Η απώλεια βάρους, όταν γίνεται εμμονικός στόχος, μπορεί να αποτελεί λανθασμένη προσέγγιση, ιδίως για ανθρώπους με υψηλό δείκτη μάζας σώματος, σύμφωνα με ειδικούς του BMJ. Συχνά οι παρεμβάσεις που έχουν ως επίκεντρο την απώλεια βάρους δεν είναι αποτελεσματικές και δεν επιφέρουν ουσιαστική μείωση ούτε στη θνησιμότητα ούτε στα καρδιαγγειακά επεισόδια.
Η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής είναι εφικτή ανεξάρτητα από το βάρος, κάτι που αναδεικνύει την ανάγκη για φροντίδα με περισσότερη συμπόνια και επίκεντρο τον ασθενή. Οι γιατροί χρειάζεται να εξηγούν στους ασθενείς τα πιθανά οφέλη, αλλά και τους κινδύνους των παρεμβάσεων για την απώλεια βάρους, δίνοντας προτεραιότητα στη συνολική τους υγεία και ευημερία.
Τι δείχνουν οι μελέτες για τις παρεμβάσεις απώλειας βάρους
Ειδικοί που γράφουν στο The BMJ προειδοποιούν ότι, για άτομα με υψηλό δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ), η αποκλειστική επιδίωξη της απώλειας βάρους μπορεί να έχει περισσότερο αρνητικές παρά θετικές συνέπειες. Ο Δρ. Juan Franco και οι συνεργάτες του επισημαίνουν ότι κατά μέσο όρο τα άτομα με υψηλό βάρος δύσκολα θα διατηρήσουν κλινικά σημαντική απώλεια βάρους μέσω αλλαγών στον τρόπο ζωής. Την ίδια ώρα, οι πιθανές βλάβες αυτών των παρεμβάσεων παραμένουν ασαφείς, μεταξύ των οποίων και η ενίσχυση του στίγματος για το βάρος.
Σε ανασκόπηση που κυκλοφόρησε το 2022 εξετάστηκαν 13 δοκιμές. Διαπιστώθηκε ότι οι ενήλικες με ΔΜΣ ≥25 που κατανεμήθηκαν τυχαία σε παρεμβάσεις για τον τρόπο ζωής και την απώλεια βάρους έχασαν κατά μέσο όρο 1,8 κιλά σε διάστημα δύο ετών (-2,8 έως -0,8 κιλά), σε σύγκριση με όσους έλαβαν τη συνήθη φροντίδα. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει πως οι παρεμβάσεις αυτές κατά κανόνα δεν εξασφαλίζουν μακροχρόνια και διατηρήσιμη απώλεια βάρους. Για παιδιά και εφήβους, τα δεδομένα χαμηλής έως πολύ χαμηλής βεβαιότητας δείχνουν ανάλογη εικόνα.
Ανάλογα συμπεράσματα προκύπτουν και για την επίδραση των παρεμβάσεων στον τρόπο ζωής στην απώλεια βάρους και τη θνησιμότητα. Το 2013, η τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή Look Ahead, με 16 κέντρα και 5145 συμμετέχοντες που είχαν παχυσαρκία και διαβήτη τύπου 2, έδειξε ότι η εντατική παρέμβαση για την απώλεια βάρους βελτίωσε ορισμένους καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου, χωρίς όμως να μεταβάλει τον κίνδυνο μικροαγγειακών ή μακροαγγειακών επιπλοκών ούτε τον κίνδυνο καρδιαγγειακού θανάτου. Η Look Ahead αποτέλεσε μέρος ανασκόπησης τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών, σύμφωνα με την οποία οι παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής για απώλεια βάρους σε άτομα με προδιαβήτη ή διαβήτη τύπου 2 δεν μείωσαν την καρδιαγγειακή θνησιμότητα ή τη θνησιμότητα από κάθε αιτία. Η μετα-ανάλυση κάλυψε 11.017 άτομα, με μέση ηλικία 54,6 ετών και μέσο ΔΜΣ 31,8, και κατέγραψε σχετικό κίνδυνο καρδιαγγειακού θανάτου 0,99 έναντι της συνήθους φροντίδας. Για θνησιμότητα από κάθε αιτία, ο σχετικός κίνδυνος ήταν 0,93 (0,85 έως 1,03), επίσης σε σύγκριση με τη συνήθη φροντίδα, με βάση 16.554 συμμετέχοντες, των οποίων η μέση ηλικία ήταν 55,5 έτη και ο μέσος ΔΜΣ 30,5.3 Ωστόσο, η μείωση του κινδύνου ενδέχεται να οφείλεται σε συγχυτικούς παράγοντες, όπως μεταβολές στην άσκηση, στη διατροφή ή σε άλλες συνθήκες ζωής που συνδέονται με τις παρεμβάσεις, και όχι στην ίδια την απώλεια βάρους.
Σε άλλη μετα-ανάλυση για παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής με στόχο την απώλεια βάρους, η οποία αφορούσε πληθυσμούς με διαφορετικούς ΔΜΣ, η απόλυτη μείωση της θνησιμότητας από κάθε αιτία ήταν κάτω από 1%. Δεν εντοπίστηκε, παράλληλα, διαφορά στην καρδιαγγειακή θνησιμότητα ή στους θανάτους από καρκίνο.
Τα ευρήματα των μελετών δείχνουν ότι οι αλλαγές στον τρόπο ζωής με στόχο την απώλεια βάρους ενδέχεται να συμβάλουν στη βελτίωση παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου, όπως η αρτηριακή πίεση, αλλά δεν μειώνουν τη συχνότητα των καρδιαγγειακών επεισοδίων ή τη θνησιμότητα. Ο υγιεινός τρόπος ζωής έχει σημαντικά οφέλη, χωρίς το σωματικό βάρος να φαίνεται πως καθορίζει την επίτευξή τους.
Υγιεινός τρόπος ζωής και υγεία ανεξάρτητα από το βάρος
Εδώ και δεκαετίες, η βασική σύσταση για τη μείωση του βάρους σε άτομα με παχυσαρκία είναι οι παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής: περιορισμός των θερμίδων και αύξηση της σωματικής δραστηριότητας, εξηγούν οι συγγραφείς. Ωστόσο, ισχυρά δεδομένα δείχνουν ότι αυτές οι παρεμβάσεις συνήθως δεν πετυχαίνουν διατηρήσιμη μακροπρόθεσμη απώλεια βάρους, ούτε μειώνουν τα καρδιαγγειακά επεισόδια —όπως τα εμφράγματα και τα εγκεφαλικά— ή τον κίνδυνο θανάτου.
Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι, παρά τα οφέλη ενός υγιεινού τρόπου ζωής, το βάρος δεν αποτυπώνει από μόνο του επαρκώς την κατάσταση της υγείας. Η κατανόηση αυτού του περιορισμού, μαζί με τα όρια των παρεμβάσεων στον τρόπο ζωής για την απώλεια βάρους, θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο αποτελεσματική και προσαρμοσμένη στις ανάγκες του ασθενούς φροντίδα.
Σε μελέτη με 11.761 συμμετέχοντες, ο αριθμός των υγιεινών συνηθειών συσχετίστηκε γραμμικά με τη θνησιμότητα, ανεξάρτητα από το βάρος. Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι άνθρωποι με υψηλό ΔΜΣ μπορεί να είναι υγιείς και ότι το αυξημένο βάρος ίσως δεν αποτελεί τόσο καθοριστικό δείκτη υγείας όσο θεωρούνταν παραδοσιακά.
Στίγμα βάρους και εναλλακτικές προσεγγίσεις υγείας
Οι συγγραφείς προσθέτουν πως η έμφαση στην απώλεια βάρους ενδέχεται να ενισχύσει την κοινωνική προκατάληψη γύρω από το βάρος. Πρόκειται για αρνητικές αντιλήψεις, υποθέσεις και κρίσεις που βασίζονται στο βάρος ενός ανθρώπου και μπορεί να πλήξουν την ψυχική υγεία, ενώ ενδέχεται επίσης να συνδέονται με διαταραχές πρόσληψης τροφής, ανθυγιεινές συνήθειες και αύξηση βάρους.
Όπως επισημαίνουν, οι νεότερες κλινικές οδηγίες αποτυπώνουν την αυξανόμενη αποδοχή ότι το βάρος δεν αποτελεί επαρκή δείκτη υγείας. Εναλλακτικά μοντέλα, μεταξύ των οποίων η Υγεία σε Κάθε Μέγεθος (HAES: Health at Every Size), δέχονται ότι μπορεί κάποιος να έχει καλή υγεία χωρίς απώλεια βάρους και έχουν παρουσιάσει ενθαρρυντικά αποτελέσματα ως προς τη βελτίωση των διατροφικών συμπεριφορών.
Οι προσεγγίσεις αυτές χρειάζεται να εξεταστούν σε μεγάλες κλινικές δοκιμές. Παράλληλα, οι γιατροί μπορούν να αντλήσουν διδάγματα από αυτές, ώστε να προσφέρουν πιο συμπονετική και καλύτερη φροντίδα σε ασθενείς με μεγαλύτερο σώμα, αναφέρουν οι συγγραφείς.
Πώς μπορούν οι γιατροί να συζητούν την απώλεια βάρους
«Οι γιατροί θα πρέπει να είναι προετοιμασμένοι να ενημερώνουν τα άτομα που επιδιώκουν απώλεια βάρους σχετικά με τα πιθανά οφέλη και τις βλάβες των παρεμβάσεων και να ελαχιστοποιούν τον κίνδυνο εμφάνισης διατροφικών διαταραχών και μακροπρόθεσμων επιπτώσεων στον μεταβολισμό», γράφουν.
«Μια τέτοια προσέγγιση με επίκεντρο τον ασθενή είναι πιθανό να παρέχει καλύτερη φροντίδα ευθυγραμμιζόμενη με τις προτιμήσεις και τις περιστάσεις του ασθενούς, μειώνοντας παράλληλα την προκατάληψη λόγω βάρους».
Το συμπέρασμά τους είναι ότι «οι συμβουλές των γιατρών σχετικά με την υγιεινή διατροφή και τη σωματική δραστηριότητα εξακολουθούν να είναι σχετικές, καθώς μπορούν να οδηγήσουν σε καλύτερη υγεία. Ο κύριος στόχος είναι να προσφέρεται καλή φροντίδα ανεξάρτητα από το βάρος, πράγμα που σημαίνει ότι δεν νοιαζόμαστε λιγότερο, αλλά μάλλον συζητάμε τα οφέλη, τις βλάβες και τι είναι σημαντικό για τον ασθενή».
Περισσότερες πληροφορίες: Beyond body mass index: rethinking doctors’ advice for weight loss, The BMJ (2025).
Συνοπτικά
- Για ανθρώπους με υψηλό ΔΜΣ, η προσήλωση στην απώλεια βάρους μπορεί να μην είναι η σωστή επιλογή, καθώς οι σχετικές παρεμβάσεις συχνά δεν μειώνουν τη θνησιμότητα ή τα καρδιαγγειακά επεισόδια.
- Σύμφωνα με έρευνες, οι παρεμβάσεις για την απώλεια βάρους δεν εξασφαλίζουν διατήρηση της μείωσης του βάρους σε βάθος χρόνου και δεν επιφέρουν σημαντική βελτίωση στην υγεία.
- Ένας υγιεινός τρόπος ζωής είναι εφικτός σε κάθε βάρος και υποστηρίζει μια πιο συμπονετική προσέγγιση της υγειονομικής φροντίδας με επίκεντρο τον ασθενή.
- Η έμφαση στην απώλεια βάρους μπορεί να καλλιεργήσει το στίγμα και τις διακρίσεις σε βάρος ανθρώπων με υψηλό βάρος, με πιθανές αρνητικές συνέπειες για την ψυχική τους υγεία.
- Οι γιατροί οφείλουν να συζητούν με τους ασθενείς τα πιθανά οφέλη και τις βλάβες των παρεμβάσεων για την απώλεια βάρους, δίνοντας προτεραιότητα στη συνολική υγεία και ευημερία τους.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/pachysarkia-giati-i-emmoni-me-tin-apoleia-varoys-einai-lanthasmeni-proseggisi/12354
