Ένα φάρμακο 60 ετών για την ταινία θα μπορούσε να αποτελέσει νέα θεραπευτική επιλογή για την ενδομητρίωση, την επώδυνη πάθηση που επηρεάζει περίπου 1,5 εκατομμύριο γυναίκες στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σε δοκιμές σε ζώα, μια ειδικά σχεδιασμένη μορφή του φαρμάκου συρρίκνωσε τις βλάβες στην κοιλιά.
Η νικλοσαμίδη χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες για την εξόντωση εντερικών παρασίτων. Τα στερεί από τη γλυκόζη, την κύρια πηγή ενέργειάς τους, διακόπτοντας την παροχή της. Ερευνητές στις ΗΠΑ ανέπτυξαν μια πιο στοχευμένη εκδοχή της, η οποία δοκιμάστηκε σε ζώα με ενδομητρίωση.
Τι είναι η ενδομητρίωση και πώς αντιμετωπίζεται
Η ενδομητρίωση εμφανίζεται όταν ιστός που φυσιολογικά επενδύει το εσωτερικό της μήτρας, το ενδομήτριο, αναπτύσσεται έξω από αυτήν. Μπορεί να αναπτυχθεί στις ωοθήκες, στο έντερο και στην ουροδόχο κύστη, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις έχει εντοπιστεί ακόμη και στη σπονδυλική στήλη, στους πνεύμονες ή στον εγκέφαλο. Ο ιστός συμπεριφέρεται όπως ο ιστός της μήτρας: διογκώνεται και αιμορραγεί κάθε μήνα κατά την έμμηνο ρύση, προκαλώντας φλεγμονή, πόνο και συσσώρευση ουλώδους ιστού.
Μπορεί επίσης να σχηματιστούν ινώδεις ταινίες, που ονομάζονται συμφύσεις, με αποτέλεσμα οι ιστοί και τα όργανα της πυέλου να κολλούν μεταξύ τους. Η ενδομητρίωση είναι επίσης μία από τις συχνότερες παθήσεις που συνδέονται με τη γυναικεία υπογονιμότητα.
Σύμφωνα με τη φιλανθρωπική οργάνωση Endometriosis UK, η χαμηλή ενημέρωση συμβάλλει στο να χρειάζονται κατά μέσο όρο περισσότερα από εννέα χρόνια μέχρι να διαγνωστεί η πάθηση.
Οι διαθέσιμες θεραπείες περιλαμβάνουν μη συνταγογραφούμενα παυσίπονα, όπως η παρακεταμόλη ή η ιβουπροφαίνη, ορμονικά αντισυλληπτικά που ρυθμίζουν την περίοδο και χειρουργική αφαίρεση του επιπλέον ιστού. Στις πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να αφαιρεθούν ακόμη και η μήτρα και οι ωοθήκες.
Πώς λειτουργεί η στοχευμένη μορφή της νικλοσαμίδης
Η νικλοσαμίδη εξετάζεται ως πιθανή νέα θεραπεία, καθώς μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να απενεργοποιεί σημαντικές οδούς σηματοδότησης που ελέγχουν την ανάπτυξη των κυττάρων σε πολλές ασθένειες. Για τον λόγο αυτό, ερευνητές σε όλο τον κόσμο μελετούν τις δυνατότητές της για την αντιμετώπιση της νεφρικής νόσου, της Covid και του διαβήτη.
Το φάρμακο διερευνάται επίσης για διάφορους καρκίνους, μεταξύ των οποίων του εντέρου, του εγκεφάλου, του μαστού, του προστάτη και του πνεύμονα. Η έρευνα υποδεικνύει ότι κάνει τα μιτοχόνδρια —τα «εργοστάσια ενέργειας» στο εσωτερικό όλων των κυττάρων, και των καρκινικών— να αυτοκαταστρέφονται.
Η νικλοσαμίδη έχει, ωστόσο, ένα μειονέκτημα: δεν διαλύεται εύκολα στο νερό. Έτσι, μεγάλο μέρος του φαρμάκου που λαμβάνεται από το στόμα για την ταινία δεν περνά στην κυκλοφορία του αίματος, αλλά παραμένει στο έντερο. Αυτό σημαίνει ότι δεν φτάνει στις βλάβες της ενδομητρίωσης.
Για να αντιμετωπίσουν αυτό το πρόβλημα, ερευνητές στο Washington State University δημιούργησαν μια υδατοδιαλυτή δομή σε σχήμα δέντρου, που ονομάζεται δενδριμερές, και την εμπότισαν με τη δραστική ουσία πριν από την έγχυσή της στον οργανισμό. Το σχήμα του δενδριμερούς επιτρέπει τη μεταφορά πολύ μικρών μορίων φαρμάκου στο σώμα.
Η δομή, η οποία είναι πολύ μικρή για να φανεί με γυμνό μάτι, περιέχει επίσης φυλλικό οξύ. Αυτό συνδέεται με μια πρωτεΐνη στην επιφάνεια των ανοσοκυττάρων, την FR-beta, τα οποία συγκεντρώνονται στις βλάβες και στις περιοχές φλεγμονής.
Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι οι βλάβες του ενδομητρίου έχουν υψηλή συγκέντρωση αυτών των κυττάρων FR-beta, τα οποία θεωρείται ότι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της νόσου και σε χρόνια συμπτώματα, όπως ο πόνος. Όταν το δενδριμερές προσκολληθεί στα ανοσοκύτταρα, απελευθερώνει το φάρμακο απευθείας στο εσωτερικό τους.
Τι έδειξαν οι δοκιμές σε ποντίκια
Οι ερευνητές δοκίμασαν τη δομή που περιείχε το φάρμακο σε ποντίκια που είχαν τροποποιηθεί ώστε να εμφανίζουν ενδομητρίωση. Την ένεσαν απευθείας στην κοιλιά, κοντά στις βλάβες, και χορήγησαν στα ζώα είτε υψηλή είτε χαμηλή δόση νικλοσαμίδης.
Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύτηκαν τον Αύγουστο στο περιοδικό Advanced Healthcare Materials, έδειξαν ότι δύο εβδομάδες μετά τη θεραπεία δεν ανιχνεύονταν βλάβες σε τέσσερα από τα οκτώ ποντίκια που έλαβαν τη χαμηλή δόση και σε πέντε από τα οκτώ που έλαβαν την υψηλή δόση. Το εύρημα υποδηλώνει ότι η ενδομητρίωση είχε θεραπευτεί στα συγκεκριμένα ζώα.
Τα ποντίκια παρουσίασαν επίσης μικρότερη ευαισθησία στον πόνο, ενώ τα οφέλη διατηρήθηκαν για τουλάχιστον δύο εβδομάδες.
Η Anjali Sharma, μέλος της ερευνητικής ομάδας και αναπληρώτρια καθηγήτρια φαρμακευτικών επιστημών στο University of Michigan, δήλωσε για την ενδομητρίωση: «Μία από τις βασικές προκλήσεις ήταν η ανάπτυξη θεραπειών που να είναι ταυτόχρονα αποτελεσματικές και ασφαλείς για μακροχρόνια χρήση. Στόχος μας είναι να αντιμετωπίσουμε την υποκείμενη παθολογία της νόσου και, τελικά, να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής εκατομμυρίων γυναικών».
Η ελπίδα είναι ότι η ενέσιμη μορφή του φαρμάκου για την ταινία θα μπορούσε μελλοντικά να χορηγείται στις γυναίκες μία φορά ανά δύο εβδομάδες, με ένεση στο χέρι. Αφού περάσει στην κυκλοφορία του αίματος, θα κυκλοφορεί στο σώμα μέχρι να εντοπίσει και να προσκολληθεί στα ανοσοκύτταρα FR-beta στις βλάβες του ενδομητρίου.
Γιατί απαιτείται περαιτέρω έρευνα
Ο Andrew Horne, καθηγητής γυναικολογίας και επιστημών αναπαραγωγής στο University of Edinburgh, δήλωσε: «Η στόχευση του ανοσοποιητικού συστήματος είναι μια πολλά υποσχόμενη ιδέα, και η επαναχρησιμοποίηση ενός υπάρχοντος φαρμάκου θα μπορούσε, καταρχήν, να επιταχύνει τη διαδικασία. Ωστόσο, αυτή η μελέτη είναι ένα πολύ πρώιμο πρώτο βήμα».
Πρόσθεσε ότι βασικός περιορισμός είναι πως η έρευνα έγινε σε ποντίκια, τα οποία δεν έχουν περίοδο και δεν εμφανίζουν φυσικά ενδομητρίωση. Επομένως, δεν υπάρχει εγγύηση ότι οι άνθρωποι θα ανταποκριθούν με τον ίδιο τρόπο.
«Η μελέτη ήταν επίσης μικρή και σύντομη, με διάρκεια έως τρεις εβδομάδες. Επιπλέον, εξέτασε τις βλάβες της ενδομητρίωσης και τη συμπεριφορά που σχετίζεται με τον πόνο, όχι τις μακροπρόθεσμες εκβάσεις. Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν η θεραπεία είναι ασφαλής για μήνες ή χρόνια, πόσο συχνά θα πρέπει να χορηγείται ή αν θα έχει αποτέλεσμα στους ανθρώπους», είπε ο καθηγητής Horne.
Οι αποφάσεις για την αντιμετώπιση της ενδομητρίωσης πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/endomitriosi-nea-morfi-farmakoy-gia-tin-tainia-syrriknose-vlaves-se-pontikia/24569
