Το άρθρο παρουσιάζει οκτώ απρόσμενες, ακόμη και εκκεντρικές, συνήθειες των εξαιρετικά ευφυών ανθρώπων και επισημαίνει πως η ευφυΐα δεν φανερώνεται πάντοτε με τους συνηθισμένους τρόπους.
Συχνά, οι πολύ έξυπνοι δεν συμμορφώνονται με τις κοινωνικές προσδοκίες. Μπορεί, για παράδειγμα, να μιλούν στον εαυτό τους, να ονειροπολούν, να προτιμούν την ακαταστασία ή να επιζητούν συζητήσεις με βάθος.
Η υπερευαισθησία και η αμφιβολία για τη δική τους ευφυΐα είναι ανάμεσα στις συνήθειες που φανερώνουν σύνθετες γνωστικές διεργασίες. Παράλληλα, αναδεικνύουν τον ιδιαίτερο τρόπο σκέψης τους και την τάση προς τη δημιουργικότητα και την καινοτομία.
Οι προσδοκίες δεν καθορίζουν πάντα τον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται η ευφυΐα, αφού αυτή μπορεί να συνοδεύεται από απρόβλεπτες και μη συμβατικές συνήθειες. Οι εξαιρετικά έξυπνοι άνθρωποι μπορεί να εμφανίζουν οκτώ ιδιαίτερες, ακόμη και εκκεντρικές, συμπεριφορές. Ποιες είναι και τι τις εξηγεί;
Οκτώ ασυνήθιστες συμπεριφορές που συνδέονται με την υψηλή ευφυΐα
Ορισμένοι από τους πιο έξυπνους ανθρώπους δεν ανταποκρίνονται στα καθιερωμένα στερεότυπα γύρω από την ευφυΐα. Η αντίληψη ότι αυτή αποδεικνύεται πάντα μέσα από άριστες σχολικές επιδόσεις ή γρήγορους υπολογισμούς δεν είναι σωστή. Αντίθετα, μπορεί να εκδηλωθεί με ασυνήθιστο, εκκεντρικό ή ακόμη και κοινωνικά μη συμβατικό τρόπο.
Συμπεριφορές που συχνά εκλαμβάνονται ως παράξενες ενδέχεται στην πραγματικότητα να αποτελούν σημάδια ισχυρής γνωστικής ικανότητας. Μπορεί να αντανακλούν έναν οργανωμένο εγκέφαλο και να συνοδεύονται από σύνθετη, αυτόνομη σκέψη. Ακολουθούν οκτώ χαρακτηριστικά που φωτίζουν λιγότερο εμφανείς πλευρές της ευφυΐας.
Πώς συνδέονται η εκκεντρικότητα και η εμμονή με την ευφυΐα
Μελέτη του 2009, με τίτλο «Clever sillies: why high IQ people tend to be deficient in common sense», υποστηρίζει ότι τα άτομα με υψηλό δείκτη νοημοσύνης καταφεύγουν συχνά σε αφηρημένη και αναλυτική σκέψη ακόμη και σε συνηθισμένες κοινωνικές περιστάσεις. Έτσι μπορεί να παραμερίζουν τη διαισθητική, εξελικτικά διαμορφωμένη «κοινή λογική» και, κάποιες φορές, να ενεργούν με τρόπο που μοιάζει ανόητος ή δυσλειτουργικός.
Η ίδια μελέτη συνδέει αυτή τη ροπή και με στοιχεία της προσωπικότητας, μεταξύ των οποίων η μεγάλη δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες και η αναζήτηση καινοτομίας. Αυτά τα χαρακτηριστικά μπορεί να απομακρύνουν ακόμη περισσότερο τα άτομα με υψηλό IQ από τις ενστικτώδεις κοινωνικές κρίσεις.
Νεότερες έρευνες σκιαγραφούν μια περισσότερο σύνθετη εικόνα: οι ευφυείς άνθρωποι ενδέχεται να έχουν εντονότερη εκκεντρικότητα και βαθιά συγκέντρωση, όχι όμως αναγκαστικά περισσότερες εμμονές από όσους έχουν μέσο ή χαμηλό IQ. Είναι πιθανό να αναπτύσσουν ασυνήθιστες συνήθειες και έντονα, παθιασμένα ενδιαφέροντα, χωρίς αυτό να σημαίνει μεγαλύτερη πιθανότητα για ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή ή παθολογική εμμονή.
- Εκκεντρικότητα και χαρισματικότητα: Έρευνες συσχετίζουν δημιουργικά άτομα με υψηλό IQ με ασυνήθιστα ενδιαφέροντα και συμπεριφορές, που θεωρούνται εκκεντρικές με βάση τα κοινωνικά πρότυπα και ενδέχεται να αντανακλούν μια ιδιαίτερη νευρωνική δομή.
- Υγιής τελειομανία: Στα χαρισματικά άτομα παρατηρείται συχνά μεγάλη προσήλωση στη λεπτομέρεια και τελειομανία στους τομείς που τα ενδιαφέρουν, με κίνητρο την περιέργεια και όχι κάποια δυσλειτουργία.
- Κλινική εμμονή (ΙΔΨΔ): Μετα-αναλύσεις καταγράφουν ότι τα άτομα με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή έχουν μέσο ή χαμηλότερο από τον μέσο όρο IQ, καθώς και πιο αργή ταχύτητα επεξεργασίας, όχι ανώτερη ευφυΐα.
- Υπερευαισθησίες: Άτομα με υψηλό IQ αναφέρουν συχνότερα τάσεις που σχετίζονται με τη διάθεση, το άγχος και την εμμονή, στοιχείο που στηρίζει τη θεωρία του «υπερ-εγκεφάλου/υπερ-σώματος». Ωστόσο, πρόκειται για ευαισθησία και όχι για κλινική παθολογία.
Οι οκτώ συμπεριφορές που μπορεί να εμφανίζουν οι εξαιρετικά έξυπνοι
1. Μιλούν στον εαυτό τους, συχνά και φωναχτά
Το να εκφωνεί κάποιος τη λίστα με τις υποχρεώσεις του σαν να παρουσιάζει μια εκπομπή DIY ίσως μοιάζει παράξενο, μπορεί όμως να ενισχύσει τη λειτουργία του εγκεφάλου. Σε μελέτη του 2012, η οποία δημοσιεύτηκε στο Quarterly Journal of Experimental Psychology, διαπιστώθηκε ότι η έκφραση των σκέψεων βελτιώνει τη συγκέντρωση και την αναγνώριση αντικειμένων. Όσοι συμμετέχοντες επαναλάμβαναν την ονομασία του αντικειμένου που αναζητούσαν, το εντόπιζαν γρηγορότερα και με μεγαλύτερη ακρίβεια σε σχέση με όσους έμεναν σιωπηλοί.
Η εκφορά των σκέψεων δυνατά μπορεί να ενεργοποιήσει πρόσθετα αισθητηριακά κανάλια. Όταν ακούμε τη σκέψη μας, ενισχύονται η μνήμη και οι διεργασίες λήψης αποφάσεων. Ο Einstein, όπως και πολλοί κορυφαίοι επαγγελματίες, αξιοποιούσε αυτή την τεχνική για την παραγωγή ιδεών, τον εντοπισμό λαθών και την προετοιμασία παρουσιάσεων. Όσοι μουρμουρίζουν στους διαδρόμους των σούπερ μάρκετ ή ενθαρρύνουν τον εαυτό τους πριν από μια συνάντηση, επιδεικνύουν ανεπτυγμένες εκτελεστικές λειτουργίες.
2. Ονειροπολούν συχνά
Στις συζητήσεις, η προσοχή μπορεί συχνά να απομακρύνεται από το θέμα και να στρέφεται σε άσχετες σκέψεις, όπως η αναθεώρηση ενός επιχειρηματικού σχεδίου ή η ανάμνηση ενός τυχαίου ονείρου. Μπορεί να προκαλεί αμηχανία, ωστόσο έρευνα του Πανεπιστημίου British Columbia διαπίστωσε ότι οι συχνοί ονειροπόλοι σημειώνουν υψηλότερες επιδόσεις σε μετρήσεις ευφυΐας, μεταξύ άλλων στην ενεργή μνήμη και στη δημιουργική επίλυση προβλημάτων.
Κατά την ονειροπόληση δραστηριοποιείται το «δίκτυο προεπιλεγμένης κατάστασης» του εγκεφάλου, το οποίο συνδέεται με την εσωτερική σκέψη, τη φαντασία και τον αυτοστοχασμό. Δεν πρόκειται για απροσεξία: αυτή η νοητική περιπλάνηση αντανακλά υποσυνείδητη επεξεργασία, η οποία μπορεί να ενισχύει την επίλυση προβλημάτων ακόμη και όταν δεν υπάρχει συνειδητή συγκέντρωση.
Όταν κάποιος αφαιρείται διαβάζοντας ένα email ή κοιτάζει έξω από το παράθυρο ενώ οι άλλοι συζητούν για τη δουλειά, ίσως το μυαλό του να εκτελεί στο παρασκήνιο μια βαθιά γνωστική εργασία.
3. Μένουν ξύπνιοι μέχρι αργά χωρίς προφανή λόγο
Είναι 1:47 π.μ., η οθόνη έχει σβήσει και δεν παίζουν βίντεο ούτε γίνεται άσκοπη περιήγηση στο διαδίκτυο, αλλά το άτομο παραμένει σε εγρήγορση. Μια ιδέα, ακόμη ατελής, στριφογυρίζει στο μυαλό και ξαφνικά μοιάζει επαναστατική. Αυτό μπορεί να γίνει ένας κρυφός τόπος δημιουργίας, που χαριτολογώντας θα μπορούσε να ονομαστεί «νυχτοπούλι».
Όταν ο υπόλοιπος κόσμος κοιμάται, οι ώρες αυτές χαρίζουν ησυχία και λιγότερους περισπασμούς — συνθήκες κατάλληλες για δημιουργικότητα. Για πολλούς ευφυείς ανθρώπους, τότε εμφανίζονται οι σημαντικότερες εκρήξεις έμπνευσης. Η παραμονή ξύπνιου μέχρι αργά μπορεί να μοιάζει με συμμετοχή σε ένα νοητικό, υπόγειο κλαμπ, όπου βρίσκουν περιθώριο να αναδειχθούν ανορθόδοξες ιδέες.
4. Αμφισβητούν συνεχώς τη δική τους ευφυΐα
Ένα παράδοξο είναι ότι η αμφισβήτηση των ικανοτήτων ενδέχεται να γίνεται εντονότερη όσο αυξάνεται η ευφυΐα. Το φαινόμενο συνδέεται με το γνωστικό σφάλμα Dunning-Kruger, που περιέγραψαν πρώτοι οι Αμερικανοί ψυχολόγοι David Dunning και Justin Kruger. Σύμφωνα με αυτό, όσοι έχουν χαμηλότερη ικανότητα τείνουν να υπερεκτιμούν τις δεξιότητές τους, ενώ άτομα με υψηλότερη ικανότητα συχνά τις υποτιμούν.
Οι άνθρωποι με υψηλή ευφυΐα αντιλαμβάνονται πιο έντονα όσα δεν γνωρίζουν. Αυτή η επίγνωση μπορεί να εκληφθεί ως έλλειψη αυτοπεποίθησης, ιδίως σε κοινωνίες που συνδέουν την εξωστρεφή σιγουριά με την αυτοπεποίθηση. Παράλληλα, όμως, η ταπεινότητα αφήνει περιθώρια για εξέλιξη και πιο σύνθετη σκέψη.
Το σύνδρομο του απατεώνα μπορεί να εμφανίζεται ακόμη και σε περιβάλλοντα όπου το άτομο δικαιωματικά ανήκει. Δεν οφείλεται σε χαμηλή αυτοεκτίμηση, αλλά αντανακλά μια ακριβή αντίληψη για το πόση γνώση απομένει να αποκτηθεί. Έτσι, η ρεαλιστική αυτοαξιολόγηση μπορεί, παραδόξως, να αποτελεί ένδειξη σοφίας.
5. Βρίζουν πολύ συχνά
Σύμφωνα με έρευνες, όσοι χρησιμοποιούν εύκολα βρισιές συχνά τα πηγαίνουν καλύτερα σε τεστ λεκτικής ευφυΐας. Μελέτη του 2015, η οποία δημοσιεύθηκε στο Language Sciences, κατέγραψε ότι οι συμμετέχοντες που μπορούσαν να κατονομάσουν περισσότερες βρισιές κατόπιν αιτήματος διέθεταν επίσης πλουσιότερο γενικό λεξιλόγιο και μεγαλύτερη λεκτική ευφράδεια. Επομένως, η βωμολοχία δεν αντικαθιστά τη γλωσσική ευφυΐα, αλλά τη συμπληρώνει.
Η σχέση της βωμολοχίας με την έκφραση συναισθημάτων, τον κατάλληλο συγχρονισμό και τη γλωσσική λεπτότητα εξηγεί το εύρημα. Για να χρησιμοποιήσει κανείς τις βρισιές αποτελεσματικά, χρειάζεται γλωσσικό έλεγχο και επίγνωση του πότε και του πώς μπορεί να αξιοποιήσει τη γλώσσα με αντίκτυπο.
Βέβαια, η συχνή χρήση βωμολοχιών δεν ταιριάζει σε κάθε περίσταση — για παράδειγμα, σε μια συνέντευξη εργασίας. Σε μια ανεπίσημη συζήτηση ή αφήγηση, ωστόσο, μια περιστασιακή βρισιά που χρησιμοποιείται την κατάλληλη στιγμή μπορεί να φανερώνει υψηλό επίπεδο γλωσσικής δεξιότητας.
Τα ευρήματα συνάδουν με ευρύτερες μελέτες που καταγράφουν θετικούς συσχετισμούς ανάμεσα στην ικανότητα χρήσης βρισιών, τη λεκτική ευφράδεια, το λεξιλόγιο και ορισμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας. Αυτό αναδεικνύει πόσο σύνθετη είναι η γλωσσική χρήση και πόσο ξεπερνά τις συμβατικές νόρμες.
6. Είναι ευαίσθητοι στα ερεθίσματα: ήχους, φως και υφές
Η δυσφορία σε πολυσύχναστους χώρους, η διάσπαση της προσοχής από τους θορύβους ή ο εκνευρισμός από τις ετικέτες των ρούχων μπορεί να σχετίζονται όχι με ευθραυστότητα, αλλά με αυξημένη αισθητηριακή ευαισθησία. Η ευαισθησία αυτή έχει συσχετιστεί με υψηλότερη ενσυναίσθηση, συναισθηματικό βάθος και ευφυΐα.
Γι’ αυτό ορισμένοι άνθρωποι με υψηλή ευφυΐα επιλέγουν ήρεμα πρωινά, μινιμαλιστικούς χώρους ή ακουστικά με ακύρωση θορύβου, ώστε να διατηρούν τη συγκέντρωσή τους. Η ευαισθησία αυτή δεν χρειάζεται να θεωρείται αδυναμία· μπορεί να λειτουργεί σαν ένα ιδιαίτερα ρυθμισμένο αισθητηριακό «ραντάρ» για όσα συμβαίνουν στο περιβάλλον.
7. Έχουν δυσανάγνωστα γράμματα ή ακατάστατο γραφείο
Υπάρχει λόγος που τα δημιουργικά μυαλά – από τον Steve Jobs έως την Agatha Christie – δεν ήταν γνωστά για τα καθαρά τους γραφεία. Η Αμερικανή ψυχολόγος Kathleen Vohs διεξήγαγε μελέτη στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, δείχνοντας ότι οι συμμετέχοντες που εργάζονταν σε ακατάστατα δωμάτια παρήγαγαν πιο καινοτόμες και ανορθόδοξες ιδέες σε σύγκριση με εκείνους που βρίσκονταν σε τακτοποιημένους χώρους.
Σύμφωνα με τη θεωρία, η αταξία ενθαρρύνει τη μη συμβατική σκέψη. Ένα γραφείο γεμάτο αντικείμενα δεν μαρτυρά ηθική αποτυχία, αλλά μπορεί να αντανακλά έναν τρόπο σκέψης που ιεραρχεί τις προτεραιότητες με βάση αφηρημένους συσχετισμούς και όχι τη φυσική τάξη. Η δυσανάγνωστη γραφή συχνά εξηγείται από το γεγονός ότι ο εγκέφαλος λειτουργεί ταχύτερα από το χέρι. Έτσι, σημειώσεις που θυμίζουν εξωγήινη γλώσσα και χώροι εργασίας σε «οργανωμένο χάος» εμφανίζονται συχνά σε ιδιαίτερα δημιουργικούς ανθρώπους, αποτυπώνοντας έναν νου που βρίσκεται σε δράση.
8. Η πλήξη από τις συνηθισμένες συζητήσεις
Συχνά, τα άτομα με πολύ υψηλή ευφυΐα στρέφονται σε συζητήσεις με βαθύτερο περιεχόμενο, όπως ο θάνατος, τα όνειρα και η θεωρία του χωροχρόνου, και λιγότερο σε συνηθισμένα ζητήματα, όπως οι καθημερινές μετακινήσεις. Αναζητούν διάλογο που είναι ουσιαστικός, σύνθετος ή καινούργιος, καθώς οι κοινωνικές συμβάσεις δεν τους αρκούν και τους ενδιαφέρει περισσότερο η αυθεντικότητα.
Ο Ουγγρο-αμερικανός ψυχολόγος Mihaly Csikszentmihalyi, γνωστός για την έρευνά του στην «κατάσταση ροής», κατέληξε ότι οι ευφυείς άνθρωποι συχνά επιδιώκουν εμπειρίες που είναι «αυτοτελείς» — δηλαδή δραστηριότητες που προσφέρουν από μόνες τους ανταμοιβή. Οι συνηθισμένες κοινωνικές συζητήσεις σπάνια ανταποκρίνονται σε αυτό.
Η συγκεκριμένη προτίμηση δεν σημαίνει αγένεια ούτε κοινωνική αδεξιότητα· συνδέεται με την ενεργοποίηση της περιέργειας. Η κόπωση που μπορεί να προκαλούν οι επιφανειακοί διάλογοι ή το ενδιαφέρον που εμφανίζεται μόνο όταν η συζήτηση αποκτά ουσία δεν υποδηλώνουν ψυχρότητα, αλλά έναν εγκέφαλο στραμμένο στο «βάθος».
Συνοπτική εικόνα
- Παρουσιάζονται οκτώ ασυνήθιστες συνήθειες που σχετίζονται με εξαιρετικά ευφυείς ανθρώπους, υπενθυμίζοντας ότι η ευφυΐα δεν εκφράζεται πάντοτε με τους παραδοσιακούς τρόπους.
- Οι ευφυείς άνθρωποι συχνά αποκλίνουν από τις κοινωνικές προσδοκίες, με συμπεριφορές όπως το να μιλούν στον εαυτό τους, να ονειροπολούν ή να επιλέγουν την ακαταστασία.
- Χαρακτηριστικά όπως η υπερευαισθησία και η αμφισβήτηση της δικής τους ευφυΐας συνδέονται με σύνθετες γνωστικές διεργασίες και την αναζήτηση καινοτομίας.
- Συχνά προτιμούν συζητήσεις με βάθος και ουσία, ενώ οι επιφανειακοί διάλογοι δεν τους καλύπτουν.
- Τα ερευνητικά ευρήματα δείχνουν ότι οι ευφυείς μπορεί να είναι πιο ευαίσθητοι στα αισθητηριακά ερεθίσματα και να εμφανίζουν στοιχεία όπως δυσανάγνωστη γραφή ή ακατάστατο χώρο εργασίας, τα οποία σχετίζονται με τη δημιουργικότητά τους.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/oi-8-anapanteches-synitheies-poy-apokalyptoyn-toys-exairetika-eyfyeis-anthropoys/12887
