Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (UPFs) συνδέονται με αυξημένη πιθανότητα καρδιαγγειακών νοσημάτων, σύμφωνα με νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο The American Journal of Medicine.
Αναλύοντας στοιχεία από σχεδόν 5.000 ενήλικες στις ΗΠΑ, ομάδα του Florida Atlantic University εντόπισε 47% υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου στους συμμετέχοντες που κατανάλωναν τις μεγαλύτερες ποσότητες UPFs.
Οι συγγραφείς υπογραμμίζουν πως χρειάζονται ενημερωτικές δράσεις και πολιτικές για την ενθάρρυνση πιο υγιεινών διατροφικών επιλογών, καθώς η ολοένα μεγαλύτερη κατανάλωση UPFs συνιστά σοβαρό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.
Τι είναι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και οι κίνδυνοί τους
Τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα (ultra-processed foods, UPFs) αποτελούν βιομηχανικά επεξεργασμένα προϊόντα, στα οποία προστίθενται λιπαρά, σάκχαρα, άμυλα, αλάτι και χημικές ουσίες όπως οι γαλακτωματοποιητές. Περιλαμβάνουν από αναψυκτικά και σνακ μέχρι επεξεργασμένα κρέατα, ενώ έχουν χάσει τα φυσικά θρεπτικά στοιχεία τους. Παράλληλα, περιέχουν πολλά συστατικά με τα οποία ο ανθρώπινος οργανισμός δεν έχει έρθει σε επαφή κατά την εξέλιξή του. Σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα UPFs αποτελούν σχεδόν το 60% της διατροφής των ενηλίκων και το 70% εκείνης των παιδιών.
Σύμφωνα με παλαιότερες έρευνες, η υψηλή κατανάλωση UPFs συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο μεταβολικού συνδρόμου. Σε αυτό περιλαμβάνονται το υπερβάλλον βάρος και η παχυσαρκία, η υπέρταση, η δυσλιπιδαιμία και η αντίσταση στην ινσουλίνη. Έχει επίσης συσχετιστεί με αυξημένα επίπεδα C-αντιδρώσας πρωτεΐνης υψηλής ευαισθησίας, ενός ευαίσθητου δείκτη φλεγμονής και αξιόπιστου προγνωστικού παράγοντα για μελλοντική καρδιαγγειακή νόσο (CVD), η οποία αφορά κυρίως εμφράγματα και εγκεφαλικά επεισόδια. Παρ’ όλα αυτά, τα διαθέσιμα στοιχεία για τη σύνδεση της μεγάλης κατανάλωσης UPFs με τον κίνδυνο CVD παραμένουν περιορισμένα.
Η κατανάλωση UPFs αυξάνεται, ενώ η καρδιαγγειακή νόσος εξακολουθεί να αποτελεί την κυριότερη αιτία θανάτου στις ΗΠΑ και τα περιστατικά της αυξάνονται διεθνώς. Γι’ αυτό η διερεύνηση της σχέσης τους είναι πλέον ιδιαίτερα επείγουσα: τα συμπεράσματα ενδέχεται να επηρεάσουν σημαντικά τόσο την ατομική φροντίδα των ασθενών όσο και τη δημόσια υγεία.
Πώς εξετάστηκε η σύνδεση των UPFs με την καρδιαγγειακή νόσο
Για να εξετάσουν αυτή την πιθανή συσχέτιση, ερευνητές του Charles E. Schmidt College of Medicine στο Florida Atlantic University αξιοποίησαν δεδομένα από την U.S. National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES). Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στο The American Journal of Medicine και προσθέτουν ανησυχητικά δεδομένα σχετικά με την υψηλή κατανάλωση UPFs.
«Τα ευρήματα της μελέτης μας, που βασίζονται σε ένα μεγάλο, εθνικά αντιπροσωπευτικό δείγμα 4.787 ενηλίκων στις ΗΠΑ, δείχνουν ότι όσοι έχουν τη μεγαλύτερη πρόσληψη UPFs εμφανίζουν έναν στατιστικά σημαντικό και κλινικά ουσιαστικό 47% υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου», δήλωσε ο Charles H. Hennekens, κύριος συγγραφέας της μελέτης. «Τα αποτελέσματα αυτά έχουν σημαντικές επιπτώσεις για τη μελλοντική έρευνα, την κλινική πράξη και τη δημόσια πολιτική».
Η NHANES συγκεντρώνει στοιχεία για την υγεία, τη διατροφή και τον τρόπο ζωής από μεγάλο, τυχαία επιλεγμένο δείγμα ενηλίκων στις ΗΠΑ. Οι ερευνητές μελέτησαν 4.787 άτομα ηλικίας τουλάχιστον 18 ετών, για την περίοδο 2021–2023. Κάθε συμμετέχων είχε καταγράψει λεπτομερώς τη διατροφή του για τουλάχιστον μία ημέρα και είχε δώσει πληροφορίες για τυχόν προηγούμενο έμφραγμα ή εγκεφαλικό επεισόδιο. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν όσα τρόφιμα κατανάλωσαν σε διάστημα δύο ημερών και η ερευνητική ομάδα υπολόγισε το μερίδιο των συνολικών θερμίδων που προερχόταν από UPFs, με βάση ένα επικυρωμένο και ευρέως χρησιμοποιούμενο σύστημα ταξινόμησης τροφίμων. Έπειτα, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τέσσερις ομάδες, ανάλογα με την πρόσληψη UPFs, από τη χαμηλότερη έως την υψηλότερη.
Ως καρδιαγγειακή νόσος ορίστηκε στη μελέτη το ιστορικό εμφράγματος ή εγκεφαλικού επεισοδίου, όπως το ανέφεραν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες. Η ανάλυση συνυπολόγισε επίσης την ηλικία, το φύλο, τη φυλή και την εθνικότητα, το κάπνισμα και το εισόδημα. Η μέση ηλικία των συμμετεχόντων ήταν 55 ετών, ενώ οι γυναίκες αποτελούσαν το 55,9%. Αφού προσαρμόστηκαν τα αποτελέσματα για αυτούς τους συγχυτικούς παράγοντες, όσοι βρίσκονταν στο υψηλότερο τεταρτημόριο πρόσληψης UPFs είχαν στατιστικά σημαντικά και κλινικά ουσιαστικά 47% υψηλότερο κίνδυνο CVD σε σχέση με την ομάδα του χαμηλότερου τεταρτημορίου.
Ενημέρωση και πολιτικές για τη μείωση των UPFs
Οι ερευνητές αναφέρουν ότι η δημόσια ενημέρωση και οι πολιτικές για τα UPFs μπορεί να εξελιχθούν όπως συνέβη με το κάπνισμα τον προηγούμενο αιώνα. Η ευρεία αναγνώριση των κινδύνων του καπνίσματος χρειάστηκε δεκαετίες, επομένως πιθανότατα θα απαιτηθεί χρόνος και για να αλλάξουν οι διατροφικές συνήθειες σχετικά με τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα. Πρόσθετη δυσκολία αποτελεί η μεγάλη επιρροή των πολυεθνικών εταιρειών που κυριαρχούν στην αγορά. Επιπλέον, αρκετοί άνθρωποι συναντούν ουσιαστικά εμπόδια στην πρόσβαση σε πιο υγιεινά τρόφιμα, κάτι που καταδεικνύει την ανάγκη για μια ευρύτερη στρατηγική δημόσιας υγείας.
«Η αντιμετώπιση των UPFs δεν αφορά μόνο τις ατομικές επιλογές, αλλά τη δημιουργία περιβαλλόντων όπου η υγιεινή επιλογή είναι και η εύκολη επιλογή», δήλωσε ο Hennekens. «Η κλινική καθοδήγηση και η εκπαίδευση στη δημόσια υγεία είναι απαραίτητες ώστε τα θρεπτικά τρόφιμα να είναι προσβάσιμα και οικονομικά για όλους».
Οι ερευνητές επισημαίνουν ακόμη ότι αυξάνονται τα ποσοστά καρκίνου του παχέος εντέρου στις ΗΠΑ, ιδιαίτερα στους νεότερους ενήλικες. Οι παράγοντες κινδύνου για τη νόσο είναι παρόμοιοι με αυτούς της καρδιαγγειακής νόσου.
«Η αυξανόμενη κατανάλωση UPFs μπορεί να αποτελεί έναν επιβαρυντικό παράγοντα, σε συνδυασμό με άλλες διατροφικές και συμπεριφορικές επιδράσεις που επηρεάζουν ένα φάσμα συχνών και σοβαρών γαστρεντερικών νοσημάτων», δήλωσε η Allison H. Ferris, M.D., FACP, συν-συγγραφέας της μελέτης, καθηγήτρια και πρόεδρος του Τμήματος Ιατρικής στο FAU Schmidt College of Medicine. «Η ενημέρωση είναι το πρώτο βήμα προς την πρόληψη».
Αν και χρειάζονται μεγάλες τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές, στο μεταξύ οι επαγγελματίες υγείας θα πρέπει να συμβουλεύουν τους ασθενείς να μειώσουν την κατανάλωση UPFs, παράλληλα με άλλες θεραπευτικές αλλαγές στον τρόπο ζωής και τη χρήση επικουρικών φαρμακευτικών θεραπειών αποδεδειγμένου οφέλους.
Περισσότερες πληροφορίες: Yanna Willett et al., Consumption of Ultra-Processed Foods and Increased Risks of Cardiovascular Disease in U.S. Adults, The American Journal of Medicine (2026). DOI: 10.1016/j.amjmed.2026.01.012.
Συνοπτική παρουσίαση
- Η κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων (UPFs) σχετίζεται με μεγαλύτερο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων· για όσους καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες, οι κίνδυνοι είναι αυξημένοι κατά 47%.
- Η ανάλυση στοιχείων από σχεδόν 5.000 ενήλικες στις ΗΠΑ αναδεικνύει τη σημασία της δημόσιας ενημέρωσης και των υγιεινών διατροφικών πολιτικών.
- Τα UPFs αποτελούν σήμερα το 60% της διατροφής των ενηλίκων και το 70% εκείνης των παιδιών στην Αμερική, δημιουργώντας σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία.
- Η μελέτη επισημαίνει ότι χρειάζεται προσοχή τόσο στην κλινική πρακτική όσο και στην πολιτική δημόσιας υγείας, με στόχο τον περιορισμό της κατανάλωσης UPFs.
- Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη εκπαιδευτικών προγραμμάτων που θα κάνουν ευκολότερη την πρόσβαση σε υγιεινές διατροφικές επιλογές.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/ta-yperepexergasmena-trofima-ektoxeyoyn-ton-kindyno-kardiakon-nosimaton/19213
