Καφές και καρκίνος: Τι δείχνουν οι μελέτες για την ασφάλεια και την ακρυλαμίδη

Ο καφές έχει απασχολήσει συχνά την επιστημονική έρευνα, με μελέτες να εξετάζουν τόσο τα πιθανά οφέλη όσο και τους κινδύνους του. Μέχρι σήμερα, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν τεκμηριώνουν σύνδεση ανάμεσα στην κατανάλωση καφέ και τον καρκίνο. Ένα από τα ερωτήματα που έχουν προκύψει αφορά την ακρυλαμίδη, μια ουσία που σχηματίζεται, μεταξύ άλλων, κατά το καβούρδισμα του καφέ.

Την άνοιξη του 2018, δικαστήριο στην Καλιφόρνια έκρινε ότι ο καφές που πωλείται στην πολιτεία ενδέχεται να χρειάζεται προειδοποιητική ετικέτα για τον καρκίνο, λόγω της παρουσίας ακρυλαμίδης. Ο επικεφαλής της Υπηρεσίας Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) απάντησε επικαλούμενος δεδομένα ετών που υποστηρίζουν την ασφάλεια του καφέ, ενώ το Γραφείο Αξιολόγησης Περιβαλλοντικών Κινδύνων για την Υγεία της Καλιφόρνιας (OEHHA) αποφάσισε να μην προχωρήσει στην προειδοποιητική ετικέτα.

Τι δείχνουν οι μελέτες για τον καφέ και τον καρκίνο

Το 2016, ομάδα εργασίας του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), που ανήκει στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), αξιολόγησε αν η κατανάλωση καφέ μπορεί να προκαλέσει καρκίνο.

Αφού εξέτασε περισσότερες από 1.000 μελέτες, κατέληξε ότι δεν υπήρχαν επαρκή στοιχεία για να χαρακτηριστεί ο καφές καρκινογόνος. Πολλές μελέτες δεν έδειξαν επίδραση της κατανάλωσης καφέ στην εμφάνιση καρκίνου του παγκρέατος, του προστάτη ή του μαστού. Παράλληλα, ο κίνδυνος καρκίνου του ήπατος και του ενδομητρίου ήταν μειωμένος. Για άλλους τύπους καρκίνου, τα στοιχεία κρίθηκαν ασαφή.

Μεγάλη ανασκόπηση μελετών που δημοσιεύτηκε το 2017 δεν εντόπισε σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωση καφέ και σε αρκετούς καρκίνους, μεταξύ των οποίων του παχέος εντέρου και του ορθού, του παγκρέατος και του μαστού. Αντίθετα, η κατανάλωση καφέ συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο για ορισμένους καρκίνους, όπως του προστάτη και του ήπατος, καθώς και για το μελάνωμα.

Νεότερες μελέτες δεν βρήκαν συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωση καφέ και τον κίνδυνο καρκίνου του προστάτη σε μεγάλη ομάδα Ευρωπαίων ανδρών. Επίσης, σε μεγάλη ομάδα γυναικών που δεν κάπνιζαν, διαπιστώθηκε ελάχιστη ή καμία συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωση καφέ και την εμφάνιση καρκίνου του παγκρέατος.

Τι είναι η ακρυλαμίδη και πόσο πρέπει να ανησυχούμε;

Η ακρυλαμίδη είναι χημική ουσία που χρησιμοποιείται για την παραγωγή υλικών και προϊόντων, όπως πλαστικά, χαρτί και κόλλες. Το Εθνικό Πρόγραμμα Τοξικολογίας των ΗΠΑ την κατατάσσει στις ουσίες που «εύλογα αναμένεται» να προκαλούν καρκίνο στους ανθρώπους, με βάση ευρήματα από μελέτες σε ζώα.

Η ακρυλαμίδη μπορεί επίσης να σχηματιστεί σε τρόφιμα που μαγειρεύονται σε υψηλές θερμοκρασίες, για παράδειγμα με τηγάνισμα ή ψήσιμο. Εκτός από τον καβουρδισμένο καφέ, μπορεί να υπάρχει σε τηγανητές πατάτες, πατατάκια και κράκερ.

Μέχρι σήμερα, οι μελέτες δεν έχουν εντοπίσει συσχέτιση ανάμεσα στην πρόσληψη ακρυλαμίδης από τη διατροφή και τον κίνδυνο αρκετών καρκίνων, όπως του παγκρέατος, των επιθηλιακών ωοθηκών, του μαστού και του προστάτη.

Άλλοι παράγοντες που έχουν εξεταστεί

Πολύ ζεστά ροφήματα

Ο IARC έχει αναφέρει ότι υπάρχουν περιορισμένα στοιχεία που υποδηλώνουν σύνδεση ανάμεσα στην κατανάλωση πολύ ζεστών ροφημάτων και τον καρκίνο του οισοφάγου. Οι σχετικές μελέτες, ωστόσο, αφορούσαν το ματέ, ένα παραδοσιακό ρόφημα που καταναλώνεται στη Νότια Αμερική, την Ασία και την Αφρική.

Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία (ACS) ορίζει ως «πολύ ζεστά» τα ροφήματα που σερβίρονται στους 65°C ή υψηλότερα. Το ματέ σερβίρεται παραδοσιακά σε αυτή τη θερμοκρασία, ενώ ο καφές και άλλα ζεστά ροφήματα συνήθως δεν σερβίρονται τόσο ζεστά στις ΗΠΑ. Ωστόσο, μερικές φορές μπορεί να ξεπεράσουν τους 65°C.

Καφεΐνη

Η καφεΐνη είναι ένα από τα πιο γνωστά συστατικά του καφέ. Οι περισσότερες έρευνες δεν έχουν δείξει σύνδεση ανάμεσα στην κατανάλωση καφεΐνης και τον καρκίνο, αν και υπάρχουν επιμέρους ευρήματα:

• Μελέτη κοόρτης του 2018 έδειξε ότι η πρόσληψη καφεΐνης ή καφέ μπορεί να συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου του ενδομητρίου. Ωστόσο, ενδέχεται να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού σε γυναίκες πριν από την εμμηνόπαυση ή με φυσιολογικό βάρος.
• Μελέτη σε κινεζικό πληθυσμό έδειξε ότι η πρόσληψη καφεΐνης μπορεί να μειώνει τον κίνδυνο μη μελανωματικού καρκίνου του δέρματος.
• Μετα-ανάλυση δεν βρήκε συσχέτιση ανάμεσα στην πρόσληψη καφεΐνης και τον κίνδυνο καρκίνου των ωοθηκών.

Πιθανά οφέλη από την κατανάλωση καφέ

Ο καφές έχει συνδεθεί με διάφορα πιθανά οφέλη για την υγεία. Σύμφωνα με το Αμερικανικό Ινστιτούτο Έρευνας για τον Καρκίνο, αποτελεί καλή πηγή ριβοφλαβίνης, μιας βιταμίνης του συμπλέγματος Β, καθώς και άλλων αντιοξειδωτικών.

• Μελέτη του 2015 σε τρεις μεγάλες ομάδες συμμετεχόντων έδειξε ότι η κατανάλωση καφέ συνδεόταν με χαμηλότερη συνολική θνησιμότητα και με χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακές και νευρολογικές παθήσεις.
• Ανασκόπηση μελετών του 2017 συνέδεσε την κατανάλωση καφέ με χαμηλότερο κίνδυνο για καταστάσεις όπως ο διαβήτης τύπου 2, η νόσος του Πάρκινσον και διάφορες ηπατικές παθήσεις. Οι συγγραφείς διαπίστωσαν επίσης συσχέτιση με χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από κάθε τύπο καρδιαγγειακής νόσου.
• Μελέτη του 2018 έδειξε ότι τόσο ο κανονικός όσο και ο ντεκαφεϊνέ καφές αύξησαν την εγρήγορση σε σύγκριση με εικονικό σκεύασμα (placebo). Αυτό υποδηλώνει ότι ορισμένα οφέλη του καφέ στη συμπεριφορά μπορεί να μην οφείλονται αποκλειστικά στην καφεΐνη.

Μπορείτε να συνεχίσετε να πίνετε καφέ;

Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν ότι η κατανάλωση καφέ αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, έχει συνδεθεί με χαμηλότερο κίνδυνο για συγκεκριμένους καρκίνους και άλλες παθήσεις. Παρότι η έρευνα συνεχίζεται, η πρόσληψη ακρυλαμίδης από τη διατροφή δεν φαίνεται να αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου.

Ο FDA δεν συστήνει την πλήρη αποφυγή τροφίμων που μαγειρεύονται σε υψηλές θερμοκρασίες. Αντί γι’ αυτό, προτείνει συνολικά υγιεινή διατροφή, με έμφαση στα δημητριακά ολικής άλεσης, τα λαχανικά και τα άπαχα κρέατα.

Η Ακαδημία Διατροφής και Διαιτολογίας των ΗΠΑ συστήνει να μην ξεπερνάτε τα τρία έως τέσσερα φλιτζάνια καφέ την ημέρα.