Το άρθρο εξετάζει τη διαφορά ανάμεσα στην πραγματική ασφάλεια και στο πώς την αισθανόμαστε, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο τα τραυματικά βιώματα επηρεάζουν το σώμα και την ψυχική μας κατάσταση. Ακόμη κι αν το περιβάλλον είναι ασφαλές, το νευρικό σύστημα μπορεί να συνεχίζει να βρίσκεται σε επιφυλακή, προκαλώντας άγχος και ένταση.
Η ασφάλεια γίνεται αντιληπτή διαφορετικά από κάθε άνθρωπο και η αποκατάστασή της μπορεί να χρειαστεί χρόνο και υποστήριξη. Παρουσιάζονται, επίσης, τρεις τεχνικές γείωσης: η αξιοποίηση των αισθήσεων, η συγκέντρωση στην εκπνοή και η παρατήρηση σταθερών στοιχείων, με στόχο να ενισχυθούν η ηρεμία και η αίσθηση ασφάλειας.
Μπορεί κάποιος να βρίσκεται σε ασφαλές μέρος, αλλά να μην αισθάνεται προστατευμένος. Ύστερα από τραυματικά ή δύσκολα βιώματα, το σώμα και ο εγκέφαλος ενδέχεται να αντιδρούν σαν να υπάρχει κίνδυνος, ακόμη κι αν η λογική υποδεικνύει το αντίθετο. Η απόσταση ανάμεσα στο είμαι ασφαλής και στο νιώθω ασφαλής συχνά αποτυπώνεται στο σώμα. Για να ανακτήσουμε την επιθυμητή ηρεμία, χρειάζεται τότε να συνεργαστούμε μαζί του.
Για πολλούς, η ασφάλεια ή η ανασφάλεια συνδέεται με συγκεκριμένους ανθρώπους, χώρους ή βιώματα του παρελθόντος. Αυτό, ωστόσο, δεν αποκλείει τη δυνατότητα να μάθετε να ρυθμίζετε πιο αποτελεσματικά το νευρικό σας σύστημα.
Η αίσθηση ασφάλειας είναι διαφορετική για τον καθένα
Για ορισμένους, ασφάλεια σημαίνει να πιστεύουν ότι «τίποτα δεν πάει στραβά» και ότι δεν χρειάζεται να περιμένουν το χειρότερο. Άλλοι την αντιλαμβάνονται ως σωματική χαλάρωση: να μπορούν να ξεκουραστούν, να αποφορτίσουν την ένταση και να αναπνέουν με μεγαλύτερη άνεση.
Η αίσθηση ασφάλειας μάς επιτρέπει να είμαστε παρόντες, να ερχόμαστε κοντά στους άλλους και να περνάμε την ημέρα χωρίς άγχος για μια απειλή που πλησιάζει. Δεν προϋποθέτει μια τέλεια ζωή, απαλλαγμένη από στρες. Δείχνει ότι το σώμα διαθέτει όσα χρειάζεται ώστε να μην παραμένει σε «λειτουργία επιβίωσης». Έτσι μπορείτε να ξεκουραστείτε, να σκεφτείτε με καθαρό μυαλό, να ζητήσετε βοήθεια και να χαρείτε στιγμές.
Για κάποιους, όμως, η ασφάλεια δεν προκύπτει πάντοτε αβίαστα. Ίσως χρειαστούν χρόνος, υποστήριξη και σταθερή προσπάθεια, ώστε να αναγνωρίσετε τι σημαίνει για εσάς να αισθάνεστε ασφαλείς.
Πώς ξεχωρίζουν το νιώθω και το είμαι ασφαλής;
Η αντικειμενική ασφάλεια εξαρτάται από όσα συμβαίνουν γύρω σας:
- Υπάρχει κάποιος άμεσος κίνδυνος;
- Είναι ο χώρος προστατευμένος;
- Καταπατά κάποιος τα όριά σας;
Η αίσθηση ασφάλειας, αντίθετα, αφορά το πώς είστε εσωτερικά. Ακόμη κι αν βρίσκεστε σε απόλυτα ασφαλές μέρος, μπορεί να νιώθετε ένταση ή άγχος και να παραμένετε σε εγρήγορση. Επίσης, μπορεί να αισθάνεστε προστατευμένοι δίπλα σε κάποιον επειδή σας είναι οικείος, παρόλο που δεν σας προσφέρει ουσιαστική στήριξη.
Επομένως, το πώς αισθανόμαστε δεν αποτυπώνει πάντοτε με ακρίβεια τις πραγματικές συνθήκες. Η αντίδρασή μας επηρεάζεται από παλαιότερα βιώματα, τα μοτίβα στις σχέσεις μας και τον τρόπο με τον οποίο έχει εκπαιδευτεί να ανταποκρίνεται το νευρικό σύστημα.
Ο ρόλος της ασφάλειας στην καθημερινή ζωή
Όταν το σώμα αισθάνεται προστατευμένο, ευνοούνται πολλές λειτουργίες: σκεφτόμαστε πιο καθαρά, οι σχέσεις αποκτούν μεγαλύτερο βάθος και αντιμετωπίζουμε αποτελεσματικότερα το στρες. Δεν χρειάζεται να είστε διαρκώς χαλαροί· σημασία έχει να μπορείτε να επιστρέφετε στη «βάση» σας αφού αντιμετωπίσετε μια δυσκολία. Αυτή η δυνατότητα είναι καθοριστική, καθώς σας βοηθά να διατηρείτε την ηρεμία και τη γείωσή σας παρά τις ανατροπές της καθημερινότητας.
Όταν απουσιάζει η αίσθηση ασφάλειας, το νευρικό σύστημα μένει σε συνεχή επιφυλακή. Αυτό ενδέχεται να διαταράξει τον ύπνο, να κάνει τη σκέψη λιγότερο καθαρή και να δυσκολέψει τις σχέσεις. Με την πάροδο του χρόνου, η παρατεταμένη ένταση επιβαρύνει την ψυχική και τη σωματική υγεία.
Τρεις πρακτικές για να αισθανθείτε πιο ασφαλείς
Η αίσθηση ασφάλειας δεν είναι δεδομένη για όλους. Αν το νευρικό σύστημα έχει συνηθίσει να βρίσκεται σε ετοιμότητα, χρειάζονται επαναλαμβανόμενες στιγμές γείωσης για να ηρεμήσει. Οι τεχνικές που ακολουθούν ενδέχεται να στηρίξουν τόσο το σώμα όσο και το μυαλό:
1. Επιστρέψτε στο παρόν αξιοποιώντας τις αισθήσεις σας
Αν αισθάνεστε αποκομμένοι ή πιεσμένοι, η γείωση μέσω των αισθήσεων μπορεί να σας βοηθήσει να εστιάσετε ξανά στο «εδώ και τώρα». Μπορείτε να δοκιμάσετε την απλή άσκηση 5–4–3–2–1:
- Εντοπίστε 5 πράγματα που μπορείτε να δείτε
- Αναγνωρίστε 4 ήχους που ακούτε
- Βρείτε 3 αντικείμενα που μπορείτε να αγγίξετε
- Προσέξτε 2 μυρωδιές
- Εστιάστε σε 1 γεύση
Αν σας φαίνεται δύσκολο να ακολουθήσετε μια οργανωμένη άσκηση, επιλέξτε μία αίσθηση και εστιάστε σε αυτήν: αγγίξτε μια επιφάνεια, πιείτε ένα ζεστό ρόφημα, μυρίστε κάτι γνώριμο ή προσέξτε τους γύρω ήχους. Μέσα από την αισθητηριακή γείωση, ο εγκέφαλος λαμβάνει καινούργια ερεθίσματα, που δείχνουν ότι το σώμα βρίσκεται σε ασφάλεια και ότι το παρόν είναι σταθερό.
2. Εστιάστε περισσότερο στην εκπνοή
Η αναπνοή συχνά γίνεται ρηχή σε περιόδους έντασης ή άγχους. Δεν χρειάζεται να επιδιώξετε «τέλειες» βαθιές αναπνοές· δοκιμάστε να κάνετε την εκπνοή πιο αργή και παρατεταμένη. Για παράδειγμα, εισπνεύστε από τη μύτη μετρώντας έως το τέσσερα και εκπνεύστε από το στόμα έως το έξι. Εάν το μέτρημα σας προκαλεί άγχος, αφήστε απλώς την εκπνοή να διαρκεί λίγο περισσότερο από την εισπνοή.
Ακόμη και ένα λεπτό αυτής της άσκησης μπορεί να βοηθήσει το νευρικό σύστημα να στραφεί προς την ηρεμία.
3. Εντοπίστε όσα παραμένουν σταθερά στο παρόν
Σε συνθήκες έντασης και ανησυχίας, συχνά επικεντρωνόμαστε σε όσα ενδέχεται να πάνε άσχημα. Για να σπάσετε αυτόν τον κύκλο, μπορείτε να ονομάσετε σταθερά στοιχεία του χώρου, λέγοντας:
- «Η καρέκλα είναι σταθερή κάτω από εμένα»
- «Το παράθυρο είναι κλειστό»
- «Το φως παραμένει το ίδιο»
Οι συγκεκριμένες και απλές παρατηρήσεις προσφέρουν προβλέψιμα σημεία στα οποία μπορείτε να στραφείτε. Μπορείτε ακόμη να πείτε «Αυτή τη στιγμή είμαι εδώ». Στόχος δεν είναι να κάνετε θετικές δηλώσεις ή να μεταβάλετε τα συναισθήματά σας, αλλά να εστιάσετε σε σταθερές αναφορές που βοηθούν το σώμα να γειωθεί.
Συνοψίζοντας
- Εξετάζεται η διαφορά ανάμεσα στην αντικειμενική ασφάλεια και στο προσωπικό αίσθημα ασφάλειας, καθώς και η επίδραση που μπορεί να έχουν οι τραυματικές εμπειρίες στην ψυχική και σωματική κατάσταση.
- Ακόμη κι όταν το περιβάλλον είναι ασφαλές, το νευρικό σύστημα ενδέχεται να μένει σε εγρήγορση και να συνδέεται με άγχος και ένταση.
- Το αίσθημα ασφάλειας δεν είναι ίδιο για όλους και η αποκατάστασή του χρειάζεται χρόνο και υποστήριξη.
- Προτείνονται τρεις τρόποι γείωσης για την ενίσχυση του αισθήματος ασφάλειας: η αξιοποίηση των αισθήσεων, η έμφαση στην εκπνοή και η παρατήρηση σταθερών στοιχείων.
- Η ασφάλεια διαμορφώνει τη σκέψη, τις σχέσεις και τον τρόπο διαχείρισης του στρες, ενώ η απουσία της μπορεί να έχει σοβαρές ψυχικές και σωματικές συνέπειες.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/giati-dyskoleyomaste-na-niosoyme-asfaleis-akomi-ki-otan-eimaste/22814
