Μια νέα μελέτη συνδέει άμεσα την παχυσαρκία και την υψηλή αρτηριακή πίεση με τον κίνδυνο αγγειακής άνοιας, του δεύτερου συχνότερου τύπου άνοιας.
Με τη μέθοδο της Μεντελικής τυχαιοποίησης, οι ερευνητές κατέληξαν ότι η παχυσαρκία ενδέχεται να αποτελεί αιτιώδη παράγοντα, ενώ η υψηλή αρτηριακή πίεση φαίνεται να μεσολαβεί στη σχέση.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν ως βασικά μέτρα πρόληψης της αγγειακής άνοιας τη ρύθμιση του βάρους και τον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, καθώς η υγεία των αγγείων συνδέεται στενά με την υγεία του εγκεφάλου.
Καθώς η αγγειακή άνοια αποτελεί τον δεύτερο συχνότερο τύπο άνοιας, η πρόληψή της παραμένει σημαντικό πεδίο έρευνας. Μελέτη που βασίστηκε στη Μεντελική τυχαιοποίηση δείχνει ότι η παχυσαρκία ενδέχεται να είναι αιτιώδης παράγοντας για την αγγειακή άνοια, με την υψηλή αρτηριακή πίεση να εμπλέκεται ως μεσολαβητής. Τα αποτελέσματα αφήνουν να εννοηθεί ότι η διαχείριση της παχυσαρκίας και της υπέρτασης θα μπορούσε να συμβάλει στην πρόληψη της αγγειακής άνοιας.
Η άνοια παραμένει συχνή χρόνια πάθηση και οι ειδικοί επιδιώκουν να διερευνήσουν περαιτέρω παρεμβάσεις που μπορούν να εφαρμόσουν οι άνθρωποι στην καθημερινότητά τους. Όπως αναφέρει το Alzheimer’s.gov, η αγγειακή άνοια είναι συγκεκριμένη μορφή της πάθησης και «προκαλείται από καταστάσεις όπως το εγκεφαλικό επεισόδιο που διαταράσσουν τη ροή του αίματος στον εγκέφαλο και οδηγούν σε προβλήματα με τη μνήμη, τη σκέψη και τη συμπεριφορά».
Πιο συχνή μορφή άνοιας είναι η νόσος Αλτσχάιμερ, με την αγγειακή άνοια να ακολουθεί στη δεύτερη θέση. Σε πρόσφατη εργασία που δημοσιεύτηκε στο The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, οι ερευνητές εξέτασαν αν η παχυσαρκία θα μπορούσε να αποτελεί αιτιώδη παράγοντα για την αγγειακή άνοια.
Τα δεδομένα επιβεβαίωσαν αυτή την πιθανότητα, ενώ έδειξαν ότι η σχέση εξηγείται εν μέρει από την υψηλή αρτηριακή πίεση.
Δείκτης μάζας σώματος και αγγειακή άνοια: ποια είναι η σχέση;
Για τη διερεύνηση της σύνδεσης ανάμεσα στην παχυσαρκία και την αγγειακή άνοια, οι επιστήμονες ανέλυσαν στοιχεία διαφορετικών επιπέδων. Ειδικότερα, αξιοποίησαν τρεις μελέτες με δεδομένα ατόμων και άλλες έξι που περιλάμβαναν συνοπτικά δεδομένα.
Η ανάλυση περιέλαβε πιθανούς μεσολαβητές, όπως την αρτηριακή πίεση και τη γλυκόζη (σάκχαρο αίματος), προκειμένου να διαπιστωθεί αν είχαν αιτιώδη συμμετοχή στην αγγειακή άνοια.
Για να διερευνήσουν αν ένας παράγοντας κινδύνου μπορεί να συνδέεται αιτιωδώς με ένα αποτέλεσμα, οι ερευνητές εφάρμοσαν τη Μεντελική τυχαιοποίηση, μέθοδο που λαμβάνει υπόψη συγκεκριμένες γενετικές παραλλαγές. Στην εργασία αξιοποιήθηκαν δεδομένα από βάσεις, όπως η UK Biobank.
Στην αξιολόγηση των ατομικών δεδομένων, οι ερευνητές έλαβαν υπόψη τον δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ), καθώς και πρόσθετες πληροφορίες, μεταξύ των οποίων μετρήσεις αρτηριακής πίεσης.
Στην ανάλυση εντάχθηκαν γνωστές γενετικές παραλλαγές με ισχυρή συσχέτιση με το χαρακτηριστικό που εξεταζόταν, όπως ο ΔΜΣ. Παράλληλα, οι ερευνητές εξέτασαν «έναν εκτεταμένο αριθμό γενετικών παραλλαγών».
Ως επιπλέον τελικό σημείο, πέρα από την αγγειακή άνοια, συμπεριλήφθηκε η νόσος Αλτσχάιμερ. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ακόμη την ισχαιμική καρδιοπάθεια ως θετικό έλεγχο.
Η ανάλυση έδειξε ότι όσο αυξανόταν ο ΔΜΣ, τόσο υψηλότερος ήταν ο κίνδυνος αγγειακής άνοιας.
Παχυσαρκία και αγγειακή άνοια: ο ρόλος της αρτηριακής πίεσης
Η εξέταση των ενδιάμεσων παραγόντων κινδύνου με βάση τις καθιερωμένες παραλλαγές έδειξε ότι η αρτηριακή πίεση εξηγούσε ένα μέρος της συσχέτισης ανάμεσα στον ΔΜΣ και την αγγειακή άνοια.
Η συστολική αρτηριακή πίεση αντιστοιχούσε περίπου στο 18%, δηλαδή στο ένα πέμπτο της συσχέτισης. Για τη διαστολική αρτηριακή πίεση, το αντίστοιχο ποσοστό έφτανε το ένα τέταρτο.
Οι συγγραφείς εκτιμούν ότι η αρτηριακή πίεση μπορεί να εξηγεί τον μηχανισμό που συνδέει τον ΔΜΣ με την αγγειακή άνοια: «πιθανότατα προκαλείται από την επίδραση της υψηλής αρτηριακής πίεσης στον εγκέφαλο, όπου ο υψηλότερος ΔΜΣ είναι άμεση αιτία υψηλότερης αρτηριακής πίεσης».
Ειδικοί σχολιάζουν τη σχέση παχυσαρκίας και άνοιας
Η Ruth Frikke-Schmidt, MD, PhD, DMSci, συγγραφέας της μελέτης, επικεφαλής ιατρός στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Κοπεγχάγης – Rigshospitalet και κλινική καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης στη Δανία, παρουσίασε στο Medical News Today τα βασικά αποτελέσματα. «Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι το υπερβολικό βάρος και η υψηλή αρτηριακή πίεση αποτελούν άμεσες αιτίες αυξημένου κινδύνου άνοιας –γεγονός που τα καθιστά εξαιρετικά εφαρμόσιμους στόχους για την πρόληψη της άνοιας σε επίπεδο πληθυσμού», δήλωσε η Frikke-Schmidt.
Η Dung Trinh, παθολόγος στο MemorialCare Medical Group στο Irvine της Καλιφόρνια και επικεφαλής ιατρός της κλινικής Healthy Brain, δεν έλαβε μέρος στη μελέτη. Επισήμανε επίσης τα εξής:
«Χρησιμοποιώντας την Μεντελική τυχαιοποίηση, οι ερευνητές κατάφεραν να μειώσουν πολλές από τις προκαταλήψεις που έχουν περιπλέξει προηγούμενες μελέτες, όπως η αντίστροφη αιτιότητα και η σύγχυση από τον τρόπο ζωής ή την ασθένεια. Αυτό που είναι ενδιαφέρον είναι η συνέπεια των ευρημάτων σε πολλαπλά μεγάλα σύνολα δεδομένων πληθυσμού και αναλυτικές προσεγγίσεις. Τα αποτελέσματα υποστηρίζουν σθεναρά την ιδέα ότι η παχυσαρκία δεν συσχετίζεται μόνο με την αγγειακή άνοια, αλλά παίζει άμεσο ρόλο στην αύξηση του κινδύνου μέσω αγγειακών μηχανισμών».
Σε ποιους μπορεί να εφαρμοστεί η έρευνα;
Καθώς η έρευνα εξέτασε αποκλειστικά άτομα από την Ευρώπη, χρειάζονται επιπλέον δεδομένα και η δυνατότητα γενίκευσης των συμπερασμάτων είναι περιορισμένη. Οι συγγραφείς επισημαίνουν πως δεν γνωρίζουν «ποιο σύνολο γενετικών εργαλείων είναι πιο έγκυρο», αφού τόσο οι καθιερωμένες γενετικές παραλλαγές όσο και το εκτεταμένο σύνολο παρουσιάζουν οφέλη.
Παράλληλα, γίνεται λόγος για ετερογένεια στις διαγνώσεις άνοιας, ενώ δεν αποκλείεται να συνυπάρχουν μικτές μορφές άνοιας ή άλλες παθολογίες.
Οι παρατηρητικές μελέτες ενδέχεται να επηρεάζονται από αντίστροφη αιτιότητα και άλλους περιορισμούς, όπως την παρουσία πρόσθετων μεσολαβητών. Ως τελικά σημεία, οι ερευνητές ενέταξαν στην ίδια κατηγορία την αγγειακή άνοια και την άνοια μη καθορισμένου τύπου.
Περιορισμοί της Μεντελικής τυχαιοποίησης και του ΔΜΣ
Παρότι η Μεντελική τυχαιοποίηση είναι χρήσιμη ερευνητική μέθοδος, στηρίζεται και σε παραδοχές, οι οποίες αναλύονται στη μελέτη. Σε αυτές περιλαμβάνεται η υπόθεση ότι οι γενετικές παραλλαγές επηρεάζουν το τελικό αποτέλεσμα «μόνο μέσω της επίδρασής τους στον παράγοντα κινδύνου ενδιαφέροντος».
Οι ερευνητές έλεγξαν ορισμένες από τις παραδοχές της Μεντελικής τυχαιοποίησης πραγματοποιώντας αναλύσεις ευαισθησίας. Για το εκτεταμένο σύνολο παραλλαγών, ορισμένες ενδείξεις έδειξαν αδυναμίες στην υποκείμενη υπόθεση σχετικά με τις επιδράσεις τους στα αποτελέσματα.
Η ομάδα επέλεξε να εστιάσει στον ΔΜΣ, έναν δείκτη που παρέχει συνολική εικόνα του βάρους, χωρίς να αποτελεί τέλεια μέτρηση. Για παράδειγμα, δεν διαχωρίζει την άλιπη από τη λιπώδη μάζα.
Κατά τους συγγραφείς, είναι δύσκολο να εξακριβωθεί αν τόσο η άλιπη σωματική μάζα όσο και το λίπος αυξάνουν τις πιθανότητες εμφάνισης αγγειακής άνοια. Επιπλέον, οι ερευνητές προειδοποιούν για πιθανή υπερεκτίμηση όταν συνυπολογίζονται όλοι οι μεσολαβητές.
Έλεγχος βάρους και αρτηριακής πίεσης για πρόληψη
Η διαχείριση του βάρους και της αρτηριακής πίεσης αποτελεί βασικό στοιχείο για την πρόληψη της άνοιας
Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας και της υψηλής αρτηριακής πίεσης ενδέχεται να είναι χρήσιμες μέθοδοι πρόληψης της αγγειακής άνοια.
Ο Trinh ανέφερε: «Αυτή η έρευνα ενισχύει ότι η αγγειακή υγεία είναι η υγεία του εγκεφάλου. Υποδηλώνει ότι η διαχείριση του σωματικού βάρους – ειδικά στη μέση ηλικία – μαζί με τον επιθετικό έλεγχο της αρτηριακής πίεσης θα μπορούσαν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο αγγειακής άνοιας αργότερα στη ζωή. Η μελέτη δείχνει ότι η αρτηριακή πίεση μεσολαβεί σε ένα σημαντικό μέρος του κινδύνου, αναδεικνύοντας την υπέρταση ως βασικό σημείο παρέμβασης. Αυτό σημαίνει ότι η διαχείριση του βάρους και ο έλεγχος της αρτηριακής πίεσης δεν είναι μόνο σημαντικές για τις καρδιαγγειακές παθήσεις, αλλά μπορούν επίσης να αντιπροσωπεύουν πρακτικές, τροποποιήσιμες στρατηγικές για την πρόληψη της άνοιας».
Ο Richard Terry, οστεοπαθητικός ιατρός με ειδίκευση στην οικογενειακή ιατρική και αντιπρόεδρος της επιστήμης υγείας στο Lake Erie College of Osteopathic Medicine, δεν συμμετείχε ούτε εκείνος στη μελέτη. Όπως εξήγησε, «αυτή η έρευνα καταδεικνύει σαφώς ότι η παχυσαρκία από μόνη της αποτελεί κίνδυνο για άνοια. Επιδεινώνεται περαιτέρω σε ασθενείς που έχουν και υψηλή αρτηριακή πίεση, η οποία συχνά αποτελεί συννοσηρότητα σε παχύσαρκους ασθενείς. Μαζί με πολλές άλλες μελέτες, αυτό καταδεικνύει ότι η διαχείριση του τρόπου ζωής και του βάρους παίζει σημαντικό ρόλο στην υγεία και μπορεί να επηρεάσει τη διάρκεια ζωής ενός ατόμου και να οδηγήσει σε μείωση της άνοιας».
Συνοπτικά
- Η αγγειακή άνοια, ο δεύτερος συχνότερος τύπος άνοιας, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο όταν υπάρχει παχυσαρκία και υψηλή αρτηριακή πίεση, σύμφωνα με νέα μελέτη.
- Για να τεκμηριώσουν τα ευρήματά τους, οι ερευνητές εφάρμοσαν τη μέθοδο της Μεντελικής τυχαιοποίησης. Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι η παχυσαρκία ενδέχεται να αποτελεί αιτιώδη παράγοντα, ενώ η υψηλή αρτηριακή πίεση λειτουργεί ως μεσολαβητής.
- Για την πρόληψη της αγγειακής άνοιας, βασικές στρατηγικές είναι η διαχείριση του σωματικού βάρους και ο έλεγχος της αρτηριακής πίεσης.
- Η μελέτη αναδεικνύει πόσο σημαντική είναι η αγγειακή υγεία για τον εγκέφαλο και επισημαίνει την υπέρταση ως σημαντικό πεδίο παρέμβασης.
- Τα αποτελέσματα υποστηρίζουν την ανάγκη για παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής, με στόχο τον περιορισμό του κινδύνου άνοιας.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/pachysarkia-kai-ypertasi-pyrodotoyn-ton-kindyno-gia-aggeiaki-anoia/18668
