Στην απώλεια βάρους και την υγεία, καθοριστικό ρόλο μπορεί να έχει το σπλαχνικό λίπος. Αποθηκεύεται γύρω από ζωτικά όργανα και παρουσιάζει διαφορετική μεταβολική δραστηριότητα από το υποδόριο λίπος.
Η καρδιομεταβολική υγεία επηρεάζεται σημαντικά τόσο από την απόλυτη ποσότητα όσο και από την αναλογία του σπλαχνικού λίπους, σύμφωνα με μελέτες. Παράλληλα, η μείωσή του συσχετίζεται με βελτιωμένους δείκτες υγείας.
Για καλύτερα αποτελέσματα σε βάθος χρόνου, οι ερευνητές εισηγούνται οι μέθοδοι απώλειας βάρους να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες κάθε ατόμου και τον τρόπο κατανομής του λίπους.
Η επίδραση του λίπους στην απώλεια βάρους και την υγεία εξαρτάται από το είδος του. Το υποδόριο λίπος, δηλαδή εκείνο που βρίσκεται ακριβώς κάτω από το δέρμα, μπορεί να είναι ουδέτερο ή και ωφέλιμο. Διαφορετική είναι η περίπτωση του σπλαχνικού λίπους: το βαθύτερο λίπος της κοιλιάς, που περιβάλλει ζωτικά όργανα, όπως το συκώτι, το πάγκρεας και τα έντερα, αποτελεί σημαντικό παράγοντα για καρδιοπάθειες, διαβήτη και χρόνια φλεγμονή.
Πέρα από το σημείο όπου συσσωρεύονται, το σπλαχνικό και το υποδόριο λίπος διαφέρουν και στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν μεταβολικά. Το πρώτο βρίσκεται βαθιά στην κοιλιακή κοιλότητα, γύρω από τα κύρια όργανα, και είναι ιδιαίτερα ενεργό μεταβολικά, συμβάλλοντας στην αντίσταση στην ινσουλίνη, τη φλεγμονή και τον αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Το δεύτερο εντοπίζεται κάτω από το δέρμα, λειτουργεί ως αποθήκη ενέργειας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να προσφέρει προστασία.
Σύμφωνα με μελέτες, το σπλαχνικό λίπος εκκρίνει περισσότερα ελεύθερα λιπαρά οξέα και προφλεγμονώδεις κυτοκίνες. Με αυτόν τον τρόπο επηρεάζει άμεσα τον μεταβολισμό του ήπατος και τη συστηματική φλεγμονή, ενώ το υποδόριο λίπος έχει μικρότερη συμβολή σε αυτές τις μεταβολικές διαταραχές.
Ακόμη και άνθρωποι με ίδιο βάρος ή ΔΜΣ είναι δυνατόν να διαφέρουν πολύ ως προς την ποσότητα και την κατανομή του σπλαχνικού λίπους. Σε κάποιους, ο συνολικός όγκος του είναι υψηλός· σε άλλους, μεγαλύτερη είναι η αναλογία του σε σχέση με το συνολικό κοιλιακό λίπος. Προκύπτει, λοιπόν, το κρίσιμο ερώτημα: στην απώλεια βάρους μετρά περισσότερο η μείωση της απόλυτης ποσότητας του σπλαχνικού λίπους ή η ελάττωση της αναλογίας του;
Στο περιοδικό BMC Medicine δημοσιεύτηκε μελέτη που εξέτασε το συγκεκριμένο ζήτημα.
Η Iris Shai, από το Πανεπιστήμιο Ben-Gurion του Negev και επίκουρη καθηγήτρια στο Harvard T.H. Chan School of Public Health, σημειώνει ότι τα αποτελέσματα θέτουν υπό αμφισβήτηση την αντίληψη πως η απώλεια βάρους είναι απλώς ένα παιχνίδι αριθμών. «Για τους κλινικούς ιατρούς, τους διαιτολόγους και τους ερευνητές, αυτά τα ευρήματα προσφέρουν ένα νέο πλαίσιο για την αξιολόγηση της επιτυχίας στην απώλεια βάρους -ένα πλαίσιο που εξετάζει όχι μόνο πόσο λίπος χάνεται, αλλά και τι είδους λίπος χάνεται και πώς επηρεάζει τη μεταβολική υγεία. Καθώς εξελίσσονται η διατροφή ακριβείας και η εξατομικευμένη ιατρική, αυτά τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να ανοίξουν το δρόμο για πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις που θα βοηθήσουν τους ανθρώπους να επιτύχουν καλύτερες μακροπρόθεσμες ενέργειες», λέει η Shai.
Ο Hadar Klein, διδακτορικός φοιτητής και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, εξηγεί γιατί τα ευρήματα έχουν κλινική σημασία: «Δύο άτομα με τον ίδιο ΔΜΣ μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικούς μεταβολικούς κινδύνους με βάση τον τρόπο κατανομής του σπλαχνικού λίπους τους. Η έρευνά μας δείχνει ότι αυτές οι διαφορές έχουν σημασία κατά την αξιολόγηση των καρδιομεταβολικών κινδύνων για την υγεία».
Η Hila Zelicha, συν-επικεφαλής συγγραφέας, επισημαίνει ότι οι παρεμβάσεις για την απώλεια βάρους χρειάζεται να προσαρμόζονται στα ξεχωριστά πρότυπα κατανομής λίπους: «Η κατανόηση της δυναμικής του σπλαχνικού λίπους θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο αποτελεσματικές στρατηγικές».
Για δεκαετίες, ο ΔΜΣ και η συνολική απώλεια βάρους αποτελούσαν βασικά μέτρα για την εκτίμηση των βελτιώσεων στην υγεία. Η μελέτη, ωστόσο, αναδεικνύει την ανάγκη να μην περιορίζεται η αξιολόγηση στη ζυγαριά. Τα ευρήματα αναδεικνύουν την αξία μιας εξατομικευμένης προσέγγισης στην απώλεια βάρους και τη μεταβολική υγεία. Η ιατρική ακριβείας προσαρμόζει τις παρεμβάσεις στα γενετικά χαρακτηριστικά, τον μεταβολισμό και τον τρόπο ζωής κάθε ατόμου και θα μπορούσε να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα της διατροφής και της άσκησης.
Η διάκριση των φαινοτύπων παχυσαρκίας, όπως τα άτομα με υψηλή αναλογία σπλαχνικού λίπους παρά τον χαμηλότερο ΔΜΣ, ενδέχεται να συμβάλει σε πιο στοχευμένη πρόληψη του διαβήτη, των καρδιαγγειακών παθήσεων και του μεταβολικού συνδρόμου. Η μελλοντική έρευνα χρειάζεται να αναπτύξει καλύτερα κλινικά εργαλεία για τον εντοπισμό και τη διαχείριση αυτών των ατόμων υψηλού κινδύνου. Έτσι, η αξιολόγηση θα μπορούσε να ξεπεράσει τις παραδοσιακές προσεγγίσεις που εστιάζουν στο βάρος και να εξετάζει πιο αναλυτικά τη μεταβολική υγεία.
Πριν ξεκινήσει η απώλεια βάρους
Οι ερευνητές αξιοποίησαν στοιχεία από δύο τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές διάρκειας 18 μηνών, τις DIRECT-PLUS και CENTRAL. Στις δοκιμές συμμετείχαν 572 άτομα, τα οποία αξιολογήθηκαν πριν και μετά τις διατροφικές παρεμβάσεις για την απώλεια βάρους. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες μελέτες απώλειας βάρους που έχουν γίνει με τη χρήση μαγνητικής τομογραφίας. Με σύγχρονη τεχνολογία μαγνητικής τομογραφίας, καταγράφηκαν με ακρίβεια οι μεταβολές τόσο στην απόλυτη ποσότητα του σπλαχνικού λίπους όσο και στο μερίδιό του επί του συνολικού κοιλιακού λίπους, προσφέροντας στοιχεία για τη σχέση αυτών των μεταβολών με την καρδιομεταβολική υγεία.
Πριν από την απώλεια κιλών, διαπιστώθηκε ότι το ποσοστό του σπλαχνικού λίπους επί του συνολικού κοιλιακού λίπους προέβλεπε πιο ισχυρά τα υψηλά τριγλυκερίδια, τα οποία αποτελούν σημαντικό δείκτη μεταβολικής δυσλειτουργίας. Αντίθετα, η συνολική ποσότητα σπλαχνικού λίπους συσχετιζόταν στενότερα με τη χρόνια φλεγμονή (CRP) και τη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα (HbA1c), δύο βασικούς δείκτες κινδύνου για διαβήτη. Έτσι, ένα άτομο με μικρότερη περιφέρεια μέσης αλλά μεγαλύτερο ποσοστό σπλαχνικού λίπους ενδέχεται να έχει υψηλότερα τριγλυκερίδια από κάποιον με μεγαλύτερη μέση και μικρότερο ποσοστό. Παράλληλα, η μεγαλύτερη απόλυτη μάζα σπλαχνικού λίπους συνδέεται με εντονότερη φλεγμονή και αυξημένο κίνδυνο διαβήτη.
Καθώς μειωνόταν το βάρος
Κατά τους 18 μήνες της μελέτης, οι συμμετέχοντες μείωσαν κατά μέσο όρο κατά 22,5% την απόλυτη περιοχή του σπλαχνικού λίπους. Ωστόσο, οι επιπτώσεις στην υγεία δεν ήταν ίδιες για κάθε είδος απώλειας σπλαχνικού λίπους. Οι μειώσεις τόσο στην απόλυτη ποσότητα όσο και στην αναλογία του συνδέθηκαν με σημαντική βελτίωση στα τριγλυκερίδια, στον έλεγχο του σακχάρου και στη λειτουργία του ήπατος. Η μείωση του σπλαχνικού λίπους παρουσίασε ισχυρότερη συσχέτιση με χαμηλότερη λεπτίνη και μειωμένη αντίσταση στην ινσουλίνη, παράγοντα σημαντικό για την πρόληψη μεταβολικών νοσημάτων, όπως ο διαβήτης.
Για να συγκρίνουν την επίδραση της απόλυτης και της αναλογικής απώλειας σπλαχνικού λίπους στην υγεία, οι επιστήμονες πραγματοποίησαν σειρά στατιστικών αναλύσεων. Σε αυτές περιλήφθηκαν μοντέλα παλινδρόμησης που έλαβαν υπόψη την ηλικία, το φύλο και το αρχικό βάρος. Οι δοκιμές πραγματοποιήθηκαν στο Πανεπιστήμιο Ben-Gurion του Negev στο Ισραήλ, με τη συμμετοχή ερευνητών από το Χάρβαρντ, τη Λειψία και το Tulane, καθώς και σε συνεργασία με το Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών Dimona και το Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Soroka.
Περισσότερες πληροφορίες: Hadar Klein et al, Visceral adipose tissue area and proportion provide distinct reflections of cardiometabolic outcomes in weight loss; pooled analysis of MRI-assessed CENTRAL and DIRECT PLUS dietary randomized controlled trials, BMC Medicine (2025). DOI: 10.1186/s12916-025-03891-9.
Συνοπτική παρουσίαση
- Το σπλαχνικό λίπος βρίσκεται γύρω από ζωτικά όργανα, έχει διαφορετική μεταβολική δραστηριότητα από το υποδόριο και επηρεάζει την καρδιομεταβολική υγεία.
- Η μείωσή του συνδέεται με καλύτερες τιμές σε δείκτες υγείας, μεταξύ των οποίων τα τριγλυκερίδια και η ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα.
- Για καλύτερα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα, οι επιλογές απώλειας βάρους χρειάζεται να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες κάθε ατόμου και την κατανομή του λίπους.
- Σύμφωνα με τα ευρήματα, η αναλογία σπλαχνικού λίπους προς το συνολικό κοιλιακό λίπος έχει σημασία για την εκτίμηση του μεταβολικού κινδύνου.
- Η εξατομίκευση της απώλειας βάρους ενδέχεται να καταστήσει αποτελεσματικότερες τις διατροφικές επιλογές και την άσκηση.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/kleidi-gia-exatomikeymenes-stratigikes-apoleias-varoys-to-splachniko-lipos/22572
