Το φαινόμενο «brain freeze», γνωστό και ως «πονοκέφαλος από παγωτό», εμφανίζεται όταν καταναλώνουμε πολύ κρύες τροφές, όπως το παγωτό. Ο πόνος μπορεί να είναι έντονος και να γίνεται αισθητός στο μέτωπο ή στους κροτάφους, όμως δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος παγώνει στ’ αλήθεια, αφού δεν διαθέτει αισθητήρες πόνου.
Το τρίδυμο νεύρο είναι εκείνο από το οποίο ξεκινά ο πόνος, μεταφέροντας σχετικά σήματα στον εγκέφαλο. Παρουσιάζονται επίσης μελέτες που συνδέουν το ιστορικό ημικρανιών με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης του φαινομένου, καθώς και τρόποι πρόληψης, όπως το να τρώμε αργά και να αποφεύγουμε τις μεγάλες μπουκιές.
Ένα παγωτό αποτελεί αγαπημένη απόλαυση τις ζεστές μέρες του καλοκαιριού. Για αρκετούς, όμως, ακόμη και η πρώτη γρήγορη μπουκιά αρκεί για να τους κάνει να πιάσουν το κεφάλι τους λόγω πόνου. Η συγκεκριμένη αντίδραση λέγεται «brain freeze» ή «πονοκέφαλος από παγωτό». Τι συμβαίνει στην πραγματικότητα;
Τι είναι ο «πονοκέφαλος από παγωτό»;
Πρόκειται για ένα παροδικό, αλλά ενοχλητικό επεισόδιο· δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλός μας παγώνει κυριολεκτικά. Το brain freeze αποτελεί νευρολογική και αγγειακή αντίδραση σε ένα ξαφνικό ψυχρό ερέθισμα. Η επιστημονική ονομασία «πονοκέφαλος από ψυχρό ερέθισμα» περιγράφει έναν σύντομο, οξύ και δυνατό πόνο, που γίνεται συνήθως αισθητός στο μέτωπο ή στους κροτάφους. Εμφανίζεται όταν μια πολύ κρύα τροφή ή ένα ρόφημα, όπως το παγωτό, ακουμπήσει στον ουρανίσκο ή στο πίσω τμήμα του λαιμού.
Παρότι δεν είναι επικίνδυνο, το φαινόμενο αποκαλύπτει πολλά για τη σχέση ανάμεσα στα αισθητηριακά νεύρα, την κυκλοφορία του αίματος και τον πόνο, ενώ μπορεί να συνεισφέρει στην καλύτερη κατανόηση των ημικρανιών. Διεθνής ομάδα νευρολόγων περιγράφει ως brain freeze τον πονοκέφαλο που αποδίδεται στην κατανάλωση ή την εισπνοή ψυχρού ερεθίσματος. Ορισμένες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι έως και ένας στους τρεις ανθρώπους εμφανίζει τον «πονοκέφαλο του παγωτού», γνωστό και ως «πάγωμα εγκεφάλου».
Η Διεθνής Εταιρεία Πονοκεφάλων έδωσε επίσημη αναγνώριση στον πόνο που προκαλεί το παγωτό το 1988, μολονότι η πρώτη καταγεγραμμένη αναφορά του ανάγεται στο 1939. Το φαινόμενο ήταν γνωστό και νωρίτερα: η ιατρική βιβλιογραφία το εξετάζει ήδη από τον 19ο αιώνα.
Το 2013, διεθνής ομάδα ερευνητών που ασχολούνται με τους πονοκεφάλους κατέληξε πως ο πονοκέφαλος από παγωτό αρχίζει όταν το ψυχρό ερέθισμα εφαρμοστεί στο κεφάλι ή στο στόμα. Ο πόνος υποχωρεί σύντομα αφού απομακρυνθεί η κρύα ουσία.
Ο εγκέφαλος δεν παγώνει στην πραγματικότητα
Ο εγκέφαλος δεν αντιλαμβάνεται ούτε το κρύο ούτε τον πόνο, παρά την ονομασία του φαινομένου, επειδή δεν διαθέτει αισθητήρες πόνου. Την αίσθηση προκαλεί το τρίδυμο νεύρο, το οποίο μεταφέρει ερεθίσματα από το στόμα, το πρόσωπο και το κεφάλι.
Όταν κάτι πολύ κρύο αγγίζει τον ουρανίσκο, το τρίδυμο νεύρο στέλνει ένα σήμα πόνου στον εγκέφαλο, που ερμηνεύεται λανθασμένα ως πονοκέφαλος. Ο μηχανισμός αυτός είναι γνωστός ως αναφερόμενος πόνος, δηλαδή πόνος σε ένα σημείο, που προέρχεται από ερέθισμα σε άλλο.
Ποιοι είναι πιο ευάλωτοι;
Τα ευρήματα μελετών δείχνουν ότι οι άνθρωποι με ημικρανίες είναι πιθανότερο να πάθουν «brain freeze». Σε σουηδική έρευνα, οι γυναίκες με παλαιότερο ιστορικό ημικρανιών είχαν διπλάσια πιθανότητα να εμφανίσουν πονοκέφαλο έπειτα από κατανάλωση παγωμένου νερού.
Ερευνητές από την Ταϊβάν κατέγραψαν ότι το 40% των εφήβων είχε παρουσιάσει πονοκέφαλο από παγωτό. Το ποσοστό ήταν ακόμη μεγαλύτερο στους εφήβους που είχαν ημικρανίες.
Σε άλλη έρευνα, οι επιστήμονες συνέκριναν πόσο συχνά εμφανίζεται το «brain freeze» σε ανθρώπους με ημικρανία και σε όσους έχουν πονοκεφάλους τάσης. Αφού τοποθετήθηκε παγάκι στη σκληρή υπερώα για 90 δευτερόλεπτα, πόνο στους κροτάφους ανέφερε το 74% των ατόμων με ημικρανία, έναντι του 32% όσων είχαν ιστορικό πρωτογενών πονοκεφάλων, δηλαδή πονοκεφάλων χωρίς εμφανή αιτία. Με το ίδιο ερέθισμα, μόλις το 12% των εθελοντών χωρίς ιστορικό πρωτογενών πονοκεφάλων εμφάνισε πονοκέφαλο από παγωτό.
Πώς προκαλείται ο πόνος όταν τρώμε παγωτό;
Η κυρίαρχη εξήγηση εστιάζει στις μεταβολές των αιμοφόρων αγγείων στον εγκέφαλο, τα οποία διαστέλλονται και συστέλλονται ως απάντηση στην ψυχρή θερμοκρασία. Η αίσθηση του κρύου μπορεί να οδηγήσει το σώμα να στείλει μεγάλη ποσότητα θερμού αίματος στον εγκέφαλο, ως αντίδραση. Αυτή η απότομη μεταβολή στην κυκλοφορία του αίματος ενδέχεται να ευθύνεται για τον πόνο.
Εξετάζεται επίσης η συμβολή του τριδύμου νεύρου, το οποίο ενδέχεται να είναι υπερευαίσθητο σε ορισμένους ανθρώπους, όπως συμβαίνει και στις ημικρανίες. Πιθανή εξήγηση για αυτή την υπεραντίδραση είναι η επίδραση ενός πεπτιδίου που συμμετέχει στην εμφάνιση ημικρανιών.
Η δοκιμή με το παγάκι
Την επίδραση ενός παγωμένου ερεθίσματος εξέτασε Τούρκος νευρολόγος, ζητώντας από ασθενείς με ημικρανίες ή πονοκεφάλους τάσης να τοποθετήσουν ένα παγάκι στον ουρανίσκο τους. Πονοκέφαλο εμφάνισε το 60% των συμμετεχόντων, ενώ το 80% όσων επηρεάστηκαν είχε ημικρανία.
Η ταχύτητα με την οποία καταναλώνεται το παγωτό φάνηκε επίσης να συνδέεται με την εμφάνιση του φαινομένου, όπως έδειξε άλλη μελέτη. Στους εφήβους που έφαγαν παγωτό σε διάστημα 5 δευτερολέπτων, το brain freeze καταγράφηκε με διπλάσια συχνότητα από ό,τι σε όσους το κατανάλωσαν με κανονικό ρυθμό.
Τι μπορείτε να κάνετε για να περιορίσετε την πιθανότητα εμφάνισής του:
- Καταναλώστε το παγωτό αργά και αποφύγετε τις μεγάλες μπουκιές ή τη γρήγορη κατανάλωση.
- Βοηθήστε τον ουρανίσκο να επανέλθει πιέζοντας τη γλώσσα πάνω του, ώστε να εξισορροπηθεί η θερμοκρασία.
- Μην καταπίνετε παγωμένες τροφές χωρίς προηγουμένως να τις μασήσετε.
Συνοπτική ανακεφαλαίωση
- Το «brain freeze», γνωστό και ως «πονοκέφαλος από παγωτό», συνδέεται με την κατανάλωση πολύ κρύων τροφίμων· δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι ο εγκέφαλος παγώνει στην κυριολεξία.
- Όταν το κρύο ερέθισμα φτάσει στον ουρανίσκο, το τρίδυμο νεύρο, από το οποίο προέρχεται ο πόνος, μεταφέρει σήματα πόνου στον εγκέφαλο.
- Το φαινόμενο του brain freeze εμφανίζεται συχνότερα σε ανθρώπους με ιστορικό ημικρανιών, οι οποίοι είναι πιο επιρρεπείς.
- Ο ρυθμός κατανάλωσης του παγωτού παίζει ρόλο: όσο πιο γρήγορα τρώγεται, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης του φαινομένου.
- Για την αποφυγή του brain freeze, συνιστάται αργή κατανάλωση και ζέσταμα του ουρανίσκου πριν από την κατανάλωση κρύων τροφών.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/brain-freeze-mipos-kyriolektika-pagonei-o-egkefalos-mas-me-to-pagoto/8487
