Πόνος στο αιδοίο μετά τον τοκετό: νέο μοντέλο εξηγεί γιατί μπορεί να επιμένει

Ένα νέο βιολογικό μοντέλο, που δημοσιεύτηκε στο Sexual Medicine Reviews από το Oxford University Press, εξετάζει γιατί ο πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή μετά τον τοκετό —τον οποίο αναφέρει το 60% των γυναικών στους τρεις μήνες— επιμένει σε ορισμένες ακόμη και αφού οι ορμόνες επανέλθουν στα φυσιολογικά επίπεδα. Το μοντέλο, που ανέπτυξε η δρ Laura Kelly από το Ronin Institute for Independent Scholarship 2.0, χαρτογραφεί πέντε βιολογικά συστήματα που μεταβάλλονται μετά τον τοκετό και ανακάμπτουν με διαφορετικούς ρυθμούς.

Το ποσοστό του 60% προέρχεται από μετα-ανάλυση του 2025, η οποία περιέλαβε 65 μελέτες. Η ίδια ανάλυση έδειξε ότι περισσότερο από μία στις τέσσερις γυναίκες εξακολουθεί να αναφέρει πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή έναν χρόνο μετά τον τοκετό, ενώ το ποσοστό στις γυναίκες που θηλάζουν είναι πάνω από διπλάσιο. Το 2024, οι Perelmuter και συνεργάτες ονόμασαν την κατάσταση ουρογεννητικό σύνδρομο της γαλουχίας (GSL). Το μοντέλο της Kelly διερευνά γιατί γυναίκες με παρόμοιο ιστορικό θηλασμού έχουν διαφορετική πορεία, γιατί ο πόνος συνεχίζεται μετά τον αποθηλασμό και πώς επηρεάζει την κατάσταση ο τρόπος τοκετού.

Οι πέντε βιολογικοί άξονες του πόνου μετά τον τοκετό

Η ανασκόπηση συνθέτει 61 δημοσιεύσεις από τους τομείς της αναπαραγωγικής ενδοκρινολογίας, της βιολογίας του κατώτερου γεννητικού συστήματος, της αισθητηριακής νευροεπιστήμης, του πυελικού πόνου και της επιστήμης του μικροβιώματος. Περιγράφει πέντε άξονες που διαταράσσονται μετά τον τοκετό και είναι εν μέρει ανεξάρτητοι μεταξύ τους:

• Συνδετικός ιστός και δομή του δέρματος: Λεπταίνουν όταν μειώνονται τα οιστρογόνα και αποκαθιστούν τραυματισμούς από τον τοκετό.
• Αιματική ροή και σηματοδότηση μονοξειδίου του αζώτου: Ρυθμίζουν τη διέγερση και τη λίπανση.
• Τοπική ικανότητα παραγωγής ανδρογόνων: Αφορά την τοπική μετατροπή της DHEA, η οποία δεν έχει ακόμη μετρηθεί μετά τον τοκετό.
• Νεύρα του προδόμου του κόλπου και αισθητηριακό σύστημα: Είναι ευάλωτα στη φλεγμονή που προκαλείται από τον τοκετό.
• Κολπικό μικροβίωμα: Χάνει την προστατευτική υπεροχή των βακτηρίων Lactobacillus καθώς μειώνονται τα οιστρογόνα.

Το βασικό εύρημα είναι ότι τα συστήματα αυτά ανακάμπτουν σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα. Μετά τον αποθηλασμό, αναμένεται να επανέλθουν οι ιστοί, η αιματική ροή και το μικροβίωμα, αλλά το νευρικό σύστημα ενδέχεται να μην ανακάμψει με τον ίδιο τρόπο. Αν η φλεγμονή που σχετίζεται με τον τοκετό οδηγήσει σε ευαισθητοποίηση του νευρικού συστήματος, ο πόνος μπορεί να αποσυνδεθεί από την κατάσταση των ιστών. Έτσι, μια γυναίκα μπορεί να εξακολουθεί να νιώθει ενόχληση ακόμη κι όταν οι ιστοί της έχουν επανέλθει πλήρως.

«Αντιμετωπίζαμε τον πόνο στο αιδοίο μετά τον τοκετό σαν να ήταν μια προσωρινή εκδοχή της εμμηνόπαυσης, αλλά δεν είναι», δήλωσε η Kelly. «Η πιο πιθανή εξήγηση [για την επιμονή του πόνου] είναι ότι, σε εκείνο το σημείο, δεν προκαλείται πλέον από τους ιστούς, αλλά από ένα ευαισθητοποιημένο νευρικό σύστημα».

Οι φάσεις αποκατάστασης μετά τον τοκετό και η καισαρική

Η ανασκόπηση χωρίζει την περίοδο μετά τον τοκετό σε τρεις φάσεις: οξεία αναδιαμόρφωση (0–6 εβδομάδες), φάση σταθεροποίησης κατά τη γαλουχία (από τις 6 εβδομάδες έως τον αποθηλασμό) και ενδοκρινική αποκατάσταση (μετά τον αποθηλασμό). Οι πρώτες έξι εβδομάδες περιγράφονται ως περίοδος μέγιστης ευαλωτότητας και κρίσιμο παράθυρο για ενδεχόμενη πρόληψη. Η εργασία παρουσιάζει πιθανές προσεγγίσεις —όπως φροντίδα για την προστασία του δερματικού φραγμού, επαρκή ανακούφιση από τον πόνο μετά την αποκατάσταση τραυματισμών, έγκαιρη φυσικοθεραπεία του πυελικού εδάφους και επανέναρξη της σεξουαλικής επαφής με βάση την ετοιμότητα των ιστών— ως υποθέσεις προς διερεύνηση και όχι ως επίσημες κλινικές οδηγίες.

Επιπλέον, το μοντέλο προβλέπει ότι η καισαρική τομή σε μεγάλο βαθμό προστατεύει το αιδοίο από τη μηχανική διάταση, αλλά προκαλεί τις ίδιες ορμονικές μεταβολές. Επομένως, οι ομάδες γυναικών που γέννησαν με καισαρική αναμένεται να παρουσιάζουν ορμονικές αλλαγές στους ιστούς, αλλά μικρότερο στοιχείο ευαισθητοποίησης των νεύρων. Η υπόθεση αυτή θα μπορούσε να ελεγχθεί αν προστεθούν δοκιμασίες πρόκλησης πόνου στον πρόδομο του κόλπου σε υπάρχοντα σύνολα δεδομένων.

Για τους κλινικούς γιατρούς, το πλαίσιο προτείνει την αξιολόγηση των συμπτωμάτων ανά άξονα, αντί της αυτόματης εφαρμογής διαγνωστικών και θεραπευτικών προσεγγίσεων για την εμμηνόπαυση. Επίμονος πόνος ή πόνος δυσανάλογος με τις ορατές αλλαγές στους ιστούς θα πρέπει να οδηγεί σε έλεγχο για ευαισθητοποίηση του νευρικού συστήματος. Παράλληλα, οι τοπικοί άξονες των ανδρογόνων παραμένουν ερευνητικές υποθέσεις, χωρίς τεκμηριωμένα δεδομένα ασφάλειας ή αποτελεσματικότητας σε γυναίκες που θηλάζουν.

Laura Kelly, «Postpartum vulvar biology beyond atrophy: a 5-axis mechanistic review of genitourinary syndrome of lactation», Sexual Medicine Reviews (2026). DOI: 10.1093/sxmrev/qeag076

Οι αποφάσεις για την αξιολόγηση και την αντιμετώπιση του πόνου πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με γιατρό.