Παρότι υπάρχουν πολλές επιλογές για την αντιμετώπιση του πόνου στη μέση, λίγες προσφέρουν ουσιαστική ανακούφιση. Πάνω από το 80% των ανθρώπων με χρόνια οσφυαλγία θα ήθελαν να έχουν στη διάθεσή τους καλύτερες θεραπευτικές λύσεις. Όταν όμως ο πόνος επιμένει, πολλοί καταλήγουν να λαμβάνουν οπιοειδή, φάρμακα που ενδέχεται να προκαλέσουν εξάρτηση.
Τα ευχάριστα νέα προέρχονται από μια πολυκεντρική ομάδα, υπό την καθοδήγηση ερευνητών του Penn State College of Medicine και του Πανεπιστημίου του Wisconsin-Madison. Η μελέτη της έδειξε ότι πρόγραμμα οκτώ εβδομάδων με ενσυνειδητότητα ή γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) οδήγησε σε σημαντική βελτίωση σε ενήλικες με χρόνια οσφυαλγία, οι οποίοι λάμβαναν ήδη οπιοειδή και δεν είχαν ανταποκριθεί σε προηγούμενες θεραπείες.
Σε τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή, οι συμπεριφορικές παρεμβάσεις βελτίωσαν τη σωματική λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής, ενώ συνέβαλαν στη μείωση τόσο του πόνου όσο και της δόσης των οπιοειδών. Τα οφέλη εξακολουθούσαν να παρατηρούνται έως και 12 μήνες αργότερα.
Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στο JAMA Network Open. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα δοκιμή που εξετάζει συγκριτικά την ενσυνειδητότητα και τη CBT για χρόνιο πόνο που αντιμετωπίζεται με οπιοειδή. Επιπλέον, οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για μεγαλύτερο διάστημα απ’ ό,τι σε πολλές παλαιότερες μελέτες ενσυνειδητότητας.
«Τόσο η ενσυνειδητότητα όσο και η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία αποδείχθηκαν ασφαλείς, αποτελεσματικές θεραπείες, παρέχοντας διαρκή οφέλη για άτομα με χρόνια οσφυαλγία που θεραπεύονται με οπιοειδή», δήλωσε η Aleksandra Zgierska, καθηγήτρια αναισθησιολογίας. «Αυτές οι συμπεριφορικές θεραπείες που βασίζονται σε τεκμήρια θα πρέπει να αποτελούν τυπική φροντίδα που διατίθεται στους ασθενείς μας».
Πώς οι συμπεριφορικές θεραπείες επηρεάζουν τον χρόνιο πόνο
Ο πόνος έχει πολλές διαστάσεις, ιδίως όταν είναι χρόνιος και διαρκεί μήνες ή και χρόνια. Η χρόνια ενόχληση στη μέση αποτελεί την πιο συχνή μορφή χρόνιου μη καρκινικού πόνου για την οποία χορηγούνται οπιοειδή. Προγενέστερες έρευνες είχαν υποδείξει ότι οι συμπεριφορικές θεραπείες ενδέχεται να ωφελούν ενήλικες με χρόνιο πόνο, βοηθώντας τους να μεταβάλουν τόσο τις σκέψεις τους όσο και τον τρόπο που τον βιώνουν. Ωστόσο, όπως ανέφεραν οι ερευνητές, το πεδίο δεν έχει εξεταστεί επαρκώς: οι σχετικές μελέτες ήταν συνήθως μικρές και αποτιμούσαν τα αποτελέσματα μόνο σε σύντομο χρονικό ορίζοντα.
«Οι άνθρωποι σκέφτονται τον χρόνιο πόνο ως μια φυσική κατάσταση που απαιτεί φυσική παρέμβαση», είπε ο Eric Garland, καθηγητής στις επιστήμες υγείας και καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, στο Σαν Ντιέγκο.
Στόχος των ερευνητών ήταν να συγκρίνουν την ενσυνειδητότητα με τη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία για τη χρόνια οσφυαλγία που αντιμετωπίζεται με οπιοειδή και να εξετάσουν τα αποτελέσματα σε βάθος χρόνου. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία θεωρείται η καθιερωμένη ψυχοθεραπεία για τον χρόνιο πόνο, όμως τα μακροχρόνια οφέλη της δεν έχουν διερευνηθεί επαρκώς. Ως τότε, μόλις 17 μελέτες είχαν αξιολογήσει την ενσυνειδητότητα για χρόνιο πόνο στη μέση, ενώ μόνο τρεις είχαν κάνει σύγκριση με τη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία.
Η μελέτη για τη χρόνια οσφυαλγία και τη χρήση οπιοειδών
Στην τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή, που διεξήχθη σε τρεις τοποθεσίες —στο Μάντισον, στη Βοστώνη και στο Σολτ Λέικ Σίτι—, συμμετείχαν 770 ενήλικες. Κατά μέσο όρο, αντιμετώπιζαν μέτριο έως σοβαρό πόνο, περιορισμούς στη λειτουργικότητα και χαμηλότερη ποιότητα ζωής. Είχαν δοκιμάσει πολλές θεραπείες για τη χρόνια οσφυαλγία και λάμβαναν καθημερινά οπιοειδή για τουλάχιστον τρεις μήνες.
«Τα άτομα σε αυτή τη μελέτη είχαν πολύ έντονο πόνο στην πλάτη που παρενέβαινε στη ζωή τους και ήταν αρκετά κακός ώστε να χρειαστούν φάρμακα οπιοειδών. Συνήθως, σε αυτήν την κατάσταση, οι άνθρωποι δεν βελτιώνονται πραγματικά με την πάροδο του χρόνου από μόνοι τους», δήλωσε ο Bruce Barrett, καθηγητής οικογενειακής ιατρικής και κοινοτικής υγείας στο Πανεπιστήμιο του Wisconsin-Madison και συνεπικεφαλής της μελέτης.
Ακολούθως, οι συμμετέχοντες κατανεμήθηκαν σε πρόγραμμα ενσυνειδητότητας ή γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας. Και οι δύο παρεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν από θεραπευτές, σε ομαδικές συναντήσεις διάρκειας δύο ωρών, για οκτώ εβδομάδες. Στην ομάδα ενσυνειδητότητας, οι συμμετέχοντες εξασκήθηκαν στην παρατήρηση των αισθήσεών τους, ώστε να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο προσέγγιζαν και αντιμετώπιζαν τον πόνο και τα υπόλοιπα συμπτώματα. Όσοι συμμετείχαν στην CBT διδάχθηκαν δεξιότητες διαχείρισης και τεχνικές για την αλλαγή αρνητικών μοτίβων σκέψης.
Οι συμμετέχοντες συνέχισαν την καθιερωμένη φροντίδα τους και εξασκούνταν καθημερινά μόνοι τους για 30 λεπτά, έξι ημέρες την εβδομάδα, καθ’ όλη τη 12μηνη μελέτη. Δεν τους ζητήθηκε να περιορίσουν τη δόση των οπιοειδών. Στην έναρξη και στους τρεις, έξι, εννέα και 12 μήνες κατέγραφαν τον πόνο, την ικανότητά τους να ανταποκρίνονται στις καθημερινές δραστηριότητες, την ποιότητα ζωής σε σχέση με την ψυχική και σωματική υγεία, καθώς και την καθημερινή κατανάλωση οπιοειδών.
Μείωση πόνου και οπιοειδών μετά την ενσυνειδητότητα και την CBT
Όταν ολοκληρώθηκε η μελέτη, και οι δύο ομάδες ανέφεραν σημαντικά οφέλη που διατηρήθηκαν σε βάθος χρόνου, μεταξύ των οποίων λιγότερο πόνο και χαμηλότερη ημερήσια δόση οπιοειδών. Σε διάστημα 12 μηνών καταγράφηκαν ακόμη καλύτερη λειτουργικότητα και βελτίωση της σχετιζόμενης με την υγεία ποιότητας ζωής. Οι ερευνητές ανέφεραν ότι οι τεχνικές ενσυνειδητότητας και γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας θα μπορούσαν να είναι αποτελεσματικές και να εφαρμόζονται με ασφάλεια μακροπρόθεσμα.
Η Penney Cowan, ιδρύτρια της American Chronic Pain Association και σύμβουλος της μελέτης, δήλωσε: «Ο στόχος της διαχείρισης του πόνου είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής, η αύξηση της λειτουργίας και η μείωση της αίσθησης του πόνου. Οι παρεμβάσεις της μελέτης πιθανότατα βοήθησαν στη μείωση της αίσθησης ταλαιπωρίας των συμμετεχόντων, κάτι που πιθανώς τους επέτρεψε να λειτουργήσουν πολύ καλύτερα». Πρόσθεσε: «Οι άνθρωποι μπορούν να ζήσουν με πόνο, αλλά πρέπει να ξέρουν πώς να το κάνουν. Αυτή η μελέτη παρέχει μια αίσθηση ελπίδας. Λέει ότι μπορείτε να το κάνετε αυτό και να βοηθήσετε τον εαυτό σας για μια καλύτερη ποιότητα ζωής».
Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, όσοι αντιμετωπίζουν χρόνιο πόνο δημιουργούν μια προσωπική συλλογή μεθόδων αυτοαντίληψης και αυτοφροντίδας για τη διαχείρισή του. Τα εργαλεία αυτά μπορούν να αξιοποιούνται με διαφορετικούς τρόπους και σε διαφορετικές περιστάσεις.
Η Christin Veasley, ιδρύτρια της Chronic Pain Research Alliance και σύμβουλος της μελέτης, ανέφερε: «Η ενσυνειδητότητα και η CBT είναι άλλα εργαλεία που μπορείτε να προσθέσετε στην εργαλειοθήκη σας για να αυξήσετε την ικανότητά σας να ανταπεξέλθετε και να ζήσετε μια ουσιαστική ζωή». Όπως είπε, «Αυτό που είναι σημαντικό για τους τύπους θεραπειών, όπως αυτές που αξιολογήθηκαν σε αυτή τη μελέτη, είναι ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν ευρέως σε όλες τις καταστάσεις πόνου και για κάθε βαρύτητα του πόνου».
Οι συμμετέχοντες είχαν λάβει οδηγία να συνεχίσουν την καθιερωμένη θεραπεία τους, μαζί με τα παυσίπονα, σύμφωνα με τις συστάσεις των γιατρών τους. Παρ’ όλα αυτά, σε αμφότερες τις ομάδες η δόση οπιοειδών είχε μειωθεί έως και 12 μήνες μετά την παρέμβαση. Η Zgierska εξήγησε ότι οι συμμετέχοντες απέκτησαν δεξιότητες, όπως να παίρνουν μια συνειδητή αναπνοή πριν λάβουν τα φάρμακα. Κατά την ερευνητική ομάδα, οι βελτιώσεις προέκυψαν καθώς οι άνθρωποι εφάρμοζαν τα εργαλεία, μάθαιναν να διαχειρίζονται καλύτερα τον πόνο και επέλεγαν οι ίδιοι να περιορίσουν τη χρήση οπιοειδών.
Οι συγκεκριμένες θεραπείες δεν αποτελούν ολοκληρωμένη ίαση· βοηθούν, όμως, τους ανθρώπους να καλλιεργήσουν τους εσωτερικούς πόρους που χρειάζονται για να διαχειριστούν τον χρόνιο πόνο και να ζήσουν καλύτερα. Σε αντίθεση με τη χειρουργική επέμβαση ή τη φαρμακευτική αγωγή, όπου η παρέμβαση γίνεται από εξωτερικό παράγοντα, η ενσυνειδητότητα αποτελεί εργαλείο αυτορρύθμισης που πηγάζει από τον ίδιο τον άνθρωπο. Η εκμάθηση των τεχνικών αυτών επιτρέπει στους ασθενείς να διατηρούν τα οφέλη μακροπρόθεσμα.
Περισσότερες πληροφορίες: Aleksandra E. Zgierska et al., Mindfulness vs Cognitive Behavioral Therapy for Chronic Low Back Pain Treated With Opioids: A Randomized Clinical Trial, JAMA Network Open (2025). DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2025.3204 jamanetwork.com/journals/jaman … /fullarticle/2832235.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/ponos-sti-mesi-veltiosi-me-ensyneiditotita-kai-gnosiaki-symperiforiki-therapeia/3083
