Η εμμηνόπαυση αποτελεί σημαντικό σταθμό στη ζωή των γυναικών και μπορεί να συνοδεύεται από σωματικά, ψυχολογικά και γνωστικά συμπτώματα. Σύμφωνα με έρευνες, μετά την εμμηνόπαυση είναι συχνότερα το άγχος, η κατάθλιψη και οι διαταραχές ύπνου, ενώ μεταβολές στη δομή του εγκεφάλου ενδέχεται να συνδέονται με μεγαλύτερο κίνδυνο άνοιας.
Ενδέχεται η ορμονική θεραπεία να ωφελεί τη γνωστική απόδοση, ωστόσο δεν φαίνεται να ανακόπτει τη μείωση της φαιάς ουσίας και μπορεί να σχετίζεται με υψηλότερα επίπεδα άγχους. Απαιτούνται περισσότερες μελέτες για την αποτελεσματικότητα και τις κατάλληλες δόσεις της, ενώ οι υγιεινές συνήθειες είναι δυνατό να βοηθήσουν στη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου.
Των Barbara Jacquelyn Sahakian και Christelle Langley, The Conversation.
Εμμηνόπαυση και γνωστικές δυσκολίες στην καθημερινότητα
Για μια γυναίκα, η εμμηνόπαυση σηματοδοτεί μια κομβική φάση. Η μετάβαση μπορεί να συνοδεύεται από πολλά σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα, κάποια ιδιαίτερα εξουθενωτικά και ικανά να επηρεάσουν την καθημερινή ζωή. Παράλληλα, έχει συσχετιστεί με γνωστικές δυσκολίες, μεταξύ άλλων διαταραχές στη μνήμη, την προσοχή και τη γλώσσα.
Πολλές γυναίκες επιλέγουν θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης για να περιορίσουν τις συνέπειες της εμμηνόπαυσης, όπως τις εξάψεις, τα καταθλιπτικά συμπτώματα και τα προβλήματα ύπνου. Υπολογίζεται ότι στην Αγγλία περίπου το 15% λαμβάνει αγωγή για συμπτώματα εμμηνόπαυσης. Στην Ευρώπη, τα αντίστοιχα ποσοστά διαφέρουν: από 18% στην Ισπανία έως 55% στη Γαλλία.
Παραμένει περιορισμένη η γνώση για το πώς η εμμηνόπαυση και η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης επηρεάζουν τον εγκέφαλο, την γνωστική λειτουργία και την ψυχική υγεία. Σε μια μελέτη εξετάστηκαν στοιχεία σχεδόν 125.000 γυναικών από το UK Biobank, μια εκτεταμένη βάση με γενετικά και υγειονομικά δεδομένα περίπου 500.000 ατόμων.
Οι γυναίκες που συμμετείχαν χωρίστηκαν σε τρεις κατηγορίες: προεμμηνοπαυσιακές, μετεμμηνοπαυσιακές και μετεμμηνοπαυσιακές που λάμβαναν θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης. Η μέση ηλικία εμμηνόπαυσης ήταν περίπου τα 49 χρόνια, ενώ περίπου στην ίδια ηλικία άρχιζαν συνήθως τη θεραπεία όσες την έλαβαν.
Εμμηνόπαυση, ψυχική υγεία και ευρήματα του UK Biobank
Τα δεδομένα συνέδεσαν την εμμηνόπαυση με χειρότερο ύπνο, περισσότερα προβλήματα ψυχικής υγείας, αλλά και αλλαγές στη δομή του εγκεφάλου. Σε σχέση με τις προεμμηνοπαυσιακές, οι μετεμμηνοπαυσιακές ανέφεραν συχνότερα άγχος και κατάθλιψη. Επίσης, ήταν πιθανότερο να επισκεφθούν γενικό ιατρό ή ψυχίατρο και να λάβουν αντικαταθλιπτικά. Μετά την εμμηνόπαυση καταγράφηκαν συχνότερα διαταραχές ύπνου, με υψηλότερα ποσοστά αϋπνίας, λιγότερες ώρες ύπνου και περισσότερη κόπωση.
Ο εγκέφαλος
Οι εξετάσεις απεικόνισης κατέγραψαν αισθητή μείωση του όγκου της φαιάς ουσίας μετά την εμμηνόπαυση. Η φαιά ουσία είναι βασικό τμήμα του κεντρικού νευρικού συστήματος, αποτελούμενο κυρίως από νευρικά κύτταρα. Η μείωση ήταν μεγαλύτερη σε περιοχές που είναι σημαντικές για τη μάθηση και τη μνήμη, δηλαδή στον ιππόκαμπο και τον ενδορινικό φλοιό, καθώς και σε περιοχές που συμμετέχουν στη ρύθμιση των συναισθημάτων και της προσοχής, όπως ο πρόσθιος φλοιός του προσαγωγίου. Ο ιππόκαμπος και ο ενδορινικός φλοιός συγκαταλέγονται στις πρώτες περιοχές που επηρεάζονται από τη νόσο Αλτσχάιμερ, την πιο συχνή μορφή άνοιας.
Τα ευρήματα για αυτές τις μεταβολές δείχνουν ότι οι αλλαγές στον εγκέφαλο που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση μπορεί να συνεισφέρουν σε μεγαλύτερη ευαλωτότητα στη νόσο Αλτσχάιμερ σε μεγαλύτερη ηλικία. Αυτό ενδέχεται να εξηγεί την υψηλότερη συχνότητα άνοιας στις γυναίκες.
Ορμονική θεραπεία και αλλαγές στη φαιά ουσία
Η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης μετά την εμμηνόπαυση δεν φάνηκε να αλλάζει τα παραπάνω ευρήματα: δεν περιόρισε τη μείωση της φαιάς ουσίας. Επιπλέον, όσες χρησιμοποιούσαν θεραπεία εμφάνιζαν περισσότερο άγχος και κατάθλιψη από όσες δεν είχαν λάβει ποτέ αγωγή. Ωστόσο, πρόσθετες αναλύσεις έδειξαν ότι οι διαφορές υπήρχαν ήδη πριν από τη θεραπεία. Αυτό υποδηλώνει πως προϋπάρχοντα προβλήματα ψυχικής υγείας πιθανόν να έπαιξαν ρόλο στην απόφαση να αρχίσει η αγωγή και όχι ότι τα συμπτώματα προκλήθηκαν από αυτή.
Ως πιθανό όφελος της θεραπείας καταγράφηκε καλύτερη γνωστική απόδοση, κυρίως στην ψυχοκινητική ταχύτητα, η οποία συνήθως μειώνεται με τη γήρανση. Οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες χωρίς θεραπεία είχαν πιο αργούς χρόνους αντίδρασης από τις προεμμηνοπαυσιακές, αλλά και από τις μετεμμηνοπαυσιακές που είχαν λάβει αγωγή. Το εύρημα υποδεικνύει ότι η ορμονική θεραπεία ίσως επιβραδύνει την πτώση της ψυχοκινητικής ταχύτητας που συνδέεται με την εμμηνόπαυση.
Παρά τα αποτελέσματα, εξακολουθούν να μένουν αναπάντητα ουσιαστικά ερωτήματα για τα οφέλη και τους κινδύνους της ορμονικής θεραπείας. Κάποιες μελέτες τη συνδέουν με υψηλότερο κίνδυνο άνοιας, ενώ άλλες δείχνουν ότι ενδέχεται να τον μειώνει.
Ορμονική θεραπεία: κίνδυνοι, δόση και τρόπος χορήγησης
Παραμένει αναγκαία η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο η δοσολογία και η μέθοδος χορήγησης επηρεάζουν τα αποτελέσματα. Σε έρευνα του UK Biobank με 538 γυναίκες, τα αποτελέσματα δεν φάνηκαν να διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τη μορφή, τον τρόπο λήψης ή το χρονικό διάστημα χρήσης. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι εύκολο να καθοριστεί αν η δόση που λαμβάνουν οι γυναίκες είναι αποτελεσματική. Ακόμη και μεταξύ όσων έπαιρναν τη μέγιστη εγκεκριμένη δόση ορμονικής θεραπείας, μία στις τέσσερις είχε επίπεδα οιστραδιόλης χαμηλά, περίπου 200 pmol/L, δηλαδή κάτω από το βέλτιστο εύρος των 220–550 pmol/L για την ανακούφιση των συμπτωμάτων.
Καθώς οι περισσότερες γυναίκες θα βιώσουν την εμμηνόπαυση, έχει μεγάλη σημασία να διερευνηθεί αν η ορμονική θεραπεία μπορεί να συμβάλει στην προστασία του εγκεφάλου και στον περιορισμό του κινδύνου άνοιας. Παράλληλα, πρέπει να προσδιοριστούν η κατάλληλη δόση και ο ενδεδειγμένος τρόπος χορήγησης.
Στοιχεία δείχνουν, πάντως, ότι οι υγιεινές συνήθειες μπορούν να περιορίσουν τις αλλαγές στον εγκέφαλο που συνδέονται με την εμμηνόπαυση. Η γνωστική υγεία είναι καλύτερη και ο κίνδυνος γνωστικής έκπτωσης χαμηλότερος σε όσους ασκούνται συστηματικά, ασχολούνται με δραστηριότητες που απαιτούν πνευματική προσπάθεια, όπως το σκάκι ή η εκμάθηση μιας νέας γλώσσας, τρέφονται ισορροπημένα, κοιμούνται επαρκώς και ποιοτικά και διατηρούν ισχυρές κοινωνικές σχέσεις.
Η τακτική σωματική άσκηση έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να αυξήσει το μέγεθος του ιππόκαμπου. Παράλληλα, ο καλός ύπνος βοηθά τόσο στην εδραίωση της μνήμης όσο και στην απομάκρυνση τοξικών παραπροϊόντων από τον εγκέφαλο — λειτουργίες σημαντικές για τη μνήμη, την υγεία του εγκεφάλου και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού.
Κατά συνέπεια, ο υγιεινός τρόπος ζωής μπορεί να προσφέρει μια προσιτή και αποτελεσματική δυνατότητα υποστήριξης της εγκεφαλικής υγείας, της γνωστικής εφεδρείας και της αντοχής στο στρες, στη διάρκεια αλλά και μετά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση.
Συνοψίζοντας
- Η εμμηνόπαυση προκαλεί σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα, μεταξύ των οποίων άγχος, κατάθλιψη και διαταραχές ύπνου, τα οποία συνδέονται με μεταβολές στη δομή του εγκεφάλου.
- Μετά την εμμηνόπαυση, οι γυναίκες παρουσιάζουν συχνότερα γνωστικές δυσκολίες και μείωση της φαιάς ουσίας, κυρίως σε περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη και τα συναισθήματα.
- Δεν προκύπτει ότι η ορμονική θεραπεία ενισχύει τη φαιά ουσία· ενδέχεται, αντίθετα, να συνδέεται με υψηλότερα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης.
- Η διατήρηση της εγκεφαλικής υγείας στην εμμηνόπαυση μπορεί να υποστηριχθεί από υγιεινές συνήθειες, όπως η σωματική άσκηση και η σωστή διατροφή.
- Απαιτούνται περισσότερες μελέτες για το πόσο αποτελεσματική είναι η ορμονική θεραπεία, ποιες είναι οι κατάλληλες δόσεις και πώς σχετίζεται με τον κίνδυνο άνοιας.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/emminopaysi-egkefalos-kai-ormoniki-therapeia-ti-apokalyptoyn-oi-ereynes/20213
