ΔΕΠΥ: Συνδέεται με υψηλότερη θνησιμότητα, αλλά η φαρμακευτική αγωγή ίσως βοηθά

Η ΔΕΠΥ συνδέεται με υψηλότερα ποσοστά θανάτων από αυτοκτονία και τραυματισμούς, καθώς και με μέτρια αύξηση της θνησιμότητας από φυσικά αίτια. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι ο κίνδυνος θανάτου μπορεί να είναι χαμηλότερος για όσους λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή για τη ΔΕΠΥ, σύμφωνα με συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 19 μελετών, που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open.

Οι μελέτες περιλάμβαναν στοιχεία για σχεδόν 16 εκατομμύρια συμμετέχοντες από τρεις ηπείρους. Οι ερευνητές παρακολούθησαν για πολλά χρόνια μεγάλες ομάδες ανθρώπων με και χωρίς ΔΕΠΥ, σε ορισμένες περιπτώσεις για περισσότερα από 20 χρόνια, προκειμένου να συγκρίνουν τα ποσοστά θνησιμότητας.

Ο κύριος συγγραφέας της μελέτης, καθηγητής Joshua Stott από το Τμήμα Ψυχολογίας και Γλωσσικών Επιστημών του UCL, δήλωσε: «Είχαμε διαπιστώσει σε προηγούμενη έρευνα ότι τα άτομα με ΔΕΠΥ έχουν μικρότερο προσδόκιμο ζωής. Με την παρούσα μελέτη συμβάλλουμε στην καλύτερη κατανόηση των παραγόντων που οδηγούν σε αυτό το ιδιαίτερα ανησυχητικό εύρημα.

»Διαπιστώσαμε ότι τα άτομα με ΔΕΠΥ διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο όχι μόνο να πεθάνουν από αυτοκτονία ή τραυματισμό, αλλά και από φυσικά αίτια. Το εύρημα αυτό προσθέτει στοιχεία που δείχνουν ότι οι ανισότητες στον τομέα της υγείας τις οποίες αντιμετωπίζουν τα άτομα με ΔΕΠΥ είναι ευρείες και εκτείνονται σε πολλούς τομείς.

»Η ΔΕΠΥ δεν είναι εξ ορισμού μια πάθηση που περιορίζει τη διάρκεια ζωής. Με την κατάλληλη υποστήριξη και θεραπεία, τα άτομα με ΔΕΠΥ μπορούν να ζήσουν πολλά χρόνια με καλή υγεία. Τα ευρήματά μας υπογραμμίζουν πόσο σημαντικό είναι να έχουν όλοι όσοι ενδέχεται να έχουν ΔΕΠΥ πρόσβαση σε ακριβή διάγνωση και θεραπεία. Αν και οι διαγνώσεις ΔΕΠΥ έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, ενδέχεται να εξακολουθούν να υπολείπονται του πραγματικού επιπολασμού, ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, για τις οποίες ο κίνδυνος θνησιμότητας μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία».

Πώς συνδέεται η ΔΕΠΥ με τη θνησιμότητα

Τα άτομα με διάγνωση ΔΕΠΥ είχαν κατά 70% υψηλότερο ποσοστό θανάτου από οποιαδήποτε αιτία σε σύγκριση με άτομα χωρίς διάγνωση. Το ποσοστό θανάτου από αυτοκτονία ήταν κατά 90% υψηλότερο, ενώ οι θάνατοι από τραυματισμούς, είτε σκόπιμους είτε ακούσιους, ήταν κατά 55% περισσότεροι. Το ποσοστό θανάτου από φυσικά αίτια ήταν κατά 27% υψηλότερο.

Οι ερευνητές αναφέρουν στοιχεία σύμφωνα με τα οποία τα άτομα με ΔΕΠΥ είναι πιθανότερο να αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας, καθώς και δυσκολίες στη ρύθμιση των συναισθημάτων, στον έλεγχο των παρορμήσεων και στη διαχείριση κινδύνων. Παράλληλα, βιώνουν συχνότερα κοινωνικό αποκλεισμό, μειονεκτική μεταχείριση και στιγματισμό. Οι ακούσιοι θάνατοι από τραυματισμούς, όπως σε τροχαία δυστυχήματα, ενδέχεται επίσης να σχετίζονται με διαφορές στην προσοχή.

Σε προηγούμενη έρευνα, οι συγγραφείς είχαν διαπιστώσει ότι τα άτομα με ΔΕΠΥ εμφανίζουν συχνότερα προβλήματα σωματικής υγείας, όπως καρδιαγγειακά νοσήματα, μεταβολικές διαταραχές, διαβήτη ή καρκίνο. Η θνησιμότητα από φυσικά αίτια ενδέχεται να συνδέεται με συμπεριφορές που επιβαρύνουν την υγεία, όπως το κάπνισμα ή η κατανάλωση αλκοόλ. Τα άτομα με ΔΕΠΥ μπορεί επίσης να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην πρόσβαση και την εμπλοκή τους στη φροντίδα υγείας, καθώς και στη συνέπεια με την ιατρική θεραπεία.

Μεταξύ των ατόμων με ΔΕΠΥ, όσοι λάμβαναν φαρμακευτική αγωγή για τη διαταραχή φάνηκε να έχουν κατά 25% χαμηλότερο κίνδυνο θνησιμότητας. Οι ερευνητές, ωστόσο, επισημαίνουν ότι το εύρημα βασίστηκε σε μόλις τρεις από τις 19 μελέτες της ανασκόπησης.

Η πρώτη συγγραφέας Lucy Corrigan από το Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ δήλωσε: «Τα ευρήματά μας παρέχουν πρώιμες ενδείξεις ότι η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη της υγείας των ατόμων με ΔΕΠΥ. Ωστόσο, το συμπέρασμα βασίζεται σε μικρό αριθμό μελετών και χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να αποσαφηνιστεί αυτή η σύνδεση. Η φαρμακευτική αγωγή είναι μόνο ένα μέρος της συνολικής αντιμετώπισης· πολλά άτομα με ΔΕΠΥ ωφελούνται από ολοκληρωμένη, μακροχρόνια θεραπεία και υποστήριξη».

Η κύρια συγγραφέας Dr. Amber John, από το Τμήμα Ψυχολογίας και Γλωσσικών Επιστημών του UCL και το Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ, δήλωσε: «Πολλά άτομα με ΔΕΠΥ αντιμετωπίζουν δυσκολίες σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Είναι επομένως ζωτικής σημασίας να έχουν ισότιμη πρόσβαση σε αξιολόγηση και θεραπεία που βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα, ώστε να μπορούν να ζήσουν πολλά χρόνια με καλή υγεία».

Οι περιορισμοί της μελέτης

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των μελετών που συμπεριλήφθηκαν στην ανάλυση. Αν και συνολικά διαπιστώθηκε σύνδεση της ΔΕΠΥ με υψηλότερη θνησιμότητα, οι επιμέρους μελέτες έδωσαν πολύ διαφορετικά αποτελέσματα ως προς το μέγεθος της επίδρασης.

Οι συγγραφείς συνιστούν ιδιαίτερη προσοχή στην ερμηνεία των ευρημάτων σχετικά με τη χρήση φαρμάκων για τη ΔΕΠΥ, καθώς αυτά βασίζονται σε μικρό αριθμό μελετών. Επιπλέον, επειδή όλες οι μελέτες της ανασκόπησης ήταν παρατηρητικές, δεν είναι δυνατό να εξαχθούν συμπεράσματα για σχέση αιτίου και αποτελέσματος.

Lucy Corrigan και συν. «Θνησιμότητα μεταξύ ατόμων με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας: Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση», JAMA Network Open (2026). DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2026.39448.