Η Generation X, δηλαδή όσοι γεννήθηκαν από το 1970 έως το 1980, αναδεικνύεται ως η πιο μελαγχολική γενιά, σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες. Οι σημερινοί πενηντάρηδες καταγράφουν υψηλά επίπεδα δυστυχίας, τα οποία συνδέονται κυρίως με οικονομικούς και ψυχολογικούς παράγοντες, όπως η κρίση της μέσης ηλικίας και η ευθύνη φροντίδας τόσο των παιδιών όσο και των ηλικιωμένων γονιών τους.
Στην Ελλάδα, η στεγαστική κρίση και η οικονομική αβεβαιότητα επιβαρύνουν αυτή τη γενιά, καθώς τα εισοδήματα παραμένουν χαμηλότερα από τα προμνημονιακά επίπεδα. Η συνταξιοδότηση ενδέχεται να κάνει τα πράγματα δυσκολότερα: οι σημερινοί πενηντάρηδες βλέπουν μπροστά τους χαμηλές συντάξεις και μεγαλύτερη πίεση στην εργασία.
Πολλοί από όσους γεννήθηκαν την περίοδο 1970-1980 ίσως θυμούνται το βιβλίο «Generation X – Ιστορίες για μια έκρυθμη κουλτούρα» του Αμερικανού συγγραφέα Ντάγκλας Κόπλαντ. Το βιβλίο, που έχει εξαντληθεί εδώ και χρόνια και βρίσκεται πλέον μόνο σε παλαιοβιβλιοπωλεία, αποτέλεσε το εισαγόμενο ευαγγέλιο της γενιάς των ’90s, την οποία τα μέσα ενημέρωσης ονόμασαν Γενιά Χ.
Οι νέοι που τότε ήταν σχεδόν οργισμένοι και γνώρισαν τον ριγκανισμό και τον θατσερισμό, ενώ στην Ελλάδα ενηλικιώθηκαν με τη μετάβαση στον νεοφιλελευθερισμό, είναι οι πενηντάρηδες που σήμερα έχουν περάσει στη λήθη. Τους αποκαλούσαν κάποτε slackers, δηλαδή ανθρώπους που λουφάρουν ή κρατούν αποστάσεις, καθώς αρκετοί απέρριψαν τον γιαπισμό και την επιδίωξη του πλούτου. Η γενιά που διανύει ή πλησιάζει τα πρώτα -ήντα έχει συνδεθεί με καταραμένα είδωλα, όπως ο Κερτ Κομπέιν και ο Ρίβερ Φίνιξ, αλλά και με ταινίες όπως το Matrix και το Fight Club.
Η Generation X που έμεινε στη σκιά
Στο ελληνικό διαδίκτυο συναντά κανείς σχεδόν καθημερινά δημοσιεύματα για τη Gen Z, για την οποία λίγο πολύ γινόμαστε ειδικοί, είτε το επιδιώκουμε είτε όχι. Μαθαίνουμε πώς εργάζεται, πώς ερωτεύεται και τι τρώει, αλλά και πώς «κάηκε» από τις ατελείωτες ώρες στα social media κατά την πανδημία.
Οι millennials, που κάποτε βρίσκονταν στο επίκεντρο και πλέον είναι πλέον σαραντάρηδες, εξακολουθούν να απασχολούν την επικαιρότητα. Είναι η γενιά που βίωσε την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, η οποία στην Ελλάδα διήρκεσε πάνω από μία δεκαετία και έφερε τη μεγαλύτερη πτώση του ΑΕΠ σε περίοδο ειρήνης. Στη χώρα μας, πολλοί millennials ταυτίζονται με το brain drain: ήταν μορφωμένοι και διέθεταν υψηλά προσόντα, αλλά έφυγαν στο εξωτερικό αναζητώντας εργασία. Σήμερα η Ελλάδα επιχειρεί να τους προσελκύσει ξανά μέσω της πολυδιαφημισμένης κυβερνητικής καμπάνιας BrainReGain.
Μερίδιο προβολής διατηρούν ακόμη και οι Βaby boomers, η άλλοτε γενιά του μεταπολεμικού θαύματος. Στην Ελλάδα, στους baby boomers εντάσσονται όσοι ανήκουν στη γενιά του Πολυτεχνείου και της μεταπολίτευσης. Πιθανότατα είναι η τελευταία γενιά που μεγάλωσε πιστεύοντας ότι η ζωή της θα ήταν καλύτερη από εκείνη των γονιών της, χωρίς όμως να μπορεί να εξασφαλίσει το ίδιο για τα παιδιά της.
Η Generation X, αν χρησιμοποιήσουμε τον ευρύτερο ορισμό που περιλαμβάνει ηλικίες 45-60 ετών, φαίνεται να έχει μείνει ξεχασμένη στο χρονοντούλαπο της ιστορίας. Ακόμη και άνθρωποι που ανήκουν σε αυτή την ηλικιακή ομάδα συχνά δεν γνωρίζουν ή δεν θυμούνται τον συγκεκριμένο όρο.
Η πιο δυστυχισμένη γενιά;
Οι σημερινοί πενηντάρηδες δεν αποτελούν μόνο την πιο παραγνωρισμένη γενιά από τα μέσα ενημέρωσης, αλλά είναι και εκείνοι που έχουν ταλαιπωρηθεί περισσότερο, τουλάχιστον σε ψυχολογικό επίπεδο.
Αυτό προκύπτει από νεότερες διεθνείς έρευνες, σύμφωνα με τις οποίες τα ποσοστά δυστυχίας είναι υψηλότερα στους εκπροσώπους της Generation X. Σε έρευνα της εταιρείας δημοσκοπήσεων Ιpsos, η οποία κάλυψε 30 χώρες, ένας στους τρεις GenXers παγκοσμίως δήλωσε «καθόλου ευτυχισμένος» ή «όχι πολύ ευτυχισμένος» — το μεγαλύτερο ποσοστό ανάμεσα στις γενιές.
Μια εύλογη ερμηνεία είναι πως τα ευρήματα σχετίζονται απλώς με την κρίση της μέσης ηλικίας. Η ίδια έρευνα (happiness index 2025) καταγράφει ότι οι άνθρωποι είναι συνήθως πιο ευτυχισμένοι από τα 60 έως τα 70 και λιγότερο ευτυχισμένοι όταν βρίσκονται στα 50. Στις βασικές πηγές ανησυχίας και δυσφορίας συγκαταλέγονται τα προσωπικά οικονομικά, η ψυχική και σωματική υγεία, καθώς και η ευεξία.
Σε νέο αφιέρωμά του, ο Εconomist υποστηρίζει ότι τα προβλήματα της Generation X, είτε προέρχονται από υλικές συνθήκες είτε έχουν ψυχολογικό χαρακτήρα, δεν εξηγούνται αποκλειστικά από τις δυσκολίες της ηλικίας. Κατά την εκτίμησή του, η ίδια η γενιά είναι «καταραμένη». Ο χαρακτηρισμός είναι βαρύς, ωστόσο το αφιέρωμα τον τεκμηριώνει με κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα.
Οι γονείς «καγκουρό»
Ο Εconomist παραπέμπει σε έρευνα του Βρετανού καθηγητή οικονομικών Ντέιβιντ Μπλαντσφλάουερ, σύμφωνα με την οποία «όλα τα είδη των δυσάρεστων συναισθημάτων, από τη δυστυχία έως το άγχος και την απελπισία, κορυφώνονται γύρω στα 50»
Το εύρημα ενισχύει τη θεωρία της καμπύλης ζωής σε σχήμα U: η ευτυχία βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα στα νεανικά χρόνια, υποχωρεί στο χαμηλότερο σημείο της κατά τη μέση ηλικία και αρχίζει να ανακάμπτει καθώς πλησιάζουμε στην τρίτη ηλικία.
Για τη Generation X, ένας λόγος δυστυχίας είναι πως γύρω στα 50 γίνονται πιο αισθητά τα χρόνια προβλήματα υγείας, τα οποία σε μικρότερη ηλικία οι άνθρωποι συχνά παραμερίζουν. Παράλληλα, σε αυτή τη φάση μπορεί κανείς να αντιληφθεί ότι ίσως δεν καταφέρει ποτέ να εκπληρώσει όσα ονειρευόταν, όπως στην επαγγελματική του πορεία. Επιπλέον, πρόκειται για ανθρώπους που καλούνται να φροντίζουν ταυτόχρονα τα παιδιά τους, τα οποία δεν έχουν ακόμη ανεξαρτητοποιηθεί, και τους γονείς τους.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, όπως η Ελλάδα, όπου οι νέοι παραμένουν στο πατρικό σπίτι έως τα 35. Έτσι, όσοι από τη Generation X απέκτησαν παιδιά, θα συνεχίσουν για αρκετά χρόνια να κάνουν τους «καγκουρό», μεταφέροντας τα παιδιά τους στο μάρσιπο ακόμη κι όταν έχουν ενηλικιωθεί.
Generation X και η στεγαστική κρίση
Η στεγαστική κρίση έχει πλήξει σκληρά τη Generation X, με την Ελλάδα να συγκαταλέγεται στις χώρες όπου το πλήγμα είναι ιδιαίτερα έντονο.
Τα προβλήματα της Generation Rent, δηλαδή των ανθρώπων που ζουν στο ενοίκιο, γίνονται όλο και πιο συχνά θέμα συζήτησης. Πρόκειται κυρίως για νεότερους, οι οποίοι επιβαρύνονται από τα υπέρογκα μισθώματα. Στο επίκεντρο στεγαστικών μέτρων, όπως τα προγράμματα «Σπίτι μου 1 και 2», έχει βρεθεί η γενιά των Millennials, που δυσκολεύεται πολύ ή αδυνατεί να αποκτήσει κατοικία. Ανεξάρτητα από τις αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων, έχει τουλάχιστον αναγνωριστεί ότι χρειάζονται στήριξη οι σημερινοί τριαντάρηδες και σαραντάρηδες, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν οικογένεια.
Οι πενηντάρηδες είτε έχουν υποθηκευμένα σπίτια στην πλάτη τους, πολλά από τα οποία συνοδεύονται από «κόκκινα δάνεια», είτε ψάχνουν οικογενειακή κατοικία με ενοίκιο που απορροφά έναν ολόκληρο μισθό.
Εκτός από όσους έχουν κερδίσει από την άνοδο των τιμών των ακινήτων, στους οποίους περιλαμβάνονται και οι μικροϊδιοκτήτες που εισπράττουν από βραχυχρόνιες μισθώσεις, οι περισσότεροι μισθωτοί της Generation X βλέπουν τα χρήματά τους να εξαντλούνται προτού τελειώσει ο μήνας. Στην Ελλάδα, όπου η στεγαστική δαπάνη είναι η υψηλότερη στην Ευρώπη σε σχέση με το εισόδημα, το βάρος για τους πενηντάρηδες —ιδίως για όσους έχουν παιδιά— ενδέχεται να είναι μεγαλύτερο από εκείνο οποιασδήποτε άλλης ηλικιακής ομάδας.
Η γενιά που γνώρισε τη φτωχοποίηση
Στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης, τόσο η Generation X όσο και οι Millennials έχουν ανακτήσει τα εισοδήματα που έχασαν στη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης.
Στην Ελλάδα, αντίθετα, η ανάκαμψη καθυστερεί: οι αποδοχές εξακολουθούν να υπολείπονται των επιπέδων πριν από τα μνημόνια, τόσο σε ονομαστική αξία όσο και ως προς την αγοραστική δύναμη.
Οι σημερινοί πενηντάρηδες βρίσκονταν μεταξύ 30 και 40 ετών, δηλαδή θεωρητικά στην περίοδο των υψηλότερων αποδοχών της καριέρας τους, όταν σημειώθηκε η πιο απότομη πτώση μισθών και εκτοξεύτηκε η ανεργία.
Η Generation X δεν απέκτησε περιουσία στον βαθμό που το έκαναν οι γονείς της. Οι περισσότεροι ούτε αγόρασαν μικρά αγροτεμάχια ούτε, όταν κληρονόμησαν κάτι, κατάφεραν να το αξιοποιήσουν ως όφελος· συχνά εξελίχθηκε σε οικονομικό βάρος.
Η Generation X ενηλικιώθηκε σε μια περίοδο φαινομενικής ευημερίας, η οποία στηριζόταν στον δανεισμό. Γι’ αυτό, σε αντίθεση με τους νεότερους, τα μέλη της έχουν λόγους να θεωρούν ότι είναι φτωχότερα απ’ ό,τι ήταν στα 30 τους.
Τι τους περιμένει στη συνέχεια
Δεδομένα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δείχνουν ότι από το 2010 έως το 2021 η καθαρή ονομαστική περιουσία των millennials στην ευρωζώνη, δηλαδή τα εισοδήματα και τα περιουσιακά στοιχεία τους, τριπλασιάστηκε. Για την Generation X η αύξηση ήταν μικρότερη από τον διπλασιασμό. Στην Ελλάδα, από την άλλη, τα εισοδήματα εξακολουθούν να είναι κατά 28% χαμηλότερα από το 2010, σύμφωνα με τη Eurostat.
Ο Economist θεωρεί απίθανο να αλλάξει σημαντικά προς το καλύτερο η κατάσταση της Generation X στο μέλλον. Οι μεγαλύτερες δυσκολίες αναμένεται να εμφανιστούν καθώς τα μέλη της θα πλησιάζουν σταδιακά στη συνταξιοδότηση. Ήδη, το 2033 προβλέπεται να έχουν εξαντληθεί τα αποθεματικά του ταμείου κοινωνικής ασφάλισης στις ΗΠΑ, με τις παροχές να μειώνονται κατά 20%-25%, αν δεν ληφθούν δραστικά μέτρα. Στην Ελλάδα, όπου οι νέες συντάξεις είναι ήδη πολύ χαμηλές, οι σημερινοί πενηντάρηδες δύσκολα θα διασφαλίσουν αξιοπρεπή διαβίωση μετά τη συνταξιοδότησή τους, ενώ θα χρειαστεί να εργάζονται τουλάχιστον έως τα 70.
«Την επόμενη φορά που θα δείτε έναν πενηντάρη, τουλάχιστον χαμογελάστε του», είναι το συμπέρασμα του περιοδικού. Ευτυχώς, δεν προτρέπει να ελεήσουμε τον φτωχό.
*Αφροδίτη Τζιαντζή
Συνοπτικά
- Μεταξύ όσων γεννήθηκαν από το 1970 έως το 1980, η Generation X καταγράφει τα υψηλότερα επίπεδα δυστυχίας και μελαγχολίας, κυρίως εξαιτίας οικονομικών και ψυχολογικών παραγόντων.
- Στην Ελλάδα, η στεγαστική κρίση και η οικονομική αβεβαιότητα επιβαρύνουν τους πενηντάρηδες, των οποίων τα εισοδήματα παραμένουν χαμηλότερα από τα προμνημονιακά επίπεδα.
- Η κρίση της μέσης ηλικίας πλήττει τους ανθρώπους της Generation X: τα προβλήματα υγείας και η απογοήτευση για τις ανεκπλήρωτες επαγγελματικές φιλοδοξίες συνοδεύονται από αυξημένη δυστυχία.
- Η φροντίδα τόσο των ανήλικων παιδιών όσο και των ηλικιωμένων γονιών τους αφήνει τη γενιά αυτή εγκλωβισμένη ανάμεσα σε δύο απαιτήσεις, εντείνοντας την ψυχολογική πίεση.
- Δεν διαφαίνεται βελτίωση στα οικονομικά δεδομένα της Generation X, καθώς οι συντάξεις τους είναι χαμηλές και οι εργασιακές προοπτικές παραμένουν αβέβαιες.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/ereyna-oi-50arides-anadeiknyontai-i-pio-melagcholiki-genia/6525
