραίτητα εγγυημένες ενδείξεις ιδιοφυΐας.
Οι σχέσεις ανάμεσα στις συγκεκριμένες συνήθειες και τις παραγωγικές συμπεριφορές που μπορεί να σχετίζονται μαζί τους διαμορφώνονται ανάλογα με τις περιστάσεις. Με άλλα λόγια, η σκόπιμη περιπλάνηση του νου, η αυτο-ομιλία για σχεδιασμό και όχι για μηρυκασμό, αλλά και η ισορροπία ανάμεσα στην ξεκούραση και την προσπάθεια συνδέονται πιο στενά με ενισχυμένη σκέψη ή δημιουργικότητα.
Μπορεί, ωστόσο, να προκύψουν προβλήματα αν αυτές οι συμπεριφορές καταλήξουν σε χρόνια διάσπαση προσοχής, άγχος ή αποδιοργάνωση. Αντίθετα, η συνειδητή χρήση τους, χωρίς υπερβολές, μπορεί να τις μετατρέψει σε πολύτιμα εργαλεία. Δείτε τρεις τρόπους για να τις αξιοποιήσετε με προσαρμοστικό τρόπο:
- Εντοπίστε τις συνθήκες στις οποίες εμφανίζονται. Παρατηρήστε πότε και σε ποια μέρη συνηθίζετε να ονειροπολείτε ή να μιλάτε στον εαυτό σας. Συμβαίνει η ονειροπόληση σε μονότονες δουλειές; Καταφεύγετε στην αυτοομιλία όταν χρειάζεται να συγκεντρωθείτε σε κάτι σημαντικό; Αφιερώστε πρώτα 10 λεπτά σε μια περίοδο «αδράνειας» και έπειτα επανέλθετε στην εργασία.
- Κατευθύνετε σκόπιμα τον εσωτερικό σας λόγο. Στον σχεδιασμό ή την επεξεργασία ιδεών, δοκιμάστε να απευθύνεστε στον εαυτό σας σιωπηλά ή με χαμηλή φωνή, σαν να του δίνετε οδηγίες. Αυτή η διαδικασία ενδέχεται να κάνει τη σκέψη πιο ξεκάθαρη.
- Δώστε χώρο για ανάπαυση στο μυαλό. Βάλτε στο πρόγραμμά σας σύντομα διαλείμματα για σκέψη. Κάποιες φορές, οι πιο καλές ιδέες εμφανίζονται όταν ο εγκέφαλος μπορεί να περιπλανηθεί με άνεση και ελευθερία.
Η υπερβολική αξία που αποδίδουμε στη συγκέντρωση, την πειθαρχία και τη σιωπή του νου μπορεί να μας κάνει να αγνοούμε τις δυνατότητες του ανθρώπινου εγκεφάλου πέρα από την απλή προσήλωση. Επομένως, αν την επόμενη φορά διαπιστώσετε ότι ο νους σας περιπλανιέται, ακούσετε έναν απαλό ψίθυρο αυτο-ομιλίας ή δείτε το βλέμμα σας να χάνεται έξω από το παράθυρο, μην εκλάβετε αμέσως τη συμπεριφορά ως τεμπελιά ή απουσία ελέγχου.
Συμπερασματικά
- Η ονειροπόληση και η αυτοομιλία είναι δύο «παράξενες» συνήθειες που συνδέονται με υψηλή ευφυΐα και ενδέχεται να ενισχύουν τη δημιουργικότητα και τη συγκέντρωση.
- Όταν γίνεται συνειδητά, η ονειροπόληση μπορεί να στηρίξει την παραγωγικότητα και την οργάνωση πληροφοριών που συνδέονται με στόχους.
- Η αυτοομιλία σχετίζεται με καλύτερο αυτοέλεγχο και πιο καθαρή σκέψη, ενώ μπορεί να λειτουργήσει ως γνωστικό βοήθημα για την οργάνωση ιδεών.
- Παρότι συχνά εκλαμβάνονται ως ενοχλητικές, αυτές οι συνήθειες είναι φυσιολογικές και δεν αποτελούν κατ’ ανάγκη ένδειξη ιδιοφυΐας.
- Η μετρημένη και συνειδητή αξιοποίησή τους μπορεί να τις καταστήσει χρήσιμο μέσο ενίσχυσης της δημιουργικότητας.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/2-paraxenes-synitheies-poy-faneronoyn-oti-kapoios-einai-exairetika-eyfyis/17673
