Το άρθρο εξετάζει πώς το βλέμμα φανερώνει τις προθέσεις και τα συναισθήματα ενός ανθρώπου, ακόμη κι όταν δεν μιλά. Επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται χωρίς συνειδητή προσπάθεια τις κινήσεις των ματιών. Αυτές λειτουργούν σαν μια άφωνη γλώσσα, μέσω της οποίας μεταδίδονται γρήγορα κοινωνικές πληροφορίες.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου McGill εντόπισαν ότι οι κινήσεις των ματιών που γίνονται σκόπιμα συνοδεύονται από συγκεκριμένες μικροκινήσεις, οι οποίες μαρτυρούν τις προθέσεις του ατόμου. Σε επόμενες μελέτες θα διερευνηθούν οι παράμετροι του βλέμματος σε συνάρτηση με τις προθέσεις και τα χαρακτηριστικά όσων παρατηρούν.
Η επιστήμη αποδεικνύει ότι ένα βλέμμα μπορεί να φανερώσει τις προθέσεις μας χωρίς να χρειαστεί να μιλήσουμε. Όπως η γλώσσα του σώματος, έτσι και η γλώσσα των ματιών δεν ακούγεται· όταν όμως γνωρίζουμε πώς να την ερμηνεύσουμε, μπορεί να αποκαλύψει πολλά για τις προθέσεις ενός ανθρώπου.
Πριν ακουστεί οποιαδήποτε λέξη, ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται ασυνείδητα τα μάτια, χωρίς να το ελέγχουμε. Οι εκφράσεις «τα μάτια είναι ο καθρέφτης της ψυχής» και «το βλέπω στα μάτια σου» δεν είναι τυχαίες: αποδίδουν εύστοχα τη σημασία της όρασης ως μίας από τις κυρίαρχες ανθρώπινες αισθήσεις.
Το βλέμμα ως εξελικτικό μέσο επικοινωνίας
Από τα πρώτα στάδια της ιστορίας του, ο άνθρωπος ζει σε ομάδες. Η σύνθετη αυτή κοινωνική ζωή έχει διαμορφώσει τον εγκέφαλό μας ώστε να αποκωδικοποιεί εκφράσεις και ανεπαίσθητες αλλαγές στο πρόσωπο, ιδίως γύρω από τα μάτια. Το σύστημα αυτό εξελίχθηκε για να διευκολύνει την ταχεία μετάδοση σύνθετων κοινωνικών πληροφοριών.
Παρατηρούμε από τη φύση μας τα βλέμματα των άλλων, αναζητώντας ενδείξεις για τα συναισθήματα και τις προθέσεις τους. Παράλληλα, το βλέμμα μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά το αν κάποιος εμπνέει εμπιστοσύνη, γοητεύει ή παραπλανά.
Τι αποκαλύπτει η «γλώσσα των ματιών»;
Στο Μόντρεαλ, ερευνητές του Πανεπιστημίου McGill εξέτασαν αν το ανθρώπινο βλέμμα μπορεί να φανερώσει τις προθέσεις μας, χωρίς να χρειαστεί να ειπωθεί ούτε μία λέξη.
Η ομάδα πραγματοποίησε σειρά πειραμάτων, στα οποία έλαβαν μέρος 70 έως 81 εθελοντές, για να μελετήσει το φαινόμενο. Οι συμμετέχοντες είδαν βίντεο ανθρώπων που έστρεφαν τα μάτια τους προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά. Σε κάποιες περιπτώσεις η κίνηση ήταν αυθόρμητη, ενώ σε άλλες γινόταν σκόπιμα.
Οι ερευνητές διέκοπταν τα βίντεο λίγο πριν ολοκληρωθεί η κίνηση και ζητούσαν από τους συμμετέχοντες να προβλέψουν προς ποια πλευρά θα στραφεί το βλέμμα. Το ποσοστό επιτυχίας στις απαντήσεις παρέμεινε ίδιο, όμως οι αντιδράσεις ήταν ταχύτερες όταν η κίνηση των ματιών γινόταν σκόπιμα.
Κατά τους επιστήμονες, η ταχύτερη αντίδραση υποδηλώνει ότι οι παρατηρητές αντιλαμβάνονται ασυνείδητα ποιες κινήσεις των ματιών είναι σκόπιμες και ποιες αυθόρμητες, με αποτέλεσμα να ανταποκρίνονται γρηγορότερα στις πρώτες.
Για να διερευνήσουν περαιτέρω τον μηχανισμό αυτής της αντίδρασης, οι ερευνητές εξέτασαν τις μικροκινήσεις που προηγούνται της μετατόπισης του βλέμματος. Βρήκαν ότι οι σκόπιμες κινήσεις συνοδεύονται από εντονότερη κινητική δραστηριότητα γύρω από τα μάτια, γεγονός που παραπέμπει σε χαρακτηριστικά κινητικά μοτίβα.
Αυτές οι λεπτές διαφορές λειτουργούν σαν μια «αόρατη υπογραφή» της πρόθεσης, ένα είδος «ίχνους» το οποίο ο εγκέφαλος εντοπίζει σχεδόν αυτόματα.
Ποιοι είναι οι επόμενοι επιστημονικοί στόχοι
Οι επιστήμονες σκοπεύουν να μετρήσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια την ταχύτητα, την τροχιά και τη συχνότητα των βλεφαρισμών σε διαφορετικές μορφές βλέμματος. Επιπλέον, θέλουν να εξετάσουν αν οι παράγοντες αυτοί διαφοροποιούνται ανάλογα με την πρόθεση του ατόμου —όπως το ψέμα, η προσφορά βοήθειας ή η απομάκρυνση— και με τα χαρακτηριστικά των παρατηρητών, ιδίως όσων έχουν διαταραχές όπως ο αυτισμός ή η ΔΕΠΥ.
Η ανάγνωση του βλέμματος των άλλων δεν αποτελεί κάποιο «μαγικό» χάρισμα. Πρόκειται για φυσική, έμφυτη ικανότητα κατανόησης, βαθιά συνδεδεμένη με την εξελικτική μας πορεία.
Αυτή η ικανότητα βοήθησε τους προγόνους μας να συνεργαστούν, να επιβιώσουν και να δημιουργήσουν σύνθετες κοινωνικές σχέσεις. Και σήμερα, σε κάθε ανθρώπινη αλληλεπίδραση, πίσω από κάθε βλέμμα κρύβεται μια πρόθεση, την οποία ο εγκέφαλός μας συχνά αναγνωρίζει χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.
Συνοπτικά
- Χωρίς να χρειάζονται λέξεις, το βλέμμα λειτουργεί ως σιωπηλή γλώσσα και μπορεί να φανερώσει συναισθήματα και προθέσεις.
- Σύμφωνα με ερευνητές του Πανεπιστημίου McGill, οι σκόπιμες κινήσεις των ματιών συνοδεύονται από μικροκινήσεις, οι οποίες προδίδουν τις προθέσεις.
- Καθώς ο εγκέφαλος εντοπίζει ασυνείδητα τις κινήσεις των ματιών, γίνεται δυνατή η ταχεία ανταλλαγή κοινωνικών πληροφοριών.
- Στα πειράματα, οι παρατηρητές αποκρίθηκαν πιο γρήγορα όταν οι κινήσεις των ματιών ήταν σκόπιμες, γεγονός που δείχνει ότι μπορούν να τις αναγνωρίζουν.
- Για τις επόμενες μελέτες τους, οι επιστήμονες σκοπεύουν να διερευνήσουν πώς οι παράγοντες που σχετίζονται με το βλέμμα επηρεάζονται από τις προθέσεις και τα χαρακτηριστικά των παρατηρητών.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/otan-ta-matia-apokalyptoynti-prodidei-ena-vlemma-prin-kan-eipothei-mia-lexi/6381
