Το άρθρο εστιάζει στον ναρκισσισμό και επισημαίνει πως δεν εντοπίζεται πάντοτε εύκολα, καθώς μπορεί να εκφράζεται μέσα από ανεπαίσθητες ενδείξεις. Ειδικοί τονίζουν ότι η γνώση αυτών των χαρακτηριστικών έχει σημασία για την ψυχική υγεία: οι ναρκισσιστές συχνά αλλοιώνουν τις σχέσεις και δεν επιδεικνύουν ενσυναίσθηση.
Στο κείμενο καταγράφονται 11 λιγότερο εμφανή σημάδια, μεταξύ των οποίων η υπέρμετρη αυτοπεποίθηση, η ανάγκη για επιβεβαίωση και η έλλειψη ενδιαφέροντος για τα συναισθήματα των άλλων. Παράλληλα, προτείνονται πρακτικοί τρόποι προφύλαξης από τέτοιες συμπεριφορές, όπως τα ξεκάθαρα όρια και η αναζήτηση υποστήριξης.
Μπορεί να θεωρούμε ότι ένας ναρκισσιστής ξεχωρίζει με την πρώτη ματιά, όμως ο ναρκισσισμός δεν εκδηλώνεται υποχρεωτικά με έντονο ή θορυβώδη τρόπο ούτε είναι πάντα εύκολο να εντοπιστεί. Σύμφωνα με ειδικούς, ορισμένες ενδείξεις είναι τόσο λεπτές ώστε να μένουν απαρατήρητες επί χρόνια, ιδίως όταν αφορούν ανθρώπους που εμπιστευόμαστε περισσότερο.
Ναρκισσισμός: αναγνωρίστε τις λιγότερο εμφανείς ενδείξεις
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο ναρκισσισμός συζητιέται ευρέως, αλλά συχνά αποτελεί παρεξηγημένο θέμα. Η έγκαιρη αναγνώριση των λεπτών ενδείξεων ναρκισσιστικής συμπεριφοράς, ωστόσο, μπορεί να συμβάλει στην προστασία της ψυχικής σας ηρεμίας. «Οι πραγματικοί ναρκισσιστές μπορεί να είναι δύσκολοι στην αντιμετώπιση, οπότε η επίγνωση οποιωνδήποτε σημαδιών μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή μελλοντικών προβλημάτων», αναφέρει η Αμερικανή Dr. Beth Pausic, PsyD., αντιπρόεδρος κλινικής αριστείας στην Kooth Digital Health, σύμφωνα με το Parade.
«Όταν αναγνωρίζετε τα σημάδια, μπορεί να σας βοηθήσει να είστε πιο προετοιμασμένοι για να διαχειριστείτε την αβεβαιότητα – ειδικά εάν η σχέση συνεχίζεται, όπως με έναν συνάδελφο ή μέλος της οικογένειας», προσθέτει. Η Dr. Pausic επισημαίνει ακόμη πως η ασάφεια γύρω από τον κλινικό ορισμό του ναρκισσισμού έχει ενταθεί, με αποτέλεσμα να γίνεται πιο δύσκολη η αναγνώριση ενός πραγματικού ναρκισσιστή.
«Μία από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις σχετικά με τον ναρκισσισμό είναι τι ακριβώς σημαίνει όταν λέμε ότι κάποιος είναι ναρκισσιστής», παρατηρεί. «Ο όρος μπορεί να κατανοηθεί μέσα από ένα κλινικό και επιστημονικά τεκμηριωμένο πρίσμα, αλλά έχει γίνει εξαιρετικά διαδεδομένος, έχει εμπλουτιστεί με νέους όρους και έχει αποκτήσει διαφορετικές σημασίες, γεγονός που καθιστά την κατανόησή του πιο δύσκολη».
Ποια χαρακτηριστικά έχει ένας ναρκισσιστής;
Ο ναρκισσισμός περιγράφει ένα χαρακτηριστικό προσωπικότητας, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εκδηλώνεται ως ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας (NPD). Αυτό εξηγεί ο Αμερικανός Dr. Ernesto Lira de la Rosa, Ph.D., ψυχολόγος και σύμβουλος μέσων για το Hope for Depression Research Foundation.
Η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας καλύπτει ένα φάσμα, ωστόσο όσοι ανταποκρίνονται στα κλινικά κριτήρια μοιράζονται συνήθως κοινά χαρακτηριστικά: είναι απορροφημένοι με τον εαυτό τους, έχουν υπερβολικά ανυψωμένη αυτοεκτίμηση και επιδεικνύουν πλήρη αδιαφορία για τους άλλους. «Αν και αυτά τα άτομα παρουσιάζονται ως γεμάτα αυτοπεποίθηση, στην πραγματικότητα είναι πολύ ανασφαλή και δεν αντέχουν την κριτική», προσθέτει ο Dr. Lira de la Rosa.
Πώς διαμορφώνεται ο ναρκισσισμός;
Η μελέτη του 2018 με τίτλο “The etiology of narcissism: A review of behavioral genetic studies” κατέληξε ότι η γενετική ασκεί ισχυρή επίδραση στον ναρκισσισμό και, επομένως, ορισμένοι άνθρωποι ενδέχεται να γεννιούνται με τάση προς ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά. Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι σημαντικό ρόλο έχουν οι προσωπικές εμπειρίες ζωής και σημείωσαν πως χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να διευκρινιστεί η αλληλεπίδραση ανάμεσα στα γονίδια και το περιβάλλον.
Νεότερες μελέτες υποδεικνύουν ότι ο ναρκισσισμός διαμορφώνεται από κληρονομικά χαρακτηριστικά, τη δομή του εγκεφάλου, τις εμπειρίες ζωής και τον τρόπο αντίδρασης των ανθρώπων:
- Ισχυρή γενετική επιρροή: Έρευνες σε δίδυμα αποδίδουν στα γονίδια το 40–70% των ναρκισσιστικών χαρακτηριστικών.
- Διαφορές στη δομή του εγκεφάλου: Στον μεγαλόπνοο ναρκισσισμό, μεγαλύτερη ποσότητα φαιάς ουσίας συνδέεται με περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την αυτοαναφορά και την ανταμοιβή. Αντίθετα, στον ευάλωτο ναρκισσισμό παρατηρείται μικρότερος όγκος σε ορισμένες από τις ίδιες περιοχές.
- Το περιβάλλον στην παιδική ηλικία έχει σημασία: Η παραμέληση και τα τραύματα από κακοποίηση σχετίζονται με τον ευάλωτο ναρκισσισμό. Η υπερτίμηση των παιδιών ή ο υπερβολικός έπαινος από τους γονείς συνδέονται με μεγαλόπνοα χαρακτηριστικά.
- Επιγενετικές επιδράσεις: Οι εμπειρίες, ιδιαίτερα το πρώιμο στρες, είναι δυνατόν μέσω επιγενετικών μηχανισμών να αλλάξουν την έκφραση των γονιδίων και να ενισχύσουν ναρκισσιστικές συμπεριφορές.
- Κοινωνικοί κύκλοι ανατροφοδότησης: Η κοινωνική αναγνώριση και η προσοχή μπορούν να εδραιώσουν ναρκισσιστικές πεποιθήσεις, ενώ η απόρριψη από το κοινωνικό περιβάλλον ενδέχεται να ενισχύσει την αμυντική εγωκεντρικότητα.
Επομένως, ο ναρκισσισμός δεν είναι απλώς προϊόν «κακής ανατροφής» ή «ματαιοδοξίας»· διαμορφώνεται από έναν πολύπλοκο συνδυασμό βιολογίας και εμπειριών, ο οποίος επηρεάζει τον τρόπο που τα άτομα αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και τους άλλους.
Ο ναρκισσισμός μπορεί να εκδηλώνεται και συγκαλυμμένα
Οι ψυχολόγοι εξηγούν ότι ο ναρκισσισμός μπορεί να είναι είτε φανερός είτε συγκαλυμμένος. «Το φάσμα της ναρκισσιστικής συμπεριφοράς σημαίνει ότι δεν εμφανίζουν όλοι φανερά μεγαλόπνοη ή εκμεταλλευτική συμπεριφορά», αναφέρει ο Αμερικανός ψυχολόγος Dr. Ray Christner, Psy.D.
Αρκετοί άνθρωποι εμφανίζουν μια λιγότερο εμφανή μορφή ναρκισσισμού στις κοινωνικές και προσωπικές τους σχέσεις. Τα σημάδια αυτά δεν είναι πάντα προφανή, γι’ αυτό μπορεί να είναι δύσκολο να εντοπιστούν και να προκαλούν απογοήτευση. Το γεγονός, ωστόσο, ότι είναι διακριτικά δεν τα καθιστά ακίνδυνα· είναι σημαντικό να τα αναγνωρίζουμε.
11 διακριτικά σημάδια ναρκισσισμού που μπορεί να μη γίνουν αντιληπτά
1. Οι συζητήσεις καταλήγουν πάντα να αφορούν τους ίδιους
Μια συζήτηση μπορεί να είναι αμφίδρομη, όμως με ένα άτομο που έχει ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά πάντα καταλήγει στο ίδιο σημείο. «Δεδομένης της μεγαλόπνοης εικόνας που έχουν για τον εαυτό τους, τα άτομα με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά συνήθως βρίσκουν τρόπο να κάνουν οποιαδήποτε συζήτηση να περιστραφεί γύρω από αυτούς», εξηγεί ο Dr. Lira de la Rosa. «Μπορεί να σας ακούν προσεκτικά όταν μοιράζεστε μια ιστορία, αλλά θα βρουν τρόπο να εμπλέξουν τον εαυτό τους μέσω της δικής τους οπτικής και εμπειριών. Με τον καιρό, παρατηρείτε αυτό το μοτίβο συμπεριφοράς».
2. Επιδεικνύουν υπερβολική αυτοπεποίθηση
Η αυτοπεποίθηση μπορεί να είναι θετική, αλλά, όπως λέει ο Dr. Christner, οι ναρκισσιστές την παρακάνουν. «Ενώ η αυτοπεποίθηση είναι θέμα σιγουριάς, ένα διακριτικό σημάδι ναρκισσισμού είναι όταν κάποιος υπερβαίνει τα όρια και αφήνει να εννοηθεί ότι είναι ανώτερος από τους άλλους», διευκρινίζει. «Για παράδειγμα, σε μια ομαδική εργασία, κάποιο άτομο μπορεί να υπονομεύσει διακριτικά τις ιδέες των άλλων, παρουσιάζοντας τις δικές του ως πιο διορατικές ή πολύτιμες, ακόμα και όταν δεν είναι».
3. Ζητούν διαρκώς κομπλιμέντα
Παρότι δείχνουν αυτοπεποίθηση, οι ναρκισσιστές συχνά αναζητούν συνεχώς επιβεβαίωση. «Αυτό μπορεί να φανεί με φαινομενικά αθώους τρόπους, όπως όταν κατευθύνουν συζητήσεις προς τα επιτεύγματά τους ή στήνουν σενάρια στα οποία οι άλλοι αισθάνονται υποχρεωμένοι να τους κάνουν κομπλιμέντα», λέει ο Dr. Christner. «Σκεφτείτε κάποιον που συνεχώς διηγείται λεπτομερείς ιστορίες επιτυχίας με πρόσχημα ότι ζητά συμβουλές, ενώ στην πραγματικότητα ψάχνει για έπαινο».
4. Αδιαφορούν για τα συναισθήματα των άλλων
Η ενσυναίσθηση αποτελεί σημαντικό στοιχείο στις φιλίες και στις συντροφικές σχέσεις, καθώς βοηθά να καλύπτονται οι ανάγκες και των δύο πλευρών. Οι ναρκισσιστές, όμως, δεν διαθέτουν ενσυναίσθηση. «Μπορεί να εκφράζετε τις ανησυχίες σας σε έναν ναρκισσιστή φίλο, κι αντί να σας ακούσει πραγματικά, να σας διακόψει και να σας δώσει αδιάφορες ή άχρηστες συμβουλές όπως “Θα είσαι καλά” ή “Δεν είναι και τόσο σοβαρό – απλώς ξεπέρασέ το”», λέει η Dr. Pausic.
5. Επιρρίπτουν συχνά την ευθύνη στους άλλους
Κανείς δεν είναι τέλειος. Ωστόσο, όταν έχετε απέναντί σας έναν ναρκισσιστή, μπορεί να φαίνεται ότι εκείνος θεωρεί τον εαυτό του αλάνθαστο. «Ένας συνάδελφος μπορεί να μην τα πήγε καλά σε μια παρουσίαση και αντί να αναγνωρίσει τα δικά του λάθη, να ρίξει την ευθύνη στους άλλους για μη επαρκή έρευνα ή για το ότι δεν έλεγξαν σωστά τη δουλειά του», σημειώνει η Dr. Pausic.
6. Δεν ζητούν συγγνώμη
Το σημάδι αυτό συνδέεται με το προηγούμενο. Σκεφτείτε αν έχετε ακούσει ποτέ το άτομο να λέει «συγγνώμη» ή να δείχνει μεταμέλεια. «Αν κάνουν κάτι που δεν σας αρέσει ή ζητήσετε μια συγγνώμη, πιθανότατα δεν θα την πάρετε», αναφέρει ο Dr. Lira de la Rosa. «Αυτό συμβαίνει γιατί ίσως να μην θεωρούν ότι έκαναν κάτι λάθος – μπορεί μάλιστα να φτάσουν στο σημείο να σας κάνουν gaslighting».
7. Δεν σέβονται τα προσωπικά όρια
Τα σαφή όρια συμβάλλουν στη διατήρηση της σωματικής και ψυχικής υγείας, όμως οι ναρκισσιστές συχνά δυσκολεύονται να τα τηρούν. «Τα άτομα με διακριτικές ναρκισσιστικές τάσεις μπορεί να μην σέβονται προσωπικά όρια – όχι επειδή τα αρνούνται ευθέως, αλλά επειδή τα ξεχνούν ή τα αγνοούν», αναφέρει η Dr. Pausic. «Για παράδειγμα, ένας φίλος ή συγγενής μπορεί να σας τηλεφωνεί ή να σας στέλνει μηνύματα επανειλημμένα σε ώρες που του έχετε πει ότι δεν είστε διαθέσιμοι, αλλά να το παρουσιάζει λέγοντας “απλώς ήθελα να μιλήσουμε”».
8. Δεν διατηρούν φιλίες για πολύ (ή καθόλου)
Μια ένδειξη μπορεί να είναι ο μικρός κοινωνικός κύκλος του ατόμου, που μοιάζει να περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε εσάς. Πώς εξηγείται; «Συχνά συμβαίνει επειδή οι άνθρωποι κουράζονται και βρίσκουν τρόπο να διακόψουν τη φιλία», αναφέρει ο Dr. Lira de la Rosa. «Αν και παρουσιάζονται ως δημοφιλείς και σημαντικοί, όταν τους γνωρίσετε καλύτερα, καταλαβαίνετε ότι δεν έχουν ή δεν μπορούν να διατηρήσουν φιλίες».
9. Θέλουν μόνο το «καλύτερο» και θυμώνουν αν δεν το έχουν
Είναι φυσιολογικό να επιθυμεί κανείς το καλύτερο, όμως η έντονη οργή όταν αυτό δεν συμβαίνει αποτελεί προειδοποιητική ένδειξη. Για παράδειγμα, «Αν χρειαστεί να περιμένουν για τραπέζι ενώ έχουν κράτηση ή αν τους βάλουν σε τραπέζι που θεωρούν κακό, αυτό μπορεί να τους πυροδοτήσει, γιατί νιώθουν ότι δεν τους σέβονται αφού δεν τους φέρονται σαν κάτι ξεχωριστό», εξηγεί η Dr. Pausic.
10. Προσφέρουν γενναιοδωρία υπό όρους
Ενδέχεται να εμφανίζονται ευγενικοί, αλλά η συμπεριφορά τους συχνά εξυπηρετεί κάποιον σκοπό, όπως την προσδοκία ανταλλάγματος ή δημόσιας αναγνώρισης. «Για παράδειγμα, σκεφτείτε κάποιον που δωρίζει σε έναν σκοπό μόνο αν η συνεισφορά του προβληθεί έντονα δημοσίως», αναφέρει ο Dr. Christner. «Ή κάποιον που βοηθά και μετά υπενθυμίζει συνεχώς τη γενναιοδωρία του».
11. Δυσκολεύονται να δεχτούν την κριτική
Η κριτική μπορεί να είναι δυσάρεστη, αλλά ενίοτε προσφέρει χρήσιμη ανατροφοδότηση. Στα άτομα με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, ωστόσο, «Ακόμα και προτάσεις που υπονοούν ότι δεν είναι τέλειοι μπορεί να προκαλέσουν αντίδραση», σημειώνει η Dr. Pausic. «Είναι δύσκολο για ένα άτομο με αυτά τα χαρακτηριστικά να δεχτεί καλοπροαίρετη ανατροφοδότηση με αξιοπρέπεια».
Πώς να προστατευτείτε όταν εντοπίζετε διακριτικά σημάδια ναρκισσισμού
Το να εντοπίσετε διακριτικά χαρακτηριστικά ναρκισσισμού αποτελεί το πρώτο βήμα· στη συνέχεια, η Dr. Pausic εισηγείται συγκεκριμένες ενέργειες για την προστασία σας:
- Θέστε ξεκάθαρα όρια, προσδιορίζοντας ποιες συμπεριφορές δεν αποδέχεστε.
- Έχετε κατά νου πως οι περισσότεροι ναρκισσιστές δεν αντιλαμβάνονται τις πράξεις τους και προσπαθήστε να μην εκλαμβάνετε προσωπικά τη συμπεριφορά τους.
- Στραφείτε για υποστήριξη σε ανθρώπους που εμπιστεύεστε, όπως φίλους, συγγενείς ή επαγγελματίες.
- Εάν πρόκειται για σύντροφο ή συγγενικό πρόσωπο, εξετάστε το ενδεχόμενο θεραπείας, ατομικά για εσάς ή εκείνον, ή από κοινού ως ζευγάρι ή οικογένεια.
- Όταν η συμπεριφορά γίνεται κακοποιητική ή τοξική, προέχει η ασφάλειά σας: ζητήστε βοήθεια και σκεφτείτε το ενδεχόμενο να λήξετε τη σχέση.
Ο Dr. Lira de la Rosa επισημαίνει επίσης ότι, αν και ο τερματισμός μιας φιλικής ή ερωτικής σχέσης ενδέχεται να είναι δύσκολος, κάποιες φορές χρειάζεται. «Αν νιώθετε ανασφάλεια ή δυσφορία με κάποιον και αναγνωρίζετε αυτά τα σημάδια, ίσως είναι καιρός να επανεκτιμήσετε τη σχέση σας με το άτομο αυτό», συμβουλεύει.
Με λίγα λόγια
- Τα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά μπορεί να εκφράζονται με διακριτικούς τρόπους και γι’ αυτό να μην είναι εύκολο να αναγνωριστούν, ακόμη και σε ανθρώπους που εμπιστευόμαστε.
- Παρουσιάζονται 11 λιγότερο εμφανείς ενδείξεις ναρκισσιστικής συμπεριφοράς, ανάμεσά τους η υπερβολική αυτοπεποίθηση και η αδιαφορία για τα συναισθήματα των άλλων.
- Η αναγνώριση αυτών των χαρακτηριστικών έχει σημασία για την ψυχική υγεία και για την προστασία από τοξικές σχέσεις.
- Μεταξύ των πρακτικών επιλογών για τη διαχείριση ναρκισσιστικών ατόμων είναι τα ξεκάθαρα όρια και η αναζήτηση υποστήριξης.
- Ο ναρκισσισμός διαμορφώνεται από συνδυασμό γενετικών παραγόντων και προσωπικών βιωμάτων, όχι αποκλειστικά από την «κακή ανατροφή».
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/pos-tha-apokalypsete-enan-narkissisti-11-atheata-simadia/12648
