Λιπώδης νόσος του ήπατος: Πώς μπορεί να βοηθήσει η ντομάτα

Η μεταβολική δυσλειτουργία που σχετίζεται με στεατωτική νόσο του ήπατος (MASLD), γνωστή και ως λιπώδης νόσος του ήπατος, επηρεάζει περίπου έναν στους τέσσερις ενήλικες. Συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα μέχρι να έχει προχωρήσει η ηπατική βλάβη. Νεότερες έρευνες εξετάζουν αν η φυτοΐνη, μια ουσία που βρίσκεται στις ντομάτες, μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη ή στην αντιμετώπισή της.

Όταν γίνεται λόγος για ηπατική βλάβη, το αλκοόλ συνήθως βρίσκεται στο επίκεντρο. Ωστόσο, η MASLD δεν σχετίζεται απαραίτητα με την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Η αύξηση των ποσοστών παχυσαρκίας θεωρείται σημαντικός παράγοντας για την εμφάνισή της: η νόσος αναπτύσσεται όταν συσσωρεύεται υπερβολικό λίπος στα κύτταρα του ήπατος. Αν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνη φλεγμονή, μη αναστρέψιμες ουλές (κίρρωση) και ηπατική ανεπάρκεια.

Η φυτοΐνη στο επίκεντρο της έρευνας

Οι ντομάτες περιέχουν λυκοπένιο, την κόκκινη αντιοξειδωτική χρωστική που έχει συνδεθεί με οφέλη όπως η καλύτερη καρδιακή υγεία και ο μειωμένος κίνδυνος καρκίνου του προστάτη. Οι ερευνητές στρέφουν τώρα την προσοχή τους και στη φυτοΐνη, μια άχρωμη ουσία της ίδιας οικογένειας ενώσεων με το λυκοπένιο.

Το ενδιαφέρον για τη φυτοΐνη ενισχύθηκε από μελέτες σε ζώα, οι οποίες υπέδειξαν ότι τα οφέλη για την υγεία δεν οφείλονται μόνο στο λυκοπένιο και ότι ενδέχεται να παίζουν ρόλο και άλλες ενώσεις.

Σε νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Molecular Nutrition & Food Research, ερευνητές του Tufts University στη Βοστόνη εξέτασαν ειδικά τη φυτοΐνη. Σε ποντίκια που ακολουθούσαν την ίδια διατροφή, πλούσια σε επεξεργασμένους υδατάνθρακες ώστε να προκληθεί λιπώδης νόσος του ήπατος, εκείνα που λάμβαναν καθημερινά συμπληρώματα φυτοΐνης εμφάνισαν σημαντικά λιγότερο λίπος στο ήπαρ. Η ποσότητα του συμπληρώματος αντιστοιχούσε σε εκείνη που περιέχουν τρεις έως τέσσερις μεσαίου μεγέθους ντομάτες.

Η φυτοΐνη αύξησε τα επίπεδα των πρωτεϊνών SIRT1 και AMPK, οι οποίες συμβάλλουν στη ρύθμιση του τρόπου με τον οποίο το ήπαρ καίει λίπος για να παράγει ενέργεια. Το εύρημα υποδηλώνει ότι το ήπαρ μπορούσε να επεξεργάζεται καλύτερα το λίπος αντί να το αφήνει να συσσωρεύεται.

«Οι προστατευτικές επιδράσεις στο ήπαρ φαίνεται να προέρχονται από ενεργές ενώσεις που παράγονται όταν ο οργανισμός διασπά τη φυτοΐνη», εξηγεί ο καθηγητής Xiang-Dong Wang, ειδικός στη διατροφή και στον μεταβολισμό των καροτενοειδών, ο οποίος ηγήθηκε της μελέτης.

Οι ερευνητές κατέληξαν ότι τρόφιμα και συμπληρώματα πλούσια σε φυτοΐνη αξίζει να μελετηθούν περαιτέρω ως πιθανός τρόπος πρόληψης της λιπώδους νόσου του ήπατος. «Στη συνέχεια, χρειάζεται να πραγματοποιήσουμε κλινικές δοκιμές προϊόντων εμπλουτισμένων με φυτοΐνη σε άτομα με διαβήτη, παχυσαρκία και λιπώδη νόσο του ήπατος, για να δούμε πώς αυτό το συστατικό μπορεί να βελτιώσει τη μεταβολική υγεία», δήλωσε ο καθηγητής Wang.

Τι έδειξε μελέτη σε ανθρώπους

Νεότερα στοιχεία συνδέουν τις ντομάτες με την υγεία του ήπατος και σε ανθρώπους που έχουν ήδη λιπώδη νόσο του ήπατος. Τον Ιούλιο, μικρή δοκιμή στην Ιταλία έδωσε ενθαρρυντικά ευρήματα. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nutrients, διαπίστωσε ότι ενήλικες με MASLD οι οποίοι κατανάλωναν καθημερινά 200 γραμμάρια ωμής ντομάτας —περίπου δύο έως τρεις μεσαίες ντομάτες— και 50 γραμμάρια πασάτας, δηλαδή περίπου τρεις κουταλιές της σούπας, επί έξι εβδομάδες, παρουσίασαν σημαντικά μεγαλύτερη μείωση του λίπους στο ήπαρ σε σύγκριση με όσους δεν πρόσθεσαν ντομάτες στη διατροφή τους.

Οι ερευνητές ανέφεραν ότι οι ενώσεις της ντομάτας επηρεάζουν την παραγωγή, την αποθήκευση και την καύση του λίπους στο ήπαρ, ενώ συμβάλλουν και στη μείωση της φλεγμονής που προκαλεί τη νόσο. Δεν προσδιόρισαν, ωστόσο, ποιες ενώσεις ευθύνονταν για τα οφέλη.

Πού βρίσκεται η φυτοΐνη και πώς απορροφάται

Πιθανά οφέλη των καροτενοειδών της ντομάτας έχουν καταγραφεί και πέρα από την υγεία του ήπατος. Σε δοκιμή του Heinrich Heine University στο Ντίσελντορφ και του University of Dundee, ενήλικες που έλαβαν κάψουλες με καροτενοειδή ντομάτας, μεταξύ των οποίων και φυτοΐνη, εμφάνισαν λιγότερη ερυθρότητα στο δέρμα μετά από ελεγχόμενη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία σε σύγκριση με όσους έλαβαν εικονικό φάρμακο. Οι ενώσεις θεωρείται ότι συμβάλλουν στον περιορισμό ορισμένων κυτταρικών βλαβών και της φλεγμονής που συνδέονται με τις βλαβερές ακτίνες του ήλιου.

Η φυτοΐνη βρίσκεται σε όλη τη σάρκα της ντομάτας και μέσα στα φυτικά κύτταρα, επομένως τόσο οι φρέσκες όσο και οι επεξεργασμένες ντομάτες μπορούν να συμβάλουν στην πρόσληψή της. Όπως και το λυκοπένιο, είναι λιποδιαλυτή και απορροφάται αποτελεσματικότερα όταν η ντομάτα καταναλώνεται μαζί με κάποια πηγή λίπους, όπως το ελαιόλαδο.

Το μαγείρεμα και η επεξεργασία μπορούν επίσης να βοηθήσουν. Ο πελτές ντομάτας, η πασάτα και ο συμπυκνωμένος πελτές αποτελούν συμπυκνωμένες πηγές καροτενοειδών, καθώς η θέρμανση και η επεξεργασία διασπούν τα κυτταρικά τοιχώματα του φυτού και διευκολύνουν την απορρόφησή τους από τον οργανισμό.

Η φυτοΐνη υπάρχει φυσικά και σε άλλα πολύχρωμα φρούτα και λαχανικά, καθώς συμμετέχει στη δημιουργία χρωστικών ενώσεων όπως το λυκοπένιο. Πηγές της είναι τα καρότα —που περιέχουν μάλιστα περισσότερη φυτοΐνη από τις ντομάτες—, τα βερίκοκα, τα ροδάκινα, το καρπούζι και τα εσπεριδοειδή.

Οι ντομάτες ως μέρος μιας ευρύτερης διατροφής

Ο Duane Mellor, διαιτολόγος και ερευνητής στο Aston University, επισημαίνει ότι «τα επιστημονικά στοιχεία για τη φυτοΐνη παραμένουν ένα ενδιαφέρον ερευνητικό εύρημα και όχι κάτι που μπορεί ακόμη να μετατραπεί σε διατροφικές συστάσεις». Προσθέτει ότι «τα νέα ευρήματα σίγουρα δίνουν έναν ακόμη λόγο να έχουμε τις ντομάτες στο μενού».

«Οι ντομάτες, ιδιαίτερα όταν μαγειρεύονται ελαφρά σε ελαιόλαδο και σκόρδο ως μέρος ενός παραδοσιακού σοφρίτο, που αποτελεί βάση για όσπρια, σάλτσες και μαγειρευτά, θεωρούνται από πολλούς βασικό στοιχείο της μεσογειακής διατροφής. Αυτό για το οποίο είμαστε πιο βέβαιοι είναι ότι η μεσογειακού τύπου διατροφή συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο λιπώδους νόσου του ήπατος», λέει. «Οι ντομάτες είναι μόνο ένα μέρος της ευρύτερης εικόνας».

Το γενικότερο μήνυμα παραμένει ότι «μια πολύχρωμη διατροφή, πλούσια σε φυτικές τροφές, είναι ένας από τους καλύτερους τρόπους για να στηρίξουμε τη μακροχρόνια υγεία, συμπεριλαμβανομένης της υγείας του ήπατος».